Nasz atut: naturalne magazyny

Obecnie pojemność magazynowa europejskich kawern solnych, w których można gromadzić ropę naftową oraz produkty naftowe, wynosi 42 mln m sześc. Mamy na Starym Kontynencie łącznie ponad 130 takich miejsc, ale dysponują nimi zaledwie trzy kraje - Niemcy, Francja i Polska. Plany budowy własnych magazynów tego typu miała kiedyś również Wielka Brytania, jednak zawieszono je, gdy na szelfie Morza Północnego odkryto złoża ropy. Natomiast Norwegia, Szwecja, Finlandia w podobnym celu wykorzystują kawerny skalne.

Tanio i bezpiecznie

Kawerny cieszą się rosnącą popularnością jako podziemne magazyny dla strategicznych rezerw nośników energii. Rozwiązanie to stosują z powodzeniem poza państwami europejskimi także Stany Zjednoczone czy Singapur. Nic w tym dziwnego, skoro kawerny to najtańsze i najbezpieczniejsze obiekty służące do przechowywania wielkich zapasów ropy i gotowych wyrobów. Badania wykazały, że przechowywanie nawet przez wiele lat ropy naftowej w środowisku solnym nie wpływa na jej właściwości, w szczególności zaś nie obniża jej jakości. Taki surowiec nadaje się równie dobrze do przerobu rafineryjnego, jak surowiec pochodzący wprost z odwiertu.

Oczyszczania nie wymagają również pochodne ropy takie jak olej napędowy czy olej opałowy oraz benzyna.

Warto podkreślić, że niski koszt utrzymywania zapasów paliw w tego typu podziemnych magazynach ma bezpośredni wpływ na ich późniejszą cenę w sprzedaży detalicznej.

Objętości w sam raz

Europejskim liderem w dziedzinie magazynowania ropy i paliw w kawernach solnych są nasi zachodni sąsiedzi. W ponad 90 obiektach na wybrzeżu mogą zgromadzić 27,3 mln m sześc. surowców i paliw. Ropa naftowa stanowi ok. 45 proc. zapasów, natomiast produkty gotowe - ok. 55 proc.

Francja dysponuje 26 kawernami solnymi, które mieszczą 8,5 mln m sześc. Największą część tej pojemności ropa naftowa - ok. 55 proc., kolejne ok. 42 proc. zajmuje olej napędowy, zaś pozostałe 3 proc. stanowi benzyna.

Baza w Manosque spełnia obecnie wszelkie potrzeby kraju dotyczące magazynowania rezerw strategicznych. Francja nie ma więc w planach budowy kolejnych kawernowych magazynów na ropę i paliwa ciekłe.

My w Polsce - po ostatniej rozbudowie zdolności magazynowych kawern należących do Inowrocławskich Kopalń Soli Solino (z grupy kapitałowej PKN Orlen) w miejscowości Góra - możemy w tych magazynach przechować ponad 6,1 mln m sześc. węglowodorów. Nasze kawerny stanowią też ok. 15 proc. pojemności wszystkich kawern solnych, jakie funkcjonują w Europie jako magazyny ropy i paliw.

Zdaniem ekspertów z krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej osiągnięta w tym roku docelowa pojemność jest maksymalna i optymalna jak na polskie potrzeby.

Siedem komór magazynowych w IKS Solino przeznaczonych jest do składowania ropy (w sumie 4,25 mln m sześc.), a pozostałe pięć (o pojemności 1,88 mln m sześc.) na paliwa. Te objętości odpowiadają ok. połowie tzw. obowiązkowych rezerw, a konkretnie 57 proc. w przypadku ropy naftowej oraz 46 proc. - paliw płynnych.

Rosną wymogi

Obecnie wydajność zatłaczania i wytłaczania ropy do kawern w Górze to 1 tys. m sześc./h, jednorazowa szarża (zatłaczanie i wytłaczanie odbywa się w jednostkach nazywanych właśnie szarżami) obejmuje w zależności od potrzeb od 100 do 200 tys. m sześc. W przypadku paliw wydajność zatłaczania to 310 m sześc./h, wytłaczania - 350 m sześc./h, a jednorazowa szarża obejmuje minimum 15 tys. m sześc., tak aby wypełnić pojemność rurociągów łączących magazyn z bazami paliw, skąd następuje ich dalsza dystrybucja.

IKS Solino pracuje obecnie nad realizacją inwestycji, dzięki której dopasują infrastrukturę magazynu spółki do nowych norm technicznych. Według znowelizowanych w połowie zeszłego roku regulacji dotyczących zapasów obowiązkowych ropy i paliw, infrastruktura logistyczna będzie musiała spełnić od 1 stycznia 2018 r. wymagania techniczne pozwalające na wytłoczenie rezerw paliw w ciągu 90 dni, a ropy naftowej w ciągu 150 dni, od 2024 r. wymagania te zostaną zaś zaostrzone i również ropa będzie musiała być wytłoczona w ciągu 90 dni.

Tym samym wymogom musi sprostać również system rurociągów przesyłowych PERN "Przyjaźń".

Rola państwa i biznesu?

W Niemczech za rezerwy paliwowe odpowiada firma Erdoelbevorratungsverband (EBV), której akcjonariuszami jest ponad 100 podmiotów tamtejszego sektora paliwowego, poczynając od producentów, aż po spółki handlujące ropą i produktami ropopochodnymi. W skład rady nadzorczej EBV zasiadają zarówno przedstawiciele biznesu (rafinerii i firm handlowych), jak i rządu federalnego.

Analogiczną instytucją we Francji jest spółka Société Anonyme de Gestion de Stocks de Sécurité (SAGESS), której udziałowcami - podobnie jak w Niemczech - jest zdecydowana większość podmiotów funkcjonujących na tym rynku. Przy tworzeniu i zarządzaniu rezerwami paliwowych SAGESS musi się stosować do wytycznych komitetu CPSSP (Comité Professionnel des Stocks Stratégiques Pétroliers). W jego skład z kolei wchodzą przedstawiciele organizacji zrzeszających firmy paliwowe, a także reprezentanci resortów finansów oraz gospodarki.

U nas zadania, jakie w Niemczech spoczywają na EBV, a we Francji na SAGESS, wypełnia rządowa Agencja Rezerw Materiałowych. Zachodnie rozwiązania mają - w stosunku do naszego - ten plus, że państwo ma wciąż decydujący wpływ na to, co dzieje się ze strategicznymi zapasami, ale jednocześnie gros kosztów związanych z magazynowaniem tych rezerw biorą na siebie prywatni inwestorzy.

@RY1@i02/2015/139/i02.2015.139.214000100.802.jpg@RY2@

Magazyny ropy i paliw w kawernach solnych w Europie

Bartłomiej Mayer

bartlomiej.mayer@infor.pl