Polski konsument podąża za Europą

Radykalna zmiana statusu polskiego konsumenta to efekt transformacji gospodarczej, za którą stoi błyskawiczny wzrost jego dochodu per capita w ostatnim dwudziestoleciu. Jeśli w 1992 roku dysponował on zaledwie 4900 dol., to w 2010 r. już 18 000 dol., co powoli zbliża go do średniej unijnej sięgającej 29 200 dol. Nie ulega wątpliwości, że luka dochodowa między polskim a zachodnioeuropejskim konsumentem systematycznie się zmniejsza. Za tym idą zmiany w poziomie spożycia, zachowaniach i zwyczajach konsumenckich.

- Udział wydatków na dobra pierwszej potrzeby w budżetach Polaków zmniejsza się, co jest związane z bogaceniem się społeczeństwa, wciąż jednak jest on prawie dwa razy większy niż w przypadku konsumentów ze starej Unii - zauważa Bartosz Krawczyk, menedżer z firmy doradczej Deloitte. Spośród 18 podstawowych artykułów konsumpcyjnych klasyfikowanych przez GUS od 1990 r. spadek spożycia objął 10 grup, a w 8 odnotowano wzrost. Na przykład zdecydowanie mniej kupujemy dziś ziemniaków, tłuszczów czy cukru, a więcej m.in. owoców, drobiu czy jaj.

Ewolucji uległy nie tylko przyzwyczajenia żywieniowe, lecz także zachowania konsumenckie. - Charakterystyczną postawą większości Polaków po rozpoczęciu procesu transformacji gospodarczej było przekonanie, że tylko wysoka cena jest gwarancją jakości. Wraz z nasyceniem rynku i wzmocnieniem klasy średniej wybory zakupowe zaczął kształtować racjonalizm - mówi Alicja Koleśnik, dyrektor handlowy Jeronimo Martins Polska SA. W ocenie Alicji Koleśnik zjawisko to dobrze oddaje termin "smart shopping" oznaczający efektywne kupowanie. Przykładem zmiany postaw może być również rosnąca popularność zakupów internetowych z wykorzystaniem porównywarek cenowych oraz zakupów grupowych.

Nie we wszystkim naśladujemy dojrzałych zachodnich konsumentów.

W latach 90. Polacy, dla których samochód był przez wiele lat symbolem luksusu, traktowali jego zakup jako zdecydowanie ważniejszy niż mieszkańcy Europy Zachodniej - zauważa Jerzy Kalinowski, partner w KPMG. Także dziś różnimy się co do preferencji konsumenckich. Mimo wzrostu zamożności preferujemy spożywanie posiłków w domu, a nie jak większość Europejczyków - na mieście. Kupujemy też mniej tabletów czy smartfonów niż w innych krajach UE, ale to wynika z naszej słabszej siły nabywczej.

Zmiany gospodarcze i społeczne w Polsce spowodowały stopniową zmianę postaw konsumentów. Polacy zaczęli żyć coraz bardziej dynamicznie. Mają mniej czasu, oczekują więc sklepów, gdzie mogą zrobić szybkie codzienne zakupy blisko miejsca zamieszkania. - Stąd bierze się m.in. dynamiczny rozwój formatu handlowego convenience - zauważa Alicja Koleśnik.

Co do obserwowanych trendów w zachowaniach konsumentów, to nie ulega wątpliwości, że Polacy będą podążać ścieżką już wydeptaną przez zamożniejszych sąsiadów z Unii Europejskiej. Można wskazać dwa zjawiska. Po pierwsze, liderami zachowań są w Polsce mieszkańcy dużych miast o dochodach przekraczających średnią krajową, identycznie jak w UE. I ta grupa stale będzie się poszerzać obok nowego ważnego segmentu konsumentów - zamożnych rolników. Po wtóre, jeszcze przez lata będziemy powielać zachowania konsumenckie notowane w zamożniejszych krajach w latach 70. i 80. - robić zakupy w centrach handlowych, racjonalizować wybory, kupując w dyskontach. Ale przez jakiś czas pozostaną też różnice, które wynikają z naszej odmiennej mentalności i kultury. Na przykład konsumenci w Polsce, w odróżnieniu od Portugalczyków, bardziej racjonalnie niż emocjonalnie podchodzą do zakupów. Są również bardziej wrażliwi na ceny, a zakupy robią znacznie częściej niż większość Europejczyków.

Kronika sukcesu

- zniesione zostały kartki na żywność

- powstało pierwsze w Polsce centrum handlowe - "Panorama" w Warszawie

- Jeronimo Martins wchodzi na polski rynek. Powstają pierwsze sklepy sieci Biedronka

- powołany został Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów