Prawo wymusza na dyrektorze urzędu decyzje kadrowe

Fachowi pracownicy administracji pełniący profesjonalnie służbę powinni być zatrudniani na stałe i korzystać z ustawowych gwarancji zachowania pracy na zajmowanych stanowiskach. Trudno bowiem oczekiwać od urzędnika służby cywilnej, któremu nie zapewni się ochrony przed arbitralnym i nieuzasadnionym zwolnieniem z pracy (w postaci przede wszystkim gwarancji prawnych), że będzie on stale podwyższał swoje umiejętności zawodowe. Pracownik powinien mieć świadomość tego, że trud włożony w proces doskonalenia zawodowego będzie procentował w przyszłości. Przejawem wzmożonej ochrony stosunku pracy jest dopuszczalność wypowiedzenia stosunku pracy tylko w razie wystąpienia powodów wymienionych w art. 71 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm., dalej: u.s.c.). W przypadkach wymienionych w art. 71 ust. 1 u.s.c. pracodawca nie tylko może, ale i musi rozwiązać stosunek pracy z mianowania z urzędnikiem służby cywilnej.

Negatywna ocena

Urzędnik służby cywilnej podlega okresowej ocenie dokonywanej przez bezpośredniego przełożonego w zakresie wykonywania powierzonych zadań, a także w celu ustalenia indywidualnego programu rozwoju zawodowego. Szef co 24 miesiące sporządza na piśmie okresową ocenę urzędnika wraz z wnioskami dotyczącymi jego indywidualnego rozwoju zawodowego. Ocena ta dotyczy wykonywania przez urzędnika obowiązków wynikających z opisu zajmowanego przez niego stanowiska pracy. Jej celem jest potrzeba stałego doskonalenia jakości wykonywanych zadań przez członków służby cywilnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt III APa 7/13, LEX nr 1349938). Dwukrotna, następująca po sobie negatywna ocena może być uznana za przejaw nieodpowiedniego stosunku urzędnika do powierzonych mu obowiązków służbowych. Otrzymanie drugiej niekorzystnej oceny oznacza powtórne zakwalifikowanie pracy urzędnika co najmniej na poziomie poniżej oczekiwań. To z kolei skutkuje obligatoryjnym jego zwolnieniem z urzędu.

Zanim to jednak nastąpi, urzędnikowi przysługują środki weryfikacji dokonanej oceny. W terminie 7 dni od dnia zapoznania się z nią przysługuje mu sprzeciw do dyrektora generalnego urzędu. Powinien on być rozpatrzony w terminie 14 dni od dnia wniesienia. W razie nierozpatrzenia sprzeciwu w terminie albo nieuwzględnienia sprzeciwu od oceny okresowej, urzędnik służby cywilnej może w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji albo od dnia upływu terminu odwołać się do sądu pracy.

Lekarz zdecyduje

Następną przesłanką skutkującą rozwiązaniem stosunku pracy urzędnika służby cywilnej jest orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy uniemożliwiające wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej. Niezdolność musi dotyczyć jakiejkolwiek pracy w ramach korpusu, a nie jedynie pracy o charakterze urzędnika na dotychczas zajmowanym stanowisku.

Zgodnie z art. 12 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.) niezdolna do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. W myśl art. 13 tej ustawy te dwa stopnie niezdolności do pracy mogą mieć charakter trwały lub okresowy.

Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy. Okresową zaś, gdy istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy. Przy orzekaniu o stopniu i trwałości niezdolności do zarobkowania uwzględnia się w szczególności możliwości wykonywania dotychczasowej pracy. Powodem wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej może być tylko orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, ustalające trwałą niezdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy lub trwałą częściową niezdolność polegającą na niemożności wykonywania czynności urzędnika służby cywilnej. Taką przyczyną nie może być jednak czasowa niezdolność do pracy - zarówno jakiejkolwiek, jak i określonego rodzaju - urzędnika służby cywilnej.

W przypadku orzeczenia czasowej niezdolności do pracy stosunek pracy urzędnika trwa nadal, a może on zostać przeniesiony na inne stanowisko w urzędzie albo jego stosunek pracy ulega zawieszeniu na czas trwania niezdolności do pracy, jeżeli zaprzestaje świadczenia pracy w tym okresie. Badania przez lekarza orzecznika odbywają się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę z jego inicjatywy lub na wniosek urzędnika.

Likwidacja urzędu

Ostatnim powodem obligatoryjnego wypowiedzenia stosunku pracy urzędnika służby cywilnej jest likwidacja urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości. Niemożność ta może wynikać zarówno z przyczyn dotyczących samego urzędnika (względy osobiste) bądź administracji rządowej (lokalizacja urzędów). Zwrócić należy uwagę, że art. 71 ust. 1 pkt 4 u.s.c. stanowi o likwidacji. Ustawodawca jednak nie wspomina o przyczynie dotyczącej reorganizacji urzędu.

W razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej z powodu likwidacji urzędu w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej mianowanemu urzędnikowi przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Jest ono obliczane na tych samych zasadach jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.

WAŻNE

Po wyczerpaniu trybu weryfikacji drugiej negatywnej oceny dyrektor urzędu musi wypowiedzieć urzędnikowi stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku pracy następuje z upływem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/034/i02.2014.034.088000500.803.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba radca prawny

Jednym z powodów obligatoryjnego rozwiązania stosunku pracy mianowanego urzędnika służby cywilnej jest utrata przez niego nieposzlakowanej opinii. Osoba starająca się o posadę w służbie cywilnej, gdzie od osób zatrudnionych oczekuje się właściwej postawy etycznej i moralnej oraz profesjonalizmu, powinna spełniać ustawowe wymogi nie tylko w zakresie kwalifikacji zawodowych, ale i predyspozycji osobistych, ponieważ to właśnie cechy osobowościowe mają wpływ na jakość funkcjonowania administracji publicznej. Posiadanie tej cechy jest jednym z warunków zatrudnienia w służbie cywilnej. Utrata nieposzlakowanej opinii w większości przypadków będzie skutkiem zachowań sprzecznych z obowiązkiem godnego zachowania się w służbie i poza nią (wyrok SN z 15 marca 2011 r., sygn. akt I PK 192/10, OSNP 2012/9-10/116).

Ustawa o służbie cywilnej nie precyzuje, kto, w jakim trybie oraz na podstawie jakich przesłanek ustala, że urzędnik utracił nieposzlakowaną opinię. Dyrektor generalny urzędu, podejmując decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy z urzędnikiem stwierdza w sposób całkowicie dowolny istnienie tej przesłanki. W literaturze jako przykłady utraty nieposzlakowanej opinii wymienia się: skazanie za przestępstwo nieumyślne lub wykroczenie, które podważają zaufanie do tej osoby, lub nawet samo wszczęcie przeciw niej postępowania karnego, wiarygodne, zwłaszcza te rozpowszechnione przez media, informacje o niegodnym zachowaniu, np. pijaństwie, hazardzie, używaniu narkotyków bądź wykorzystywaniu zajmowanego stanowiska do osiągnięcia osobistych korzyści. Podkreśla się, że stwierdzenie utraty nieposzlakowanej opinii opierać się powinno na podstawie obiektywnych przesłanek i w ramach postępowania umożliwiającego urzędnikowi ustosunkowanie się do stawianych mu zarzutów.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl