Gwarancje zbierają dobre recenzje

Decyzje o wydłużeniu gwarancji de minimis i rozszerzeniu ich na kredyty inwestycyjne poprzedziło badanie efektów programu, przeprowadzone w sierpniu i we wrześniu tego roku. Ankieta potwierdziła, że brak zabezpieczeń to główna bariera sektora MSP w zdobywaniu finansowania zewnętrznego. 83 proc. respondentów uważa, że maksymalny okres gwarancji (99 miesięcy) odpowiada ich potrzebom. 77 proc. uznało, że maksymalna kwota gwarancji (3,5 mln zł i 60 proc. kwoty kredytu) w zupełności im wystarcza.

Większości ankietowanych przedsiębiorstw (90 proc.) udało się uzyskać zakładany w programie cel, czyli ustabilizować sytuację finansową. 88 proc. firm poprawiło pozycję rynkową, 83 proc. utrzymało zatrudnienie lub ograniczyło zwolnienia. 1/3 firm zanotowała wzrost zatrudnienia, na co wpływ miało m.in. zdobycie finansowania zewnętrznego. Ponad połowa firm poprawiła płynność finansową na tyle, by inwestować.

- Kiedy realizowaliśmy badanie dotyczące efektów programu gwarancji de minimis i trwały rozmowy z przedsiębiorcami, nie zapadła jeszcze decyzja co do przedłużenia gwarancji czy też rozszerzenia zakresu programu rządowego na zabezpieczenia kredytu inwestycyjnego. W trakcie wywiadów otrzymaliśmy jednak od firm wstępne deklaracje odnoszące się do planów inwestycyjnych, świadczące o ich potrzebach oraz zainteresowaniu podobnym zabezpieczeniem, ale w ramach kredytu inwestycyjnego. Przedsiębiorcy wskazywali wprost, że objęcie gwarancjami kredytów inwestycyjnych byłoby wskazane - mówi Tomasz Kaczor, główny ekonomista BGK.

Produkcja skorzysta najbardziej

Jego zdaniem można przypuszczać, że wsparcie gwarancją de minimis działań inwestycyjnych będzie miało szczególne znaczenie dla sektora produkcyjnego, na którego rozwój silniej wpływa rozbudowa aktywów trwałych. Z kolei firmy, które są bardzo uzależnione od dostawców, zwłaszcza w sytuacji ograniczonego wzrostu, wciąż pozostają zainteresowane wsparciem działalności bieżącej. 70 proc. uczestników programu de minimis przeznaczyło kredyt z gwarancją na zakup materiałów oraz spłatę zobowiązań wobec dostawców. - Ponadto badania wskazują, że część problemów, które rozwiązuje program, jest niezależna od fazy cyklu koniunkturalnego. Na przykład brak zabezpieczeń w przypadku młodych firm - dodaje Tomasz Kaczor.

Wyniki badania wskazują też, że gdyby nie gwarancja de minimis, finansowanie dłużne nie trafiłoby do prawie 1/3 przedsiębiorstw, a podobna liczba firm, bez gwarancji, pozyskałaby kredyt o niższej wartości. - Sytuacja tych firm byłaby więc gorsza niż po uzyskaniu gwarancji. W konsekwencji ograniczałyby one zatrudnienie lub zmniejszały zakres działalności. Przedsiębiorcy bardzo wyraźnie podkreślali te zagrożenia w wywiadach - mówi główny ekonomista BGK.

Niskie stopy nie wystarczą...

Już w trakcie trwania programu gwarancji de minimis Rada Polityki Pieniężnej obniżyła stopy procentowe najniżej w historii. Obecnie główna stopa procentowa wynosi 2,5 proc. To z pewnością dało kolejny oddech polskiemu biznesowi, ale głównie tym firmom, które miały już zaciągnięte kredyty. Wysokość stóp procentowych nie była bowiem głównym problemem dla małych i średnich firm, szczególnie tych z relatywnie krótkim stażem działalności. Był nim problem braku dostępności do finansowania zewnętrznego.

- Wśród pierwszych klientów gwarancji około 20 proc. w ciągu 2 lat poprzedzających badanie doświadczyło odmowy przyznania kredytu lub otrzymało go na gorszych warunkach. 20 proc. wskazywało też, że nie zdecydowało się nawet na aplikowanie o kredyt, choć potrzebowało finansowania. Jako przyczyny odmowy lub otrzymania mniej korzystnej oferty ponad połowa ankietowanych firm wskazywała brak zabezpieczeń lub niską zdolność kredytową - tłumaczą specjaliści BGK.

Wyniki badania BGK potwierdza ostatnia cykliczna, kwartalna ankieta NBP "Sytuacja na rynku kredytowym". Ostatnie badanie, opublikowane 4 listopada, zostało przeprowadzone we wrześniu i październiku. W ankiecie uczestniczyli przedstawiciele 27 banków mających łącznie 81-procentowy udział w rynku kredytowym. Jak dostępność do finansowania wygląda od strony instytucji kredytujących?

...bo banki nadal boją się ryzyka

W III kwartale tego roku kryteria udzielania kredytów dla przedsiębiorstw nie zostały istotnie zmienione. Banki kontynuowały jednak podwyżki marż na kredytach uważanych za najbardziej ryzykowne. Instytucje, które zaostrzyły w III kwartale politykę kredytową, uzasadniały to podwyższonym ryzykiem przyszłej sytuacji gospodarczej oraz wysokim ryzykiem w poszczególnych branżach. "Do sektorów o podwyższonym ryzyku ankietowani zaliczali branżę budowlaną, motoryzacyjną, transportową, hotelarską, gastronomiczną oraz odnawialnych źródeł energii. Ponad jedna trzecia banków, które wymieniły ten czynnik, określiła jego wpływ na politykę kredytową jako znaczny" - czytamy w raporcie NBP.

Tymczasem to właśnie firmy z branż umieszczonych przez banki na liście najbardziej ryzykownych znajdują wsparcie w programie gwarancji de minimis. Budownictwo zajmuje drugie miejsce na liście firm najchętniej korzystających z gwarancji (19 proc.), a transport i gospodarka magazynowa czwarte (6 proc.). Gdyby nie gwarancje, dostęp do kapitału dla wymienionych branż byłby mocno utrudniony.

- Program poprawił dostęp do finansowania dłużnego firmom z młodszym stażem na rynku oraz reprezentantom sektorów znajdujących się w trudniejszym położeniu w kontekście finansowania zewnętrznego - szczególnie z branży budowlanej, transportowej i handlowej - tłumaczy główny ekonomista BGK.

Ankieta NBP potwierdza, że program gwarancji rozwiązuje częściowo problem ryzyka i ułatwia dostęp do finansowania dla małych i średnich firm oraz tych z listy najbardziej ryzykowanych branż.

"Z drugiej strony, zdecydowanie mniej banków podniosło wymagania dotyczące zabezpieczeń kredytowych, co było prawdopodobnie związane z wdrożeniem rządowego programu Portfelowej Linii Gwarancyjnej De Minimis. Ten sam czynniki mógł spowodować niewielki wzrost popytu na kredyty krótkoterminowe dla małych i średnich przedsiębiorstw" - czytamy w raporcie NBP.

Co dalej? Zdaniem ankietowanych przez NBP banków to właśnie popyt ze strony sektora MSP wzrośnie najsilniej w IV kwartale tego roku. Banki, owszem, deklarują coraz większą skłonność do łagodzenia polityki kredytowej, ale głównie wobec dużych przedsiębiorstw. To oznacza, że gwarancje de minimis nadal będą bardzo potrzebne. Gwarancje de minimis były także najczęściej wskazywanym przez banki powodem wzrostu popytu na kredyty dla małych i średnich firm.

Gwarancje to nie wszystko

Opócz gwarancji de minimis jednym ze sztandarowych programów wsparcia polskiej gospodarki, koordynowanych przez BGK, są Inwestycje Polskie. Bardzo dużym zainteresowaniem cieszy się także Finansowe Wspieranie Eksportu.

Na współpracę z BGK przy wspieraniu eksportu zdecydowało się kilkaset firm. W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. w ramach programu Finansowe Wspieranie Eksportu sfinansowane zostały transakcje eksporterów na łączną kwotę 370 mln zł. Spora grupa firm korzysta także ze wsparcia eksportu w formie ubezpieczeń Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE). Eksporter zainteresowany zabezpieczeniem transakcji i zaoferowaniem finansowania zagranicznemu kontrahentowi korzysta z programu Finansowe Wspieranie Eksportu, w ramach którego BGK zapewni finansowanie oraz ubezpieczy kredyt w KUKE. Natomiast eksporter zainteresowany jedynie zabezpieczeniem ryzyka (bez finansowania) sam pozyskuje ubezpieczenie KUKE.

- W ciągu 3 lat udzieliliśmy finansowania na kontrakty eksportowe polskich firm o łącznej wartości ponad 1,5 mld zł. Wartość wspieranych kontraktów jest mocno zróżnicowana, w zależności od branż. W kwocie 1,5 mld zł znajdują się zarówno pojedyncze kontrakty eksportowe o dużej wartości (np. budowlane i dostawy maszyn), jak i te o niewielkiej pojedynczej wartości, które składają się na większe sumy (np. z branży spożywczej i chemicznej) - mówi Piotr Stolarczyk, zastępca dyrektora Departamentu Wspierania Eksportu BGK.

BGK dla biznesu

- długoterminowe finansowanie projektów inwestycyjnych o strategicznym znaczeniu dla państwa. Udział banku w programie ma na celu przede wszystkim zwiększenie możliwości realizacji inwestycji infrastrukturalnych w Polsce poprzez m.in. aktywizację kapitału i komercyjnych źródeł finansowania (w tym aktywizacja udziału banków komercyjnych w finansowaniu projektów w ramach konsorcjów), odpowiednie ukształtowanie profilu ryzyka oraz optymalizację poziomu nakładów na realizację takich inwestycji.

Główne kierunki inwestycji dotyczą infrastruktury energetycznej, gazowej, zagospodarowania złóż, transportowej, samorządowej oraz telekomunikacyjnej. Główne formy finansowania dłużnego przez BGK w ramach programu Inwestycje Polskie to kredyty i gwarancje (w tym projektowe) oraz organizacja i gwarantowanie nabycia obligacji. Bank może refinansować już sfinansowane duże projekty inwestycyjne.

- BGK zapewnia wsparcie działalności mikro-, małych i średnich przedsiębiorców za pomocą pożyczek i poręczeń. Środki z unijnego programu JEREMIE, którymi zarządza BGK, trafiają w ramach funduszy powierniczych do firm w sześciu województwach. Przedsiębiorcy uzyskują środki na rozwój działalności gospodarczej za pośrednictwem lokalnych instytucji finansowych, takich jak m.in. fundusze pożyczkowe, poręczeniowe i banki. Pieniądze trafiły już do ponad 14 tysięcy firm w tych województwach.

- BGK zapewnia finansowanie rewitalizacji obiektów na terenach miejskich. Finansowanie inwestycji odbywa się w formie instrumentów zwrotnych (np. pożyczek), dzięki czemu raz zainwestowane środki finansowe mogą być wielokrotnie wykorzystane.

- BGK udziela kredytów zagranicznym nabywcom na zakup polskich towarów i usług. Finansowanie udzielane jest za pośrednictwem banku lub bezpośrednio inwestorowi. Udzielane jest na wszystkie rynki świata, w tym również te o podwyższonym ryzyku (Białoruś, Rosja, Ukraina).

@RY1@i02/2013/221/i02.2013.221.21400040b.803.jpg@RY2@

Udział gwarancji de minimis w regionach

Cezary Koprowicz