Trudno o zmiany na państwowej posadzie

Dyrektor generalny urzędu może w każdym czasie przenieść urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko, w tym samym urzędzie, w tej samej miejscowości uwzględniając jego przygotowanie zawodowe, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami urzędu. Przeniesienie następuje przez wyznaczenie mu nowego stanowiska pracy.

Tylko na piśmie

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm. dalej: ustawa) nie określa, w jakiej formie należy dokonać przeniesienia urzędnika na inne stanowisko. Nie mówi też, jakie działania ma podjąć ten, który nie zgadza się z decyzją pracodawcy. W wyroku z 12 marca 2010 r. (II PK 276/09) Sąd Najwyższy wskazał, że takie przeniesienie zawsze jest dokonywane na piśmie. Ta, właściwa dla stosunków służbowych forma czynności pracodawcy, jest z reguły zachowywana, nawet przy braku stosownej wyraźnej regulacji w ustawie. Skoro akt mianowania kreujący stosunek pracy urzędnika służby cywilnej sporządza się na piśmie, to zmiany w jego treści też wymagają formy pisemnej. Z żadnego przepisu ustawy o służbie cywilnej nie wynika natomiast, że przeniesienie urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w urzędzie wymaga uzasadnienia. Przesłanki i warunki dopuszczalności przeniesienia i powierzenia innej pracy niż określona w akcie nawiązującym stosunek pracy (akcie mianowania), w tym zwłaszcza przesłanka "potrzeb urzędu", podlegają kontroli sądu pracy. Zwłaszcza w razie wystąpienia przez przeniesionego urzędnika z roszczeniami, dla których podstawą faktyczną jest twierdzenie o naruszeniu przez pracodawcę przepisów ustawy. Nie jest to jednak równoznaczne z obowiązkiem pracodawcy powoływania się w akcie przeniesienia na szczegółowo opisane konkretne okoliczności, kwalifikowane przez niego jako "potrzeba urzędu". Pracodawca może podać, jakie potrzeby urzędu były podstawą decyzji o przeniesieniu dopiero po wystąpieniu przez urzędnika z roszczeniem, czyli w trakcie postępowania przed sądem pracy.

Nie zna dnia ani godziny

Ustawa reguluje w sposób wyczerpujący tryb i przesłanki dokonywania zmiany w treści stosunków pracy urzędników. W konsekwencji do przeniesienia urzędnika na inne stanowisko nie mają zastosowania kodeksowe przepisy ochronne ograniczające dopuszczalność wypowiedzenia warunków pracy. Oznacza to, że przeniesienie może nastąpić np. w okresie jego usprawiedliwionej nieobecności spowodowanej chorobą bądź urlopem wypoczynkowym a także w czasie ciąży albo w okresie ochrony przedemerytalnej.

Zmiana stanowiska przenoszonego urzędnika może nastąpić w każdym czasie bez konieczności zachowania okresu wypowiedzenia, co w praktyce może oznaczać przeniesienie bez uprzedzenia, z dnia na dzień.

Potrzebna zmiana

Przesłanką decydującą o dopuszczalności przeniesienia urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko pracy jest uzasadniona potrzeba urzędu. W orzecznictwie podkreśla się, że pod tym pojęciem należy rozumieć powody, dla których nie jest możliwe, bez uszczerbku dla interesów urzędu, dalsze zatrudnianie pracownika na dotychczasowym stanowisku. Przy czym przyczyny przeniesienia nie mogą dotyczyć pracownika. Nie powinny też wynikać ze sposobu wywiązywania się z obowiązków urzędniczych lub utraty zaufania pracodawcy.

Potrzeby urzędu mogą dotyczyć nie tylko braku możliwości dalszego zatrudniania urzędnika na danym stanowisku, lecz także potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na innym stanowisku pracy, spowodowanej interesem urzędu. Potrzeby urzędu mogą wiązać się np. z nałożeniem nowych zadań lub ze zmianami organizacyjnymi. Ponadto potrzeba urzędu musi być konkretna i uzasadniona stanem faktycznym. Musi powodować konieczność dokonania zmian personalnych na konkretnym stanowisku. Pracodawca zobowiązany jest więc wykazać, że z pewnych ważnych względów nie jest dalej możliwe, bez uszczerbku dla jego interesów, zatrudnianie pracownika na dotychczasowym stanowisku.

Przeniesienie może oznaczać zmianę stanowiska pracy, czyli przejście urzędnika do innej jednostki organizacyjnej urzędu. Wiąże się to ze zmianą rodzaju obowiązków, przy zachowaniu tego samego szczebla służbowego, albo ze zmianą pozycji urzędnika w hierarchii służbowej. Np., jeśli zostanie mu wyznaczone inne stanowisko z katalogu stanowisk urzędniczych ustalonych rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów np. z głównego specjalisty na starszego specjalistę.

Ważne przygotowanie zawodowe

Dyrektor generalny przenosząc urzędnika na inne stanowisko, powinien uwzględnić jego przygotowanie zawodowe. Kwalifikacje zawodowe definiuje się jako udokumentowane wykształcenie oraz umiejętności zdobyte dzięki doświadczeniu zawodowemu. Celem tego przepisu jest ochrona przed powierzeniem pracy niżej kwalifikowanej, deprecjonującej przenoszonego. Nie oznacza to jednak bezwzględnego zakazu przeniesienia na stanowisko niższe od zajmowanego dotychczas. Pracodawca może też przenieść mianowanego urzędnika na stanowisko, z którym wiążą się zadania przewyższające jego kwalifikacje. W takiej sytuacji to pracodawca ponosi ryzyko niezawinionego, wadliwego wykonania przez pracownika tego rodzaju zadań.

Niższe wynagrodzenie

Przeniesienie na nowe stanowisko może wiązać się z obniżeniem wynagrodzenia, przy czym nie dotyczy to wysokości dodatku służby cywilnej, gdyż jego wysokość zależy od stopnia służbowego urzędnika, a nie zajmowanego przez niego stanowiska.

Przepisy ustawy o służbie cywilnej nie zawierają regulacji umożliwiającej dokonanie przez pracodawcę niekorzystnej zmiany wysokości wynagrodzenia urzędnika służby cywilnej, które nie łączy się ze zmianą stanowiska pracy. Jednocześnie niedopuszczalne jest zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego, o którym mowa w art. 42 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). W konsekwencji nie jest możliwe dokonanie niekorzystnej zmiany wysokości wynagrodzenia urzędnika w drodze innej jednostronnej czynności pracodawcy niż przeniesienie urzędnika na inne, niżej wynagradzane stanowisko. Jeżeli wynagrodzenie na nowym stanowisku jest niższe od dotychczasowego, urzędnik zachowuje prawo do dotychczasowego przez trzy miesiące następujące po miesiącu, w którym został przeniesiony na nowe stanowisko. W praktyce może to oznaczać prawo do wyższego wynagrodzenia nawet przez cztery miesiące. Jeśli bowiem urzędnik zostanie przeniesiony na niżej opłacane stanowisko pracy np. 1 marca, to trzymiesięczny okres, w którym będzie mu przysługiwało dotychczasowe wynagrodzenie, liczony będzie od pierwszego dnia następnego miesiąca, czyli od 1 kwietnia.

Skutki odmowy

Odmowa wykonania decyzji w sprawie przeniesienia na inne stanowisko w tym samym urzędzie skutkuje wygaśnięciem stosunku pracy. Odmowa wykonania decyzji dyrektora generalnego może zostać złożona przez urzędnika służby cywilnej w formie pisemnej, ustnej lub w sposób wynikać z jego zachowania. Może to być np. niestawienie się do pracy na nowym stanowisku pracy przy braku przesłanek usprawiedliwiających taką nieobecność.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego (teza aktualna w świetle przepisów ustawy z 2008 r.)

"Ustawa z 2006 r. o służbie cywilnej problematykę zmian treści stosunku pracy mianowanych urzędników służby cywilnej reguluje w sposób wyczerpujący i całościowy (art. 31-46). Dotyczy to również przeniesienia na inne stanowisko w tym samym urzędzie (art. 31 ust. 1). Brak w tej regulacji jakiegokolwiek nawiązania (odniesienia) do wypowiedzenia zmieniającego dowodzi, że wypowiedzenie takie nie tylko nie może być stosowane w celu przeniesienia urzędnika do innej pracy, ale także nie może służyć jako "wzór" dla oceny prawidłowości przeniesienia na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z 2006 r. o służbie cywilnej. Wzorca takiego nie może stanowić art. 42 par. 1 kodeksu pracy.

Do przeniesienia urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w urzędzie nie stosuje się również art. 30 par. 3-5 k.p.".

z 12 marca 2010 r., II PK 276/09

Z orzecznictwa NSA

"Negatywna ocena pracy mianowanego urzędnika państwowego nie może być podstawą przeniesienia go na inne stanowisko z powołaniem się na szczególne potrzeby urzędu, o których mowa w art. 10 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. nr 31, poz. 214 ze zm.)".

(do 31.12.2003) we Wrocławiu z 24 maja 1996 r., SA/Wr 2550/95

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego

"Przez pojęcie kwalifikacji należy rozumieć nie tylko przygotowanie zawodowe pracownika, to jest jego formalne wykształcenie, ale także właściwości psychofizyczne pracownika, predyspozycje psychiczne oraz zdolności do wykonywania określonych czynności z punktu widzenia zdrowia fizycznego".

z 4 października 2000 r. (I PKN 61/00, Pr. Pracy 2001, nr 5, poz. 33)

Karolina Niewęgłowska

karolina.nieweglowska@dgp.pl

Podstawa prawna

Art. 62 i art. 70 pkt 7 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).