Rewolucja w zatrudnianiu cudzoziemców: nowe zezwolenia i zmiany w oświadczeniach

Pracodawcy vs obcokrajowcy. Na co trzeba się przygotować?

Globalne migracje pracowników stają się coraz powszechniejsze, w związku z czym do Polski przyjeżdża coraz więcej cudzoziemców. Nie dotyczy to tylko pracowników wykonujących proste prace fizyczne, choć obcokrajowców je wykonujących przybywa do nas najwięcej. Nie rzadko firmy sprowadzają do siebie także obcokrajowców o wyspecjalizowanych umiejętnościach i kwalifikacjach, np. programistów, inżynierów. Wynika to przede wszystkim z faktu, że obecny poziom bezrobocia jest dość niski i na lokalnych rynkach zaczyna brakować wykwalifikowanych pracowników.

W związku z tym trendem pojawiła się potrzeba dostosowania do zmieniających się realiów nie tylko prawa polskiego, ale także unijnego. Celem działań dostosowujących powinno być z jednej strony zabezpieczenie krajów przed niekontrolowanym napływem obcokrajowców, a z drugiej - sprostanie oczekiwaniom pracodawców, którym brakuje rąk do pracy.

Wyrazem tego są najnowsze zmiany w zakresie zatrudniania cudzoziemców, które w części stanowią implementację regulacji ogólnoeuropejskich, a częściowo mają na celu ograniczenie praktyk nadużywania oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy obywatelom naszych wschodnich sąsiadów. Najważniejsze z nich to zniesienie wiz dla obywateli Ukrainy oraz omówione poniżej nowe zezwolenie na pracę sezonową i zmiany w rejestracji oświadczeń.

I. PRACA SEZONOWA

20 lipca 2017 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw. 1 sierpnia podpisał ją prezydent i obecnie czeka już tylko na ogłoszenie w Dzienniku Ustaw. Wynikające z niej zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2018 r. (z drobnymi wyjątkami).

Nowe regulacje wdrażają m.in. dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/36/UE z 26 lutego 2014 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu zatrudnienia w charakterze pracownika sezonowego. Mają one na celu przede wszystkim wprowadzenie nowego zezwolenia na pracę, jakim jest zezwolenie na pracę sezonową. Zgodnie z założeniami ustawodawcy europejskiego, państwa członkowskie powinny były implementować dyrektywę do 30 września 2016 r.

Polska wdraża dyrektywę z opóźnieniem. Aby zapobiec licznym nadużyciom, które występowały w praktyce, wraz z wprowadzeniem nowego typu zezwolenia na pracę planowano bowiem jednocześnie zmodyfikować procedurę uzyskiwania oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy obywatelom państw zza wschodniej granicy (tzw. procedury oświadczeniowej). Prace Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nad zmianami w rejestrowaniu oświadczeń budziły jednak wiele kontrowersji. Zamiarom ich likwidacji czy ograniczenia możliwości ich stosowania w szczególności sprzeciwiali się pracodawcy, którzy chętnie korzystają z oświadczeń, gdyż ich rejestracja jest szybka i prosta. Ostatecznie oświadczenia zostaną, ale zostaną zmienione zasady ich rejestracji.

Najważniejsze nowości

Nowe zezwolenie na pracę sezonową

Nowe zezwolenie na pobyt w związku z wykonywaniem pracy sezonowej

Nowa procedura wydawania oświadczeń o powierzeniu pracy

Wygaszanie dotychczasowej procedury wydawania oświadczeń o powierzeniu pracy

AGP

Nie wszystkie branże

Od 1 stycznia 2018 r. pracodawcy będą mogli ubiegać się o nowe zezwolenie na pracę, tj. zezwolenie na pracę sezonową. Będzie ono wydawane dla pracowników wykonujących prace stricte sezonowe, uzależnione od pory roku i warunków atmosferycznych, takie jak ogrodnictwo, rolnictwo oraz usługi turystyczne.

Dokładne określenie działalności, dla których wydane będą zezwolenia na pracę sezonową, nastąpi w drodze rozporządzenia (obecnie jego projekt znajduje się na etapie konsultacji społecznych). Zostaną w nim wskazane podklasy działalności (według klasyfikacji PKD), w których wydaje się zezwolenia na pracę sezonową. Przy czym, określając te podklasy działalności w rozporządzeniu, minister właściwy do spraw pracy musi kierować się danymi wskazującymi na znacznie wyższe zapotrzebowanie na siłę roboczą w niektórych okresach roku ze względu na powtarzające się wydarzenia lub typy wydarzeń podlegające uwarunkowaniom sezonowym.

Oprócz powyższego obowiązku (podleganie do podklasy działalności według PKD) konieczne będzie spełnienie jeszcze innych warunków niezbędnych do uzyskania zezwolenia na pracę sezonową. Przede wszystkim praca ma być wykonywana na terytorium Polski, na podstawie umowy z pracodawcą, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się w naszym kraju. Oznacza to, że pracodawcy zagraniczni nie będą mogli ubiegać się o zezwolenia na pracę sezonową nawet wtedy, jeżeli będą delegować do Polski pracowników w celu wykonywania prac sezonowych (obowiązywać ich będą inne rodzaje zezwoleń). Zezwolenie na pracę sezonową będzie wydawane obywatelom wszystkich państw trzecich, tj. wszystkim obywatelom państw spoza UE.

Już nie wojewoda

Nowe zezwolenie będzie wydawane przez starostę (w praktyce przez powiatowe urzędy pracy), a nie przez wojewodę, jak ma to aktualnie miejsce w przypadku pozostałych zezwoleń, np. zezwolenia lokalnego typu A czy zezwolenia dla pracowników delegowanych typu C. Takie rozwiązanie ma z jednej strony odciążyć urzędy wojewódzkie, które są obłożone pracą, a z drugiej zapewnić spójność zasad wydawania dokumentów uprawniających do krótkoterminowej pracy. Przez starostę będą bowiem wydawane także oświadczenia. Właściwość miejscowa do składania przedmiotowych wniosków będzie taka sama jak przy innych zezwoleniach - trzeba będzie je dostarczyć do organu, który jest właściwy ze względu na miejsce siedziby pracodawcy powierzającego cudzoziemcowi pracę sezonową.

!Czas oczekiwania na wydanie decyzji o zezwoleniu na pracę sezonową lub odmowie jego wydania będzie wynosił od 7 do maksymalnie 30 dni.

Jaka procedura

W zakresie proceduralnym ustawa wyróżnia dwa tryby postępowania:

1) postępowanie, w ramach którego potrzebne będzie przeprowadzenie czynności wyjaśniających,

2) postępowanie, w trakcie którego nie trzeba podejmować żadnych czynności wyjaśniających.

Co istotne, przepisy określają terminy, w których ma zostać wydane zezwolenie na pracę sezonową.

W przypadku postępowań bez czynności wyjaśniających starosta jest zobowiązany do wydania takiego zezwolenia w ciągu 7 dni. Natomiast w sprawach wymagających postępowania wyjaśniającego starosta dokonuje czynności albo wydaje decyzję o odmowie wydania zezwolenia na pracę sezonową w terminie 30 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku. Trudno przewidzieć, czy urzędom uda się dotrzymywać tych terminów. Aktualnie, w przypadku innych zezwoleń na pracę, czas oczekiwania na ich wydanie jest o wiele dłuższy niż ustawowo przewidziany, tj. nawet do czterech miesięcy, podczas gdy przepisy mówią o jednym miesiącu. Spowodowane jest to tym, że aktualnie urzędy są obciążone zbyt dużą ilością pracy.

Postępowanie o uzyskanie zezwolenia na pracę sezonową jest dwuetapowe. Najpierw starosta wpisuje wniosek do ewidencji wniosków w sprawie pracy sezonowej oraz wydaje pracodawcy zaświadczenie o wpisie do niej. Natomiast dopiero po przyjeździe cudzoziemca do Polski urząd wydaje właściwe zezwolenie.

Po otrzymaniu zaświadczenia o wpisie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę sezonową do ewidencji pracodawca ma obowiązek przekazania go cudzoziemcowi. Dokument ten jest podstawą do uzyskania przez obcokrajowca wizy pozwalającej mu na wjazd do Polski, o ile jest ona potrzebna. Natomiast właściwe zezwolenie będzie wydane dopiero po przyjeździe cudzoziemca do Polski oraz po przedstawieniu staroście kopii paszportu i wizy (jeżeli była wymagana) oraz informacji o adresie zakwaterowania cudzoziemca w Polsce. Taka sama procedura ma zastosowanie do osób potrzebujących wizy, jak również do tych, które mogą korzystać z ruchu bezwizowego. Jednakże w tym drugim przypadku należy pamiętać o konieczności przedłużenia prawa pobytowego w Polsce poprzez uzyskanie zezwolenia na pobyt w celu wykonywania pracy sezonowej (o czym mowa będzie jeszcze poniżej).

Uwaga! Przepisy dają pewny przywilej przy wydawaniu zaświadczeń cudzoziemcom, którzy już wcześniej legalnie pracowali w Polsce. A mianowicie, starosta rozpatruje wnioski o wydanie zezwolenia na pracę sezonową z uwzględnieniem pierwszeństwa cudzoziemców, którzy co najmniej raz w okresie pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku wykonywali pracę na rzecz danego podmiotu na podstawie zezwolenia na pracę sezonową. Warunkiem preferencyjnego traktowania przy wydawaniu zaświadczenia jest jednak to, by praca, co do której przedsiębiorca ubiega się o zezwolenie, była wykonywana na podstawie umowy o pracę.

Pracodawca, składając wniosek o wydanie zezwolenia na pracę sezonową, musi także dołączyć do niego tzw. informację starosty oraz wskazać, że cudzoziemiec otrzyma wynagrodzenie w odpowiedniej wysokości. Co do zasady, wysokość wynagrodzenia, która będzie określona w umowie z obcokrajowcem, nie powinna być niższa od wynagrodzenia pracowników wykonujących w tym samym wymiarze czasu pracę porównywalnego rodzaju lub na porównywalnym stanowisku. Takie sformułowanie jest bardzo dyskusyjne, ponieważ przepis ten nie tłumaczy, czy wynagrodzenie musi być porównywane do innych pracowników zatrudnionych u tego samego pracodawcy, czy też urzędy przy ocenie zasadności wysokości wynagrodzenia będą opierać się na statystykach prowadzonych przez GUS.

RAMKA 1

Co to jest informacja starosty

Dokładna nazwa informacji starosty, udzielanej w wyniku tzw. testu rynku pracy, brzmi:

"Informacja starosty na temat braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy w oparciu o rejestry osób bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy".

Test rynku pracy wykonywany jest w celu ustalenia, czy na dane stanowisko, na którym pracodawca chce zatrudnić cudzoziemca, nie ma kandydatów wśród obywateli Polski. Aby pracodawca uzyskał informację starosty, musi wcześniej zgłosić ofertę pracy na dane stanowisko do powiatowego urzędu pracy, właściwego ze względu na główne miejsce wykonywania pracy przez cudzoziemca. Po złożeniu oferty urząd zbada, czy w swoich rejestrach posiada osoby posiadające kwalifikacje poszukiwane przez pracodawcę.

Ustawa też milczy w zakresie wyboru metody badania wysokości wynagrodzenia. Wydaje się, że urząd powinien każdorazowo uzasadniać wybór tej metody, o ile będzie kwestionował wysokość wynagrodzenia wskazanego we wniosku o zezwolenie na pracę sezonową.

Test rynku pracy nie dla każdego

Warto zwrócić uwagę, że obywatele niektórych państw będą mogli skorzystać z ułatwienia w otrzymaniu zezwolenia, tj. nie będzie konieczności przeprowadzenia dla nich testu rynku pracy. Listę takich krajów określi rozporządzenie. Nie zostało ono jeszcze wydane i aktualnie znajduje się na etapie opiniowania. Zgodnie z jego projektem z obowiązku uzyskania informacji starosty zwolnieni będą obywatele Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Rosji i Ukrainy. Takie zwolnienie istnieje również i obecnie w przypadku innych zezwoleń dla obywateli tych państw.

Warunki do spełnienia

Zezwolenie zostaje ostatecznie wydane, jeżeli zostaną spełnione dwie przesłanki:

1) cudzoziemiec przebywa w Polsce na podstawie wizy wydanej w celu wykonywania pracy sezonowej lub w ramach ruchu bezwizowego,

2) pracodawca przedstawił organowi kopię ważnego dokumentu uprawniającego obcokrajowca do pobytu w Polsce wraz z informacją o adresie jego zakwaterowania w czasie tego pobytu.

!Aby zezwolenie na pracę sezonową zostało wydane, cudzoziemiec musi przebywać w Polsce legalnie (na podstawie wizy lub w ruchu bezwizowym), a pracodawca powinien przedstawić w urzędzie kopię dokumentu pozwalającego obcokrajowcowi na pobyt w Polsce oraz poinformować o polskim adresie jego zakwaterowania.

Co ważne, jeżeli pracodawca w okresie 120 dni od dnia dokonania wpisu zaświadczenia nie przedstawi kopii dokumentu, o którym mowa powyżej, postępowanie o wydanie zezwolenia na pracę zostanie umorzone (tj. zakończone). Nie dojdzie do tego, o ile z okoliczności sprawy będzie wynikać, że zezwolenie na pracę sezonową zostanie wykorzystane zgodnie z celem, tyle że w późniejszym terminie. Rozwiązanie to ma na celu kontrolę liczby cudzoziemców faktycznie świadczących pracę u pracodawcy oraz sprawdzenie, czy zezwolenie będzie wykorzystane zgodnie z celem jego wydania.

Zezwolenie na pracę sezonową będzie wskazywało:

● konkretnego cudzoziemca

● określonego pracodawcę

● najniższe wynagrodzenie, jakie obcokrajowiec może otrzymywać

● wymiar czasu pracy albo liczbę godzin pracy w tygodniu lub miesiącu

● rodzaj umowy będącej podstawą wykonywania pracy

● okres ważności zezwolenia

● określenie pracodawcy użytkownika (jeżeli zezwolenie będzie dotyczyć cudzoziemca - pracownika tymczasowego)

AGP

Tak jak przy obecnych zezwoleniach na pracę, również w przypadku tych na pracę sezonową, pracodawca będzie związany treścią złożonego przez siebie wniosku, a potem wydanego zezwolenia. Oznacza to, że bez zmiany otrzymanej decyzji zezwalającej na pracę cudzoziemca, nie może dowolnie modyfikować jego warunków pracy i płacy, które są określone w zezwoleniu. Przedsiębiorca musi zapewnić cudzoziemcowi co najmniej warunki zatrudnienia wynikające z treści złożonego wniosku lub wydanego zezwolenia. Oczywiście może dać mu warunki jeszcze lepsze. Nie można też zapomnieć, że pracodawca musi zapewnić cudzoziemcowi takie same warunki zatrudnienia, jakie mają jego pracownicy będący polskimi obywatelami.

RAMKA 2

Bez ograniczenia co do konkretnego rodzaju pracy i stanowiska

Dużym uelastycznieniem - w porównaniu z obecnie funkcjonującymi w obrocie prawnym zezwoleniami - jest brak określenia w zezwoleniu na pracę sezonową konkretnego rodzaju pracy czy stanowiska pracy. W konsekwencji cudzoziemiec będzie mógł wykonywać każdy rodzaj pracy sezonowej wyszczególniony w wydanym w przyszłości rozporządzeniu.

To ogromne ułatwienie nie tylko dla samych stron stosunku pracy, ale i dla organów. Obecne zezwolenia na pracę są wydawane w celu wykonywania pracy na konkretnym stanowisku, a zmiana stanowiska pociąga za sobą konieczność uzyskania nowego. To, że urzędy nie będą musiały wszczynać nowej procedury administracyjnej w każdym przypadku zmiany przez pracownika stanowiska, powinno je w pewnym stopniu odciążyć.

!Ustawodawca umożliwia przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową cudzoziemca na rzecz tego samego lub innego pracodawcy.

Obowiązkowe zakwaterowanie

Całkowicie nowym obowiązkiem przedsiębiorców, który dotąd nie był uregulowany w prawie polskim, jest zapewnienie przyjmowanemu do pracy sezonowej cudzoziemcowi zakwaterowania. W tym celu pracodawca musi zawrzeć z nim odrębną umowę. Powinna ona mieć formę pisemną i określać warunki najmu lub użyczenia kwatery mieszkalnej. Czynsz najmu nie będzie mógł być potrącany z wynagrodzenia obcokrajowca - wszelkie postanowienia, które będą przewidywać możliwość potrącenia czynszu z wynagrodzenia, będą nieważne.

Umowa powinna zostać przedstawiona cudzoziemcowi w języku dla niego zrozumiałym. Warto zwrócić uwagę, że nie ma obowiązku jej zawarcia w języku ojczystym cudzoziemca. W praktyce przy przyjmowaniu do pracy większej liczby obcokrajowców przeważnie wystarczające powinno być sporządzenie wzoru umowy w jednym języku, np. angielskim bądź rosyjskim.

@RY1@i02/2017/155/i02.2017.155.183000900.801(c).jpg@RY2@

Praca imigrantów w liczbach

Okres zatrudnienia

Zezwolenie na pracę sezonową wydawane jest na czas określony, nie dłuższy niż dziewięć miesięcy. Za pierwszy dzień pracy uważa się dzień wjazdu do państwa strefy Schengen - jeśli cudzoziemiec przyjechał do Polski bezpośrednio na podstawie wizy wydanej w celu wykonywania pracy sezonowej lub w ramach ruchu bezwizowego w związku z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę sezonową wpisanym do ewidencji wniosków. Celem tego rozwiązania jest chęć zdyscyplinowania cudzoziemca, aby wykorzystał on wizę zgodnie z pierwotnymi założeniami jego pobytu w Polsce.

Ustawodawca umożliwił także przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową na rzecz tego samego lub innego pracodawcy. Jednakże również i w tym zakresie wprowadzono dość sztywne ograniczenia.

Przedłużenie następuje na okres, który łącznie z "pierwszym" okresem pobytu cudzoziemca w celu wykonywania pracy sezonowej nie jest dłuższy niż dziewięć miesięcy w danym roku kalendarzowym. Co więcej, z możliwości przedłużenia zezwolenia mogą skorzystać jedynie ci cudzoziemcy, którzy przyjechali do Polski na podstawie wizy wydanej w celu świadczenia pracy sezonowej lub w ramach ruchu bezwizowego w związku z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pracę sezonową wpisanym do ewidencji. Nie będzie można więc starać się o przedłużenie zezwolenia dla cudzoziemców, którzy przebywają w Polsce na innej podstawie prawnej, np. wizy w celu odbywania studiów.

RAMKA 3

Co w razie wygaśnięcia

W celu uelastycznienia i zachowania ciągłości wykonywania pracy sezonowej przez cudzoziemca wprowadzono możliwość jego dalszej pracy w razie wygaśnięcia zezwolenia. Warunkiem jest jednak wcześniejsze złożenie wniosku o przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową na takich samych warunkach jak określone w pierwszym zezwoleniu. Taką pracę uważa się za legalną od dnia złożenia wniosku o przedłużenie do dnia, w którym decyzja w sprawie przedłużenia zezwolenia na pracę sezonową staje się ostateczna. Dotyczy to sytuacji, w której przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową następuje na rzecz tego samego pracodawcy.

Natomiast jeżeli wniosek o przedłużenie zezwolenia złożył nowy pracodawca, cudzoziemiec może pracować w okresie oczekiwania na przedłużenie zezwolenia jedynie przez okres 30 dni liczonych od dnia złożenia wniosku, który nie zawiera braków formalnych.

Zezwolenie wielosezonowe

Przedsiębiorcy będą mogli też złożyć wielosezonowy wniosek o wydanie zezwolenia sezonowego dla niektórych cudzoziemców (m.in. obywateli Ukrainy, Rosji, Białorusi). Starosta wpisze taki wniosek do ewidencji na okresy nie dłuższe niż dziewięć miesięcy w ciągu roku kalendarzowego, przypadające odpowiednio w ciągu nie więcej niż trzech kolejnych lat kalendarzowych i na jego podstawie będzie wydawał kolejne zezwolenia (tzw. zezwolenie wielosezonowe).

