Turcja - tu idzie młodość

Perspektywiczne branże

Ten rynek bardzo promuje polski rząd: uznając go za jeden z najbardziej perspektywicznych na świecie dla naszego eksportu - współfinansuje uczestnictwo przedsiębiorców w misjach gospodarczych i targach. Powód jest prosty: to kraj o silnych powiązaniach z innymi rynkami Bliskiego Wschodu, Zakaukazia oraz Azji Centralnej, zatem może stanowić trampolinę do nich. Ponad 72 mln mieszkańców potencjalnych odbiorców (młodych: średnia wieku poniżej 30 lat!), którzy od kilku lat konsekwentnie się bogacą i utrzymują wysoki przyrost naturalny - też nie jest bez znaczenia. Turcja znajduje się w pierwszej dziesiątce wschodzących rynków, po krajach BRIC (Brazylia, Rosja, Indie i Chiny).

W Turcji lokowana jest coraz większa liczba polskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Według danych z 2012 r. 78 polskich firm zainwestowało na tym rynku 200 mln euro. Jednak eksport towarów z Polski do Turcji spadł w ubiegłym roku o 2 proc. - do 3 mld dol., gdy import wzrósł o 12 proc., do 2,4 mld dol.

Co warto eksportować

Oto perspektywiczne produkty eksportowe w wybranych branżach:

● : drób, wysokiej jakości mięso wołowe, baranie, kozie, produkty mleczne - sery, jogurty, desery, żywność fast food, potrawy wstępnie przygotowane do spożycia, zdrowa żywność, napoje energetyzujące, odżywki, zwłaszcza dla dzieci.

● : dynamicznie rośnie zapotrzebowanie na silniki, inne części i akcesoria samochodowe.

● : wysokiej jakości wykładziny, panele, farby, pokrycia dachowe, akcesoria sanitarne, grzejniki, produkty z aluminium.

● : urządzenia, aparatura, sprzęt medyczny (produkty jednorazowego użytku, sprzęt laboratoryjny, radiologiczny, diagnostyczny, optyczny, szczepionki, systemy ratunkowe, sprzęt do intensywnej terapii, rehabilitacji, ortopedii, implanty itp.).

● : środki toaletowe i higieny osobistej, artykuły dla niemowląt.

● : istnieje zapotrzebowanie na dostawy wyposażenia i usług dla elektrowni konwencjonalnych oraz OZE (wiatrowej, słonecznej, geotermalnej), wyposażenie do instalacji gazowniczych itp. A także na usługi doradcze o charakterze prawnym i finansowym, w zakresie wytwarzania, transmisji i dystrybucji energii.

● : instalacje i urządzenia gospodarki wodnej i gospodarki odpadami (projektowanie i wykonawstwo), zaawansowane technologicznie urządzenia (pompy, filtry, systemy monitorujące, systemy komputerowe itp.).

● : barwniki, pigmenty, dodatki do farb, włókna syntetyczne dla przemysłu samochodowego, tekstylnego i obuwniczego, włókna termoplastyczne, sztuczna guma, farmaceutyki, kosmetyki, środki czystości.

● : do obróbki metalu, przetwórstwa spożywczego.

● : drewno, meble i akcesoria, stolarka budowlana, papier i tektura.

● : wyroby hutnicze z żelaza i stali, miedzi.

Jak wejść na rynek

- W Turcji powiązania lokalne i rodzinne są bardzo ważne, a dodatkowo w ten sposób polska firma zdobędzie wiedzę o rynku i zaufanie potencjalnych klientów. Partner lokalny może doradzić też, jakich praw i przepisów należy przestrzegać - radzi Süleyman Sarihan, ekspert wydziału promocji, handlu i inwestycji Ambasady RP w Ankarze.

W jego opinii najbardziej skuteczne są:

w

W przypadku firm małych i średnich preferowaną formą wejścia na rynek jest sprzedaż poprzez wyspecjalizowanego lokalnego przedstawiciela lub dystrybutora, który dysponuje siecią dilerów i punktów obsługi posprzedażnej. WPHI w Ankarze zaleca zawieranie umów na wyłączność z zasięgiem na cały kraj oraz rynki trzecie w regionie. Przed podpisaniem umowy agencyjnej niezbędna jest weryfikacja zarówno reputacji partnera, jak i możliwych do wystąpienia po jego stronie konfliktów interesów.

Współpraca z pośrednikami warta jest rozważenia nawet wtedy, gdy przedsiębiorstwo zagraniczne otworzyło swój oddział. Pozwoli to ograniczyć koszty związane z utrzymywaniem własnych sił sprzedaży. Rozwiązanie jest praktykowane często w branży IT, chemicznej, dostawach sprzętu medycznego.

w

Ze względu na w miarę dobrze wykwalifikowną i tanią siłę roboczą oraz uwarunkowania celne (unia celna z UE) Turcja wykorzystywana jest jako baza produkcyjna, zarówno z myślą o penetracji rynku lokalnego, jak i rozwoju eksportu na rynki trzecie (w tym krajów arabskich i WNP). Zalety: lokalny partner, zna kulturę i zwyczaje biznesu tureckiego; nie bez znaczenia jest to, że przejmuje on część ryzyka. Wady: joint venture nie daje pełnej kontroli, trzeba dzielić się zyskami. Przy czym należy pamiętać, że dobre, długotrwałe relacje buduje się długo i w przypadku Turcji wymagają one stałej pielęgnacji. Podobne zalety i wady ma nawiązanie strategicznego aliansu z turecką firmą.

Formy działalności

Podstawowym aktem odnoszącym się do zagranicznych podmiotów w Turcji jest ustawa nr 4875 z 5 czerwca 2003 r. w sprawie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (tekst w j. angielskim: hazine.gov.tr/english/ybs/Turkish_FDI_Law.pdf).

Ustawa zniosła system pozwoleń i ