Umowa jest zawarta, gdy strony ustalą wszystkie jej postanowienia

Na początku należy zaznaczyć, że stosunek pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika, które może być wyrażone przez każde zachowanie się osoby dokonującej czynności prawnej, dostatecznie ujawniające jej wolę. Pojawia się zatem pytanie, czy w opisanej sytuacji doszło do zawarcia umowy przedwstępnej, umowy o pracę, czy też miały miejsce wyłącznie negocjacje zmierzające ostatecznie do zawarcia umowy o pracę?

Zgodnie z art. 72 par. 1 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), jeżeli strony prowadzą negocjacje w celu zawarcia umowy, zostaje ona zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji. Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, jest obowiązana do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy. W rozpatrywanym przypadku ważne jest zatem ustalenie, jaki był cel prowadzonych negocjacji oraz czy pracownik oraz firma B uzgodnili wszystkie konieczne elementy umowy o pracę.

Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 13 listopada 2008 r., sygn. akt I ACa 669/08 (LEX nr 795205), w zależności od zamiaru stron można wyróżnić dwa rodzaje negocjacji: w celu zawarcia umowy i w celu przygotowania projektu umowy i podjęcia decyzji o zawarciu umowy po ustaleniu warunków umowy. Jeżeli w naszym przypadku wykazane zostałoby, że firma B i pracownik mieli zamiar wynegocjować jedynie warunki umowy, a dopiero po wynegocjowaniu tych warunków podjęliby decyzję o zawarciu umowy, wówczas art. 72 par. 2 k.c. nie miałby zastosowania. W przypadku przeciwnym, gdyby firma B i pracownik negocjowali w celu zawarcia umowy i strony ustaliłyby wszystkie istotne elementy umowy o pracę, wówczas można byłoby wysunąć wniosek o zamiarze zawarcia umowy o pracę z odsuniętym w czasie terminem rozpoczęcia wykonywania pracy. Pamiętać jednak należy, że w tym przypadku oświadczenie musiałoby być złożone w formie wyraźnej i niebudzącej wątpliwości oraz przez osobę upoważnioną do reprezentacji firmy B.

Odnosząc się zaś do drugiego z warunków uznania zawarcia umowy w drodze negocjacji - tj. elementów przedmiotowo istotnych - w przypadku umowy o pracę wymienia je art. 29 par. 1 k.p. (m.in. określenie stron umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy). Przesłanką zawarcia umowy w drodze negocjacji jest to, aby treść uzgodnionych postanowień obejmowała przynajmniej minimum treści zawieranej umowy. Jeżeli zatem strony porozumiały się tylko co do niektórych postanowień, a nawet co do większości, to do zawarcia umowy nie dochodzi.

Należy również rozważyć, kto jest nadawcą korespondencji e-mailowej pochodzącej z firmy B, na którą powołuje się pracownik, oraz kto wyraził wolę zawarcia umowy. Jeżeli korespondencja nie pochodzi od osoby upoważnionej do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, ewentualne oświadczenie woli zawarcia umowy nie będzie pochodziło od osób reprezentujących pracodawcę, to nie będzie możliwe skuteczne podniesienie argumentu, iż celem negocjacji prowadzonych przez firmę B było zawarcie umowy o pracę. Jeżeli nawet korespondencja e-mailowa oraz oświadczenie o zamiarze zawarcia umowy w drodze negocjacji pochodzi od osoby reprezentującej pracodawcę, to należy pamiętać, iż określone zachowanie może być uznane za oświadczenie woli, jeżeli wyraża wolę wywołania określonego skutku prawnego.

W omawianym przypadku należałoby się odwołać do treści posiadanej korespondencji mejlowej oraz złożonych przez firmę B, a także pracownika, oświadczeń, także by ustalić cel prowadzonych negocjacji. Czy strony osiągnęły porozumienie co do elementów przedmiotowo istotnych i zamierzały prowadzić dalsze negocjacje, traktując wypracowane porozumienie jako umowę, czy też negocjacje były nadal otwarte, czy miały na celu wypracowanie jedynie projektu umowy z zastrzeżeniem jej zawarcia w terminie późniejszym, czy też zmierzały do zawarcia umowy o pracę. Wydaje się jednak, że zasadne byłoby przyjęcie, że celem stron było wypracowanie ramowych warunków umowy o pracę i jej zawarcie w terminie późniejszym.

Niezależnie jednak od powyższego należy zwrócić uwagę na art. 10 k.p. formułujący prawo każdego człowieka do swobodnego wyboru pracy. Ograniczenia w tym zakresie mogą być wprowadzone jedynie w drodze ustawy. Zatem za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać porozumienia pomiędzy pracodawcami w rozpatrywanym stanie faktycznym pomiędzy firmą A i firmą B, ograniczające zasadę swobody wyboru pracy.

@RY1@i02/2014/015/i02.2014.015.21700080b.802.jpg@RY2@

Alicja Dobrenko radca prawny w Wojewódka i Wspólnicy Sp. k. Kancelaria Prawa Pracy

Alicja Dobrenko

 radca prawny w Wojewódka i Wspólnicy Sp. k. Kancelaria Prawa Pracy

Podstawa prawna

Art. 72 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 29 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).