Uzyskanie takiego wpisu będzie możliwe, jeżeli pracodawca powierzał już w przeszłości wykonywanie pracy cudzoziemcowi, którego dotyczy wniosek, zgodnie z zezwoleniem na pracę sezonową. Wymagane jest, by miało to miejsce co najmniej raz w okresie pięciu lat poprzedzających dzień złożenia wniosku. Ponadto pracodawca będzie musiał wykazać, że nie zalega z uiszczaniem zaliczek na podatek dochodowy i składek na ubezpieczenia społeczne (o ile były one wymagane w związku z pracą wykonywaną przez tego cudzoziemca). Warto zaznaczyć, że z przepisów nie wynika możliwość przedłużenia zezwolenia wielosezonowego, ale jednocześnie nie została wykluczona możliwość "zaaplikowania" o kolejny trzyletni wpis do ewidencji wniosków o wydanie zezwolenia sezonowego.

WAŻNE

Wydanie zaświadczenia o wpisie wniosku do ewidencji wniosków w sprawie pracy sezonowej nie jest równoznaczne z udzieleniem zezwolenia. Zaświadczenie jest jedynie podstawą do ubiegania się o wizę umożliwiającą wjazd do Polski. Dopiero po jej uzyskaniu przez cudzoziemca można otrzymać omawiane zezwolenie na pracę sezonową.

Uchylenie przez starostę

Ustawa przewiduje także możliwość uchylenia zezwolenia przez starostę. Przesłankami do podjęcia tej procedury są m.in. sytuacje, gdy pracodawca:

● złoży wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje albo dołączy do wniosku dokumenty zawierające takie dane,

● zezna nieprawdę lub zatai prawdę,

● w celu użycia jako autentyczny podrobi lub przerobi dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego będzie używał.

Decyzja o uchyleniu zostanie przekazana także osobie, której to zezwolenie dotyczy. Ustawodawca dał też cudzoziemcom prawo do wystąpienia o odszkodowanie od pracodawcy za niewykonanie zobowiązań, które ten musiałby wykonać, jeśli zezwolenie nie zostałoby uchylone. Odszkodowanie takie może wynieść tyle, ile pracownik zarobiłby, gdyby legalnie pracował u pracodawcy.

Na podstawie wizy lub bez

Ustawa w zakresie zezwolenia na pracę sezonową skupia się w głównej mierze na tych cudzoziemcach, którzy będą dopiero przyjeżdżać do Polski na podstawie wizy lub w ramach ruchu bezwizowego właśnie w celu wykonywania pracy sezonowej. W niewielkim zaś zakresie odnosi się do zasad wydawania zezwoleń sezonowych obcokrajowcom, którzy już przebywają w Polsce, np. odbywają u nas studia. Nie ulega jednak wątpliwości, że dla takich osób także będzie można złożyć wniosek o zezwolenie na pracę sezonową, a czas oczekiwania na jego wydanie będzie analogiczny, tj. od 7 do 30 dni. W tym przypadku nie stosuje się jednak procedury wpisania wniosku do ewidencji wniosków w sprawie pracy sezonowej - starosta od razu wydaje zezwolenie. Przy czym będzie ono ważne na okres legalnego pobytu, a zarazem nie może przekroczyć dziewięciu miesięcy w ciągu roku kalendarzowego. Czas ten liczony jest łącznie z uwzględnieniem okresów wskazanych we wcześniej wydanych zezwoleniach na pracę sezonową dla danego cudzoziemca.

Ustawodawca wprowadził jednak ograniczenie w stosunku do obcokrajowców przebywających w Polsce na podstawie innego dokumentu niż wiza wydana w celu wykonywania pracy sezonowej lub w ramach ruchu bezwizowego, kiedy nie ma to związku z wnioskiem wpisanym do ewidencji. Mianowicie nie mogą oni starać się o przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową. Jeżeli zostanie złożony taki wniosek, starosta jest zobowiązany do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia przedłużenia zezwolenia. W konsekwencji w celu umożliwienia cudzoziemcowi kontynuowania pracy pracodawca będzie musiał uzyskać dla niego zwykłe zezwolenie na pracę lub zainteresowany będzie musiał aplikować o zezwolenie na pobyt czasowy ze względu na pracę sezonową.

Nowe zezwolenia na pobyt czasowy

Zgodnie z założeniami ustawy cudzoziemiec w celu wykonywania prac sezonowych może przyjechać do Polski na podstawie wizy lub w ramach ruchu bezwizowego. Jeżeli okres ważności wizy jest krótszy niż dozwolony okres wykonywania pracy lub cudzoziemiec będzie chciał dłużej wykonywać pracę, niż wynosi dozwolony pobyt w ramach ruchu bezwizowego, konieczne będzie uzyskanie przez niego zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na pracę sezonową.

Jakie są rodzaje wiz i na jaki okres są one wydawane?

stanowi podstawę pobytu tzw. krótkoterminowego. Na jej podstawie cudzoziemiec może wjechać do Polski i innych państw Schengen na łączny okres nieprzekraczający 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu. Okres 90-dniowy liczy się od daty pierwszego wjazdu. Wiza Schengen pozwala na wjazd i poruszanie się po całym obszarze Schengen podczas jednego lub kilku wjazdów. Jest ona wydawana obywatelom, którzy nie mogą przebywać w Polsce w ramach ruchu bezwizowego.

wydawana jest na maksymalnie jeden rok i zezwala na pobyt w Polsce przez wskazany w niej okres. Poza tym, pozwala ona na poruszanie się po innych krajach obszaru Schengen przez okres 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu czasu.

AGP

O uzyskanie i przedłużenie wizy należy zwrócić się do konsulatu państwa swojego stałego zamieszkania. Nie ma możliwości uzyskania wizy w Polsce, z wyłączeniem kilku nadzwyczajnych przypadków określonych w przepisach. Podróż do kraju stałego pobytu narażałaby cudzoziemca i jego pracodawcę na dodatkowe koszty oraz okresy przestojowe, gdyż obcokrajowiec nie mógłby wykonywać pracy do czasu uzyskania nowej wizy (trwa to ok. dwóch tygodni). W celu zapobieżenia tym negatywnym skutkom ustawa wprowadziła nowe zezwolenie na pobyt czasowy ze względu na pracę sezonową.

Zezwolenie to jest, tak jak wiza, prawem do pobytu w Polsce. Obowiązek jego uzyskania spoczywa co do zasady na cudzoziemcu. Podstawowym warunkiem udzielenia tego zezwolenia jest oczywiście wykonywanie przez cudzoziemca pracy sezonowej. Zostanie ono wydane, jeżeli zostają spełnione łącznie też inne przesłanki, tj. cudzoziemiec:

1) wjechał do Polski na podstawie wizy wydanej w celu świadczenia pracy sezonowej albo w ramach ruchu bezwizowego;

2) posiada zezwolenie na pracę sezonową lub przedłużenie zezwolenia na pracę sezonową, ważne w okresie przekraczającym okres pobytu określony w wizie albo okres pobytu w ramach ruchu bezwizowego;

3) posiada źródło dochodu, które wystarcza na pokrycie kosztów jego utrzymania;

4) posiada ubezpieczenie zdrowotne;

5) ma zapewnione zakwaterowanie w Polsce.

Tak jak w przypadku obecnych zezwoleń na pobyt będzie ono wystawiane przez wojewodę, a opłata skarbowa za jego wydanie ma wynieść 170 zł.

948 tys. tyle oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcom zarejestrowano w powiatowych urzędach pracy w pierwszej połowie 2017 r.

II. ZMIANY W PROCEDURZE OŚWIADCZENIOWEJ

Obecnie procedura oświadczeniowa regulowana jest tylko w jednym krótkim przepisie rozporządzenia (ministra pracy i polityki społecznej z 21 kwietnia 2015 r. w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, Dz.U. poz. 588). To powoduje, że zasady wydawania oświadczeń są dość elastyczne. Ideą wprowadzenia tej procedury było ułatwienie obywatelom pochodzącym ze wschodniej części Europy podjęcia pracy w Polsce na okres 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy i okazało się, że jest ona bardzo popularna. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez MRPiPS, w 2016 r. w porównaniu do 2015 r. nastąpił 68-proc. wzrost liczby rejestrowanych oświadczeń. Ze statystyk resortu wynika, że w 2016 r. zarejestrowano 1 314 127 oświadczeń, natomiast w 2015 r. - 782 222. Najwięcej dotyczyło obywateli z Ukrainy - w 2016 r. aż 96 proc. wszystkich zarejestrowanych oświadczeń.

Elastyczność tej procedury oraz brak jej szczegółowego uregulowania doprowadziły jednak do licznych nadużyć. Urzędy pracy zaczęły wprowadzać pewne obostrzenia, lecz z uwagi na brak jednoznacznych przepisów dodatkowe wymogi wydawania oświadczeń stosowane przez urzędy są wątpliwe i powodują niepewność po stronie pracodawców. Stąd zaistniała konieczność zapewnienia bardziej sformalizowanych procedur oświadczeń w tym zakresie.

Nowe przepisy dotyczące procedury wydawania oświadczeń o powierzeniu pracy cudzoziemcowi przez polskiego pracodawcę zostały uregulowane na poziomie ustawowym. Nieznacznie zmieni się też ich nazwa. Od nowego roku będzie można uzyskiwać oświadczenie o powierzeniu pracy, a nie o zamiarze powierzenia pracy.

Oświadczenia o powierzeniu pracy nadal wydawane będą przez starostę, czyli czynności będą podejmowane tak jak dotychczas przez powiatowy urząd pracy. Wniosek wydania takiego oświadczenia będzie rozpatrywany przez PUP właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania pracodawcy. Postępowanie będzie - podobnie jak przy zezwoleniu na pracę sezonową - dwuetapowe, lecz z pewnymi ułatwieniami.

W pierwszej kolejności PUP wpisuje oświadczenie o powierzeniu pracy do ewidencji oświadczeń. Wpisane do niej oświadczenie będzie podstawą do uzyskania przez cudzoziemca wizy pozwalającej na wjazd do Polski. Dlatego po uzyskaniu zaświadczenia o wpisie pracodawca ma obowiązek przekazać oświadczenie cudzoziemcowi, tak jak było to dotychczas. Natomiast po przyjeździe obcokrajowca do Polski zatrudniający go podmiot będzie musiał poinformować urząd o podjęciu przez niego pracy.

Obowiązki informacyjne

Wprowadzenie obowiązku informowania urzędu o okolicznościach związanych z podjęciem pracy przez cudzoziemca (m.in. o podjęciu lub niepodjęciu pracy) ma również na celu przeciwdziałanie sytuacjom rejestrowania fikcyjnych oświadczeń wyłącznie w celu uzyskania wizy. Ułatwi to właściwym organom monitorowanie wykorzystania oświadczenia zgodnie z jego przeznaczeniem oraz weryfikację okresu pracy cudzoziemca. Podjęcie wykonywania obowiązków pracowniczych należy zgłosić najpóźniej w dniu ich rozpoczęcia. Natomiast o niepodjęciu przez cudzoziemca pracy trzeba poinformować urząd w terminie 7 dni od daty początkowej wskazanej w oświadczeniu.

Wprowadzono też przepis, zgodnie z którym podmiot powierzający wykonywanie pracy lub cudzoziemiec ją wykonujący mogą powiadomić właściwy powiatowy urząd pracy o jej zakończeniu. Umożliwi to obcokrajowcowi uzyskanie  kolejnego oświadczenia, jeżeli nie wykorzystał jeszcze 6-miesięcznego limitu. Jednocześnie wprowadza się jednak domniemanie, że cudzoziemiec, którego dotyczy oświadczenie wpisane do ewidencji oświadczeń, zakończył wykonywanie pracy w dniu określonym w oświadczeniu. W praktyce będzie to  oznaczać, że jeżeli do urzędu nie zostanie zgłoszone zakończenie pracy przez  cudzoziemca lub urząd w inny sposób nie uzyska informacji o jej przedwczesnym ustaniu, będzie on uznawał, że cudzoziemiec pracował na rzecz danego podmiotu przez czas wskazany w oświadczeniu.

Nie dla wszystkich

Na podstawie oświadczenia będzie mógł pracować:

● cudzoziemiec będący obywatelem jednego z państw, których obywatele mogą wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę na podstawie takiego oświadczenia, wpisanego do ewidencji, wymienionych w nowym rozporządzeniu (obecnie jego projekt jest na etapie konsultacji społecznych);

● cudzoziemiec wykonujący pracę w zawodzie określonym w nowym rozporządzeniu określającym zawody, których wykonywanie może odbywać się na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy (projekt tego rozporządzenia nie został jeszcze upubliczniony).

Istotne jest, że w obydwu wskazanych przypadkach pracą na podstawie oświadczenia nie może być praca sezonowa.

! Zasady wydawania oświadczeń będą zbliżone do zasad wydawania zezwolenia na pracę sezonową. Nieznacznie zmieni się też ich nazwa. Od nowego roku będzie można uzyskiwać oświadczenie o powierzeniu pracy, a nie o zamiarze powierzenia pracy.

Warunkiem wpisu oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji jest - tak jak dotychczas - wskazanie okresu wykonywania pracy w tym oświadczeniu, który nie może przekroczyć łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy. I to bez względu na to, ilu pracodawców powierza cudzoziemcowi wykonywanie pracy. Przy ustalaniu ww. okresów bierze się pod uwagę wszystkie oświadczenia wpisane do ewidencji dla danego obcokrajowca. PUP będzie mieć też prawo do określenia późniejszego dnia rozpoczęcia pracy aniżeli ten wskazany w oświadczeniu, jednak nie może być on wcześniejszy niż dzień następujący po dniu wpisania oświadczenia do ewidencji. Jest to znaczne ułatwienie - w przypadku opóźnienia rejestracji oświadczenia nie będzie konieczne składanie przez pracodawcę nowego oświadczenia z nową datą, lecz PUP będzie mógł samodzielnie zmienić dzień rozpoczęcia pracy. Niestety urząd nie będzie jednak mógł określić późniejszego dnia zakończenia pracy na podstawie oświadczenia, co byłoby logiczne i korzystne dla pracodawców, którzy rejestrują oświadczenia na pełny okres sześciu miesięcy.

WAŻNE

Po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy wejdzie w życie przepis przewidujący, że "stare oświadczenia" dotyczące pracy, która byłaby wykonywana po 31 grudnia 2018 r., nie będą więcej rejestrowane. Powierzenie pracy cudzoziemcowi na podstawie tych dokumentów będzie możliwe, jeżeli zostały one już zarejestrowane przez PUP, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2018 r.

Podobnie jak w przypadku zezwoleń sezonowych starosta wpisuje lub odmawia wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń w terminie 7 dni roboczych od dnia otrzymania oświadczenia, a w sprawach wymagających postępowania wyjaśniającego - nie później niż w terminie 30 dni od tego dnia. Uwaga - obecnie termin wydania oświadczenia o zamiarze powierzenia pracy nie jest uregulowany w przepisach, co oznacza, że urzędy według własnego uznania i możliwości ustalają terminy wydawania oświadczeń, zazwyczaj do dwóch tygodni. Stąd w praktyce wprowadzenie powyższych terminów może przyczynić się do dłuższego rozpatrywania oświadczeń do ewidencji.

Odmowa wpisania oświadczenia

Starosta będzie mógł też odmówić wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji takich oświadczeń. Odmowa musi nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Decyzja ta będzie podlegała kontroli organów wyższego stopnia w postępowaniu administracyjnym.

Dotychczas nie było formalnej możliwości zaskarżenia odmowy rejestracji oświadczenia, a po zmianach decyzję odmowną będzie można zaskarżyć do ministra właściwego ds. pracy. Taki mechanizm ma umożliwić kontrolę działań urzędu i ograniczać arbitralne rozstrzyganie przez nie spraw.

!Zezwolenie na pobyt jest, tak jak wiza, prawem do pobytu w Polsce. Obowiązek jego uzyskania spoczywa co do zasady na cudzoziemcu.

Przesłanki odmowy wpisania do ewidencji można podzielić na obligatoryjne i fakultatywne. Te pierwsze, które nie pozostawiają staroście wyboru co do wydania decyzji odmownej, są związane przede wszystkim z popełnieniem przez podmiot powierzający cudzoziemcowi pracę lub osobę fizyczną, która działała w jego imieniu, określonego przestępstwa lub wykroczenia. Chodzi tu głównie o czyny skierowane przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową i wiarygodności dokumentów. Wykluczone jest także udzielenie wpisu osobie karanej przez polskie sądy za handel ludźmi, jak również w innym państwie na podstawie przepisów protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 15 listopada 2000 r.). Dotyczy to też sytuacji, w której podmiot składający wniosek jest zarządzany lub kontrolowany przez taką osobę. Co ciekawe, obligatoryjną przesłanką odmowy wpisu jest również przekroczenie obowiązującego limitu przyjmowanych oświadczeń, o ile zostanie on określony w odrębnym rozporządzeniu.

RAMKA 4

Nowość: limity dla cudzoziemców

Minister właściwy do spraw pracy, w porozumieniu z innymi ministrami, będzie mógł określać w wydanym przez siebie rozporządzeniu limit wydawanych w danym roku kalendarzowym zarówno "klasycznych" zezwoleń na pracę, jak i limit zezwoleń na pracę sezonową oraz limit wpisywanych do ewidencji oświadczeń o powierzeniu pracy. Możliwość wprowadzania limitów jest nowością w przepisach imigracyjnych, gdyż dotychczas liczba wydawanych oświadczeń czy zezwoleń nie była limitowana.

● potrzebami rynku pracy,

● względami bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego,

● zasadą komplementarności zatrudnienia cudzoziemców w stosunku do obywateli polskich.

● województw,

● zawodów,

● rodzajów umów, na podstawie których cudzoziemcowi może zostać powierzone wykonywanie pracy,

● rodzajów działalności podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi według klasyfikacji PKD.

Do fakultatywnych przesłanek odmowy wpisania oświadczenia należy:

● pozorność złożonego oświadczenia,

● wykorzystanie tego oświadczenia przez cudzoziemca w celu innym niż wykonywanie pracy dla danego podmiotu,

● niedopełnienie przez podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi obowiązków związanych z prowadzeniem działalności lub powierzaniem pracy innym osobom, np. nieopłacanie przez ten podmiot składek na ubezpieczenie społeczne.

Z tymi uprawnieniami starosty związane jest też przyznanie mu prawa do pozyskiwania od organów Krajowej Administracji Skarbowej oraz z systemu teleinformatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji o zaleganiu z należnościami publicznoprawnymi podmiotu chcącego zatrudnić cudzoziemca.

Przepisy przejściowe

Zmiany mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2018 r. Wyjątkiem są przepisy związane ze stopniowym "wygaszaniem" instytucji oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi w ich dotychczasowym kształcie oraz przepisy dotyczące wiz wydawanych w celu pracy na podstawie takich oświadczeń.

!Dotychczas nie było formalnej możliwości zaskarżenia odmowy rejestracji oświadczenia, a po zmianach decyzję odmowną będzie można zaskarżyć do ministra pracy.

Po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy wejdzie w życie przepis przewidujący, że "stare oświadczenia" dotyczące pracy, która byłaby wykonywana po 31 grudnia 2018 r., nie będą więcej rejestrowane. Powierzenie pracy cudzoziemcowi na podstawie tych oświadczeń będzie możliwe, jeżeli zostały one już zarejestrowane przez PUP, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2018 r. Konsulowie będą mogli wydawać wizy w celu wykonywania pracy na podstawie "starego" oświadczenia, jeżeli wniosek o wydanie wizy zostanie złożony przed 31 października 2018 r., a oświadczenie nie będzie przewidywało wykonywania pracy po 31 grudnia 2018 r. Nowa procedura przewiduje więc wygaszanie ,,starych" oświadczeń.

@RY1@i02/2017/155/i02.2017.155.183000900.101(c).jpg@RY2@

Karolina Schiffter

adwokat z kancelarii Raczkowski Paruch