Indeksy giełdowe to busola funduszy

W informacjach z giełdy podawane i komentowane są przede wszystkim zmiany najważniejszych indeksów giełdowych. Dzieje się tak, ponieważ indeksy są najlepszym miernikiem pozwalającym jednym rzutem oka ocenić bieżącą koniunkturę giełdową. A od niej w głównej mierze zależą wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych.

Wskaźniki giełdowe, zwane indeksami, są wzorcami inwestycyjnymi, to znaczy stanowią punkt odniesienia przy ocenie wyników finansowych funduszy inwestycyjnych i emerytalnych, które swoimi inwestycjami starają się osiągnąć stopę zwrotu wyższą lub równą stopie wzrostu indeksu.

Obecnie coraz częściej indeksy stanowią dla funduszy podstawę do tworzenia certyfikatów inwestycyjnych czy produktów ustrukturyzowanych oraz tzw. EFT-ów.

Poza tym najważniejsze indeksy giełdowe stanowią bazę dla instrumentów pochodnych, takich jak kontrakty terminowe, opcje czy warranty. Poprzez tworzenie różnych strategii inwestycyjnych instrumenty te pozwalają na zabezpieczenie pozycji finansowych.

Indeksy giełdowe dostarczają informacji zarządzającym funduszami o określonej kategorii instrumentów finansowych (akcje, obligacje, towary, usługi) czy też danym segmencie rynku (spółki duże, średnie, małe). W ujęciu historycznym są wykorzystywane do prognozowania trendów rynku czy całych dla grup spółek.

Zależnie od przyjętej metodologii przy obliczaniu indeksów mamy do czynienia z trzema podstawowymi rodzajami indeksów: indeksami szerokiego portfela, tzw. benchmarkami, indeksami cenowymi jeśli bierze się pod uwagę same zmiany cen i indeksami dochodowymi uwzględniającymi zmiany cen w połączeniu z dodatkowymi informacjami. Osobna grupa to indeksy sektorowe.

Podstawowym wzorcem oceny inwestycji są indeksy szerokiego portfela (tzw. benchmarki). Stanowią one zazwyczaj wzorce inwestycyjne dla zarządzających w funduszach inwestycyjnych i emerytalnych, zaś inwestorom giełdowym służą do oceny wyników tych funduszy.

WIG (Warszawski Indeks Giełdowy) to najstarszy indeks giełdowy obliczany od pierwszej sesji giełdowej, która miała miejsce 16 kwietnia 1991 r. Indeks początkowo obejmował spółki z rynku podstawowego, obecnie zaś wszystkie spółki giełdowe, które spełniają minimalne wymogi co do liczby akcji w wolnym obrocie i sytuacji finansowej.

Indeks jest obliczany od rozpoczęcia do zakończenia sesji na rynku giełdowym. Pakiety spółek w indeksie wyznaczane są w oparciu o liczbę akcji w wolnym obrocie, zaś wagi pojedynczych spółek limitowane są do 10 proc., a spółek z tej samej branży do 30 proc.

Indeks WIG-PL został utworzony w grudniu 2003 r. jako polski kontynuator indeksu WIG. Obejmuje wyłącznie akcje spółek krajowych. Tak jak w przypadku WIG, pakiety w indeksie wynikają z liczby akcji w wolnym obrocie, a udziały spółek i sektorów są limitowane odpowiednio 10- i 30-proc. wskaźnikami. Indeks ten jest publikowany tylko trzy raz w ciągu jednej sesji giełdowej - po pierwszym i drugim fixingu oraz na zamknięcie notowań.

Jedną z głównych grup indeksów giełdowych stanowią indeksy cenowe. To one, ze względu na swoją specyfikę, są najczęściej uwzględniane jako podstawa instrumentów pochodnych oraz innych produktów inwestycyjnych.

Portfele (składowe) indeksów cenowych publikowanych przez GPW są tworzone zgodnie z jasnymi i znanymi wszystkim uczestnikom rynku zasadami, zgodnie z którymi pod uwagę bierze się wartość obrotów w ostatnich 12 miesiącach oraz bieżącą wartość akcji w wolnym obrocie.

Wagi poszczególnych spółek w indeksach zależą bezpośrednio od liczby akcji w wolnym obrocie. Giełda oblicza następujące indeksy cenowe: WIG20, mWIG40, sWIG80.

Obok indeksów szerokiego portfela GPW oblicza również indeksy spółek należących do określonych branż. Podobnie jak indeksy szerokiego portfela stanowią one podstawę do oceny wyników finansowych, ale również pozwalają śledzić na bieżąco koniunkturę w różnych branżach. Jest to szczególnie istotne dla specjalistycznych funduszy inwestycyjnych.

Warszawska giełda oblicza wartość indeksów dla dziewięciu sektorów, takich jak: banki, budownictwo, chemia, deweloperzy, informatyka, media, paliwa, przemysł spożywczy oraz telekomunikacja.

Pakiety (akcje wchodzące w skład) w indeksach sektorowych są zgodne z pakietami w indeksie WIG. Wartości tych indeksów podawane są trzy raz w ciągu dnia: po pierwszym i drugim fixingu oraz na zamknięcie sesji.

Klasyfikacja spółek do sektorów jest prowadzona według własnych zasad GPW, w oparciu o Polską Klasyfikację Działalności oraz strukturę przychodów i aktywów.

Śledzenie koniunktury na warszawskim rynku New-Connect umożliwia inwestorom indeks szerokiego portfela NCIndex. Obejmuje on akcje o prawa do akcji wszystkich spółek notowanych na tym rynku. Ze względu na specyfikę rynku NC pakiety spółek indeksie wyznaczane są na podstawie liczby akcji w wolnym obrocie, a wagi spółek w całym indeksie są ograniczone do 10 proc.

Na indeksach oparte są pochodne produkty finansowe, którymi obraca się na GPW. Najbardziej znane to kontrakty terminowe na indeks WIG20, które znajdują się w obrocie od stycznia 1998 r. oraz kontrakty na indeksy mWIG40, w sprzedaży od lutego 2002 r. Coraz większą popularnością wśród inwestorów cieszą się wprowadzone do obrotu opcje na indeksy WIG20.

Poza oficjalnymi giełdowymi indeksami inwestorzy rynku kapitałowego często posługują się tzw. zewnętrznymi indeksami, których metodologię obliczania opracowuje wspólnie GPW i kontrahent zewnętrzny, podmiot który nowy indeks wymyślił. Może nim być instytut naukowy, firma czy redakcja.

Dariusz Styczek

gp@infor.pl