Na pierwszy ogień ochrona środowiska

To pierwszy program, który rusza w Polsce w ramach nowej perspektywy finansowej na lata 2014-2020. Nowością jest, w porównaniu do poprzedniego rozdania w tym zakresie (LIFE+), utworzenie w jego ramach podprogramu działań na rzecz klimatu. Budżet LIFE będzie wynosił 3,4 mld EUR. Łączna wartość środków dla Polski może przekroczyć 137 mln euro. Jednoznacznie określonej kwoty nie ma, bo LIFE zarządzany jest przez Komisję Europejską (KE), która raz do roku ogłasza nabór wniosków. Aplikując o środki z programu w Polsce można dodatkowo wystąpić o współfinansowanie do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Takie wnioski można składać już dziś, a ostateczny tegoroczny termin to 28 lipca 2014 r. Jeśli zaś chodzi o wniosek do KE, to trzeba go złożyć do 16 października 2014 r.

Dla kogo pieniądze

W programie ma prawo wziąć udział każdy podmiot zarejestrowany na terenie państwa należącego do UE. - To okazja dla przedsiębiorczych inwestorów. Program jest tak skonstruowany, że beneficjentem może być każdy, zarówno przedsiębiorca, samorząd czy organizacja, jak i osoby fizyczne - wyjaśnia Krzysztof Szczepański zastępca prezesa zarządu NFOŚiGW. I dodaje, że dobrze widziane będą projekty, w których podmioty publiczne, np. samorządy, współpracować będą z przedsiębiorcami, także w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Mimo że program ma na względzie ochronę środowiska, to instytucje unijne będą pilnie przyglądać się stronie kosztowej.

W wytycznych dla wnioskodawców beneficjenci podzieleni zostali na trzy kategorie: instytucje publiczne, organizacje prywatne, komercyjne oraz organizacje prywatne, niekomercyjne (włączając w to organizacje pozarządowe).

W realizacji projektu może uczestniczyć kilka podmiotów, wśród których poza beneficjentem głównym (koordynującym) mogą się znaleźć partnerzy (współbeneficjenci) oraz współfinansujący. Tworzenie partnerstw (nie tylko PPP, lecz także np. instytucji publicznych - właścicieli terenu, na którym realizowany jest projekt, i podmiotów wywodzących się ze środowisk naukowych odpowiedzialnych za stronę merytoryczną projektu) jest dobrze widziane przez UE, pozwala bowiem na lepsze zaplanowanie i skuteczniejszą realizację projektu. Za realizację wspólnego projektu odpowiada wówczas beneficjent koordynujący, do którego obowiązków należy m.in. przygotowanie wniosku, współpraca z Komisją Europejską na poszczególnych etapach procesu oceny wniosku, nadzór nad przepływami finansowymi w trakcie realizacji projektu oraz informowanie KE o postępach zadania.

Ile można dostać

W obecnej perspektywie Komisja Europejska zwiększyła poziom dofinansowania projektów z 50 do 60 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. Do tej wartości beneficjent programu może doliczyć proponowane przez NFOŚiGW w ramach działania "Współfinansowanie Programu LIFE" wsparcie dla projektów wynoszące od 15 do 35 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. Oznacza to, że łącznie ze środków KE i NFOŚiGW uzyskać można dotację w wysokości nawet 95 proc. kosztów kwalifikowanych. Pozostałe 5 proc. to wkład własny. Ale poza bezzwrotnymi dotacjami można się będzie ubiegać także o nisko oprocentowane pożyczki z NFOŚiGW.

Przedstawione koszty nie mogą być jednak nadmierne, są one bowiem w ramach projektu weryfikowane, przy czym eksperci zwracają uwagę m.in. na to, czy koszt jednostkowy usługi realizowanej w ramach danego projektu nie odbiega od cen towarów lub usług oferowanych w podobnych projektach lub stosowanych na rynku poza projektem.

Nie ma określonej minimalnej i maksymalnej wartości projektu. Można więc składać wnioski zarówno na duże, jak i na małe przedsięwzięcia.

Polska prymusem

- W ubiegłej perspektywie LIFE (a właściwie LIFE+) polskie projekty zostały bardzo dobrze ocenione - mówi Krzysztof Szczepański. - Co ósmy był realizowany w Polsce. W pierwszej dziesiątce wniosków o najwyższej punktacji spośród wszystkich projektów europejskich, trzy pochodzą z Polski.

W ramach programu LIFE+ w kraju realizowane są obecnie 64 projekty. Do najciekawszych należy przedsięwzięcie prowadzone na Pustyni Błędowskiej - unikalnym, jednym z największych w Europie obszarów występowania piasków wydmowych z typowymi dla krajobrazu pustynnego, rzadkimi, chronionymi gatunkami flory i fauny oraz zbiorowiskami muraw piaskowych.

Ważne terminy

- (do godz. 15) można aplikować o środki na współfinansowanie programu z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach nowego krajowego programu priorytetowego "Współfinansowanie Programu LIFE".

- termin nadsyłania wniosków LIFE (w formie drukowanej lub elektronicznej) do Krajowego Punktu Kontaktowego (NFOŚiGW) przez wnioskodawców, którzy chcieliby, aby NFOŚiGW dokonał weryfikacji formalnej wniosku LIFE, mogą je przesyłać także ci, którzy nie występują o wsparcie do NFOŚiGW.

- trzeba złożyć projekty do UE (w języku polskim), składają je zarówno ci na które NFOŚIGW przyznał wsparcie, jak i ci potencjalni beneficjenci, którzy zdecydowali się składać wnioski bezpośrednio do UE.

Struktura i wysokość wsparcia z programu LIFE 2014-2020

	Ochrona środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami	60 proc. w tym dotyczące gatunków i siedlisk priorytetowych - 75 proc.	55 proc. (60 proc. w zakresie ochrony przyrody) w tym dotyczące gatunków i siedlisk priorytetowych - 75 proc.
Przyroda i różnorodność biologiczna
Zarządzanie i informacja w zakresie środowiska
	Łagodzenie skutków zmiany klimatu	60 proc.	55 proc.
Dostosowywanie się do skutków zmiany klimatu
Zarządzanie i informacja w zakresie klimatu

Uwaga, programy zintegrowane i przygotowawcze w całej perspektywie mogą liczyć na 60 proc. dofinansowania, a projekty typu capacity building (budowanie potencjału) wyjątkowo nawet do 100 proc.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/131/i02.2014.131.088000300.802.jpg@RY2@

Kazimierz Ściążko wójt gminy Klucze

Dużą część naszej gminy stanowią obszary Natura 2000. Przyznaję, ze początkowo szukaliśmy przede wszystkim dofinansowania na rozwój turystyki i rekreacji gminy Klucze. Bo zdawaliśmy sobie sprawę z tego, że Pustynia Błędowska, ma duży potencjał w tym zakresie. Jednak, żeby stała się prawdziwą atrakcją turystyczną trzeba było wyciąć ubiegłowieczne nasadzenia, które miały spowodować, że lotne piaski przestaną się przemieszczać. Ale okazało się, iż to znacznie przekracza nasze możliwości finansowe. Dzięki temu, że pustynia ze względu na walory przyrodnicze znalazła się w obszarze Natury 2000 podjęliśmy współprace z naukowcami i mogliśmy wystąpić o środki z programu LIFE+. W sumie projekt "Czynna ochrona kompleksu priorytetowych siedlisk napiaskowych na Pustyni Błędowskiej" , który ma być ukończony do końca tego roku będzie kosztował 9,5 mln zł, przy czym 50 proc. z tego sfinansowała Unia Europejska, 45 proc. gmina Klucze dostała z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a 5 proc. to nasz wkład własny. Przywrócenie pustynnego charakteru było ciężką robotą - teren pustyni trzeba nie tylko wykarczować, ale oczyścić z niewybuchów i pozostałości po poligonie.

Zinwentaryzowana została także flora i fauna. Powstają specjalne ścieżki edukacyjne, a w budynku urzędu gminy Klucze Pustynne Centrum Informacji. Program zostanie ukończony do końca 2014 r. Na obrzeżu dostępne są już atrakcje turystyczne i organizowane imprezy rekreacyjne. Odwiedzają nas też coraz częściej turyści zagraniczni, bo pustynia to ewenement na skalę europejską. A w Kluczach i pobliskich miejscowościach coraz więcej osób decyduje się na prowadzenie agroturystyki. Wyraźnie więc widać, ze Natura 2000 nie musi być kulą u nogi dla samorządu. Trzeba tylko umieć skorzystać z możliwości, jakie daje.

Zofia Jóźwiak

 zofia.jozwiak@infor.pl