Karty płatnicze dają użytkownikom coraz więcej możliwości

Karty dla klientów indywidualnych stanowią większość na rynku. Wiele rozwiązań sprawdza się jednak z powodzeniem również dla klientów firmowych. Obecnie banki oferują wszystkie rodzaje kart (debetowe, obciążeniowe, kredytowe) zarówno osobom fizycznym, jak i przedsiębiorcom.

Karty debetowe to ok. 68 proc. wszystkich kart na rynku. To naturalne - stanowią one przedłużenie rachunku, umożliwiając nieskrępowany dostęp do zgromadzonych na nim środków. Jeśli klient ma uruchomiony kredyt w rachunku bieżącym lub limit debetowy, powiększają one saldo środków na rachunku, dostępnych m.in. za pomocą karty. Banki wydają karty debetowe z reguły do każdego otwieranego rachunku (służy temu m.in. pakietyzacja oferty). Jest to rozwiązanie korzystne dla klientów, ponieważ znacznie ułatwia im dostęp do pieniędzy, zwiększając jednocześnie bezpieczeństwo. Posiadacz karty może korzystać ze środków zgromadzonych na rachunku przez całą dobę, a dzięki powszechnej dostępności bankomatów nie ma potrzeby noszenia przy sobie dużej ilości gotówki.

Wydawane dziś karty debetowe to w większości karty płaskie działające w środowisku elektronicznym - nie da się nimi zapłacić w punkcie wyposażonym w imprinter (zwany potocznie żelazkiem), ale też trudno już dziś spotkać punkt wyposażony tylko w takie urządzenie do akceptacji kart. Nową usługą na polskim rynku jest cashback (usługa polega na tym, że klient, który płaci kartą np. za zakupy w supermarkecie, może jednocześnie dokonać wypłaty gotówki). Wypłata gotówki możliwa jest w wybranych punktach, które akceptują płatności kartami.

Karty kredytowe (30 proc. udziału w rynku) pojawiły się na rynku nieco później niż debetowe. Początkowo były mniej dostępne (bank musi bowiem zbadać zdolność kredytową klienta przed wydaniem mu karty). Dziś sytuacja odwróciła się - to bankom bardzo zależy, by klienci korzystali z kart kredytowych. Czasem nawet przesyłają im karty do domu - mimo że klienci ich nie zamawiali. W takim przypadku mamy do czynienia z kartami pre approved (bank - na podstawie posiadanej historii klienta - ocenia jego zdolność kredytową i na tej podstawie przyznaje mu limit kredytowy). Karta kredytowa nie jest powiązana z rachunkiem bieżącym czy oszczędnościowo-rozliczeniowym, lecz z odrębnym rachunkiem karty, do którego przypisany jest przyznany przez bank miesięczny limit kredytowy i oprocentowanie. Jest to też rachunek, na który klient dokonuje spłat wykorzystanego kredytu. Karty kredytowe znacznie częściej są embosowane (wypukłe), co oznacza możliwość dokonania płatności zarówno w terminalu elektronicznym, jak i z użyciem imprintera. Można dzięki nim realizować również transakcje bezgotówkowe na odległość (np. przez internet i telefon).

Cechą wyróżniającą kartę kredytową jest grace period - okres, w którym wykorzystany przez klienta kredyt nie jest oprocentowany. Grace period trwa przez cały okres rozliczeniowy (miesiąc) oraz dodatkowe 21-31 dni (w zależności od banku) na spłatę kredytu. Należy jednak pamiętać, że grace period dotyczy tylko transakcji bezgotówkowych i ma zastosowanie głównie w sytuacji, gdy klient spłaci całe zadłużenie najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu - wtedy odsetki faktycznie nie są naliczane. Jeśli klient co miesiąc spłaca tylko wymaganą przez bank kwotę minimalną, to odsetki od transakcji bezgotówkowych najczęściej naliczane są za okres od zakończenia okresu rozliczeniowego (w którym nastąpiła transakcja) do całkowitej spłaty zadłużenia (nie są naliczane od dnia zakupu do końca danego okresu rozliczeniowego). Odsetki od transakcji gotówkowych naliczane są zawsze od dnia wypłaty gotówki do całkowitej spłaty zadłużenia. Dodatkowo transakcje gotówkowe obarczone są prowizją (zazwyczaj 3 proc. wartości transakcji, minimum 9 zł), a kredyt w karcie należy do najdroższych form kredytowania (obecnie ok. 20-22 proc.). Z tych względów większość użytkowników płaci kartami kredytowymi za towary i usługi, z bankomatów korzystając tylko w konieczności. Klientom, którzy wykorzystali część kredytu na duży zakup, banki oferują zamianę tej części zadłużenia na kredyt ratalny o niższym oprocentowaniu. Pozostały limit pozostaje do wykorzystania kartą i zwiększa się w miarę spłaty kolejnych rat zadłużenia zamienionego w kredyt ratalny.

Karty kredytowe są przeznaczone głównie dla klientów indywidualnych, choć kilka banków oferuje je również firmom. Problemem bywa tu zbyt rozbudowana - w postrzeganiu klientów - procedura oceny zdolności kredytowej przedsiębiorcy. Jest to szczególnie frustrujące dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, które jako klienci indywidualni otrzymały karty kredytowe bez zbędnych formalności. Tymczasem jako klienci firmowi muszą dostarczyć do banku wiele różnych, zbędnych - w ich poczuciu - dokumentów. To może być jeden z powodów, dla których przedsiębiorcy sięgają częściej po karty obciążeniowe.

Zaledwie 1,5 proc. liczby kart w obrocie w Polsce (424 tys. sztuk) stanowią karty obciążeniowe (charge). Podobnie jak karty debetowe są powiązane z rachunkiem bieżącym (wskazanym przez klienta). Podobnie jak karty kredytowe mają okres rozliczeniowy, miesięczny limit transakcji ustalany w oparciu o zdolność kredytową klienta (procedury badania zdolności są uproszczone) i najczęściej są embosowane. Karta charge działa w miesięcznych cyklach rozliczeniowych. W danym okresie klient może zadłużyć się do wysokości przyznanego mu limitu, a wykorzystana kwota jest automatycznie pobierana z rachunku powiązanego z kartą dzień po zakończeniu danego cyklu. Klient zobowiązany jest zatem zapewnić na tym rachunku środki na spłatę zadłużenia. Po spłacie limitu z poprzedniego cyklu klient ma ponownie do dyspozycji cały limit przyznany mu przez bank.

Kartami charge można płacić za towary i usługi, wypłacać gotówkę z bankomatu oraz realizować transakcje na odległość. Wypłaty gotówki obciążone są prowizją (jej wysokość zbliżona jest do wartości prowizji za wypłaty gotówki kartami kredytowymi). Transakcje bezgotówkowe również obciążone są prowizją, ale najczęściej jest ona niższa (ok. 1,5 proc.; nie ma ustawionej kwoty minimalnej). Dodatkowo wykorzystany w danym cyklu limit kredytowy nie jest oprocentowany.

Od kilku lat funkcjonują na rynku również karty przepłacone (zwane podarunkowymi). Kierowane są do klientów indywidualnych, jednak firmy mogą z nich również korzystać. Są to karty zbliżone do kart debetowych (z tą różnicą że nie muszą być personalizowane i funkcjonują w oparciu o rachunek techniczny, a nie klasyczne konto). Wręczając kartę przedpłaconą pracownikowi, przedsiębiorca ma pewność, że wydatki nie przekroczą kwoty, którą karta została zasilona (kartę można - w miarę potrzeb - wielokrotnie zasilać). Z jednej karty może korzystać wielu pracowników, ponieważ karta nie musi być personalizowana (nie trzeba na niej umieszczać nazwiska posiadacza).

Niektóre karty przedpłacone mogą też służyć do realizacji transakcji na odległość. Jest to godne polecenia rozwiązanie, gdyż zwiększa bezpieczeństwo transakcji dla klienta. Przed realizacją transakcji, np. w internecie, kartę zasila się kwotą wystarczającą na pokrycie konkretnej płatności. Dzięki temu nie ma obawy, że z rachunku zniknie więcej pieniędzy (np. w wyniku przechwycenia numeru karty przez przestępcę).

Specjalnie z myślą o osobach robiących zakupy w sieci, przez telefon czy korespondencyjnie powstały karty wirtualne - przeznaczone do realizowania wyłącznie transakcji zdalnych. Karta wirtualna jest powiązana z wybranym przez klienta rachunkiem, z którego może być zasilana przed dokonaniem płatności (jak karta przedpłacona). Po zakończeniu sesji zakupów w sieci pozostałe środki można z niej wycofać na rachunek. Posiadacz karty wirtualnej może też wybrać, czy walutą rozliczeniową dla transakcji zagranicznych będzie dolar amerykański czy euro. Wybór zależy od waluty strefy, w jakiej najczęściej dokonuje się zakupów. Choć karty wirtualne istnieją w rzeczywistości (mogą być plastikowe lub papierowe), nie są one potrzebne do realizacji transakcji zdalnych - wystarczy numer i data ważności karty. PIN również nie jest potrzebny, więc do kart wirtualnych nie jest wydawany.

Od roku w Polsce dostępne są także karty do niewymagających akceptacji płatności bezstykowych. Używane są one do realizacji transakcji na niewielkie kwoty. Transakcje takie odbywają się przez zbliżenie karty do czytnika, nie wymagają potwierdzenia podpisem czy kodem PIN. Dzięki takiemu rozwiązaniu płatność następuje szybko, a ze względu na niewielkie limity kwotowe transakcji, które mogą być realizowane w ten sposób, ryzyko nadużycia jest minimalizowane. Karty bezstykowe mają zastąpić obrót gotówkowy przy drobnych transakcjach; można je będzie nosić w portfelu zamiast drobniaków.

Ze względu na technologię zapisu danych na karcie można je podzielić na karty z paskiem magnetycznym, z mikroprocesorem (chipem), z paskiem i chipem oraz wirtualne. Kart wirtualnych nie używa się fizycznie, więc w ich przypadku ważny jest wyłącznie numer, termin ważności oraz w niektórych sytuacjach poufny kod karty (tzw. CVV2 - Card Verification Value). Karty z paskiem wciąż są najbardziej rozpowszechnione, ale niedługo to się zmieni (od końca 2010 r. wszystkie karty w obrocie będą musiały mieć chip). Dzięki temu znacznie zwiększy się bezpieczeństwo korzystania z kart, ponieważ skopiowanie danych z mikroprocesora jest trudniejsze niż z paska magnetycznego. Dodatkowo każda transakcja realizowana kartą z chipem będzie autoryzowana kodem PIN, który jest znacznie bezpieczniejszy niż podpis, który mało kto weryfikuje. Karty z paskiem magnetycznym i chipem są rozwiązaniem pośrednim, ponieważ nie wszystkie terminale są już przystosowane do obsługi kart z mikroprocesorem.

Wyposażenie kart w chipy otwiera nowe możliwości rozszerzania funkcjonalności kart - od płatności bezstykowych, programów lojalnościowych, poprzez karty miejskie, do logowania i autoryzacji transakcji w bankowości internetowej. Mały chip może przyczynić się do wielkiej zmiany w tym, co rozumiemy obecnie przez pojęcie karty płatniczej. Czas pokaże, jak wiele nowych zastosowań zmieści się na płaskim kawałku plastiku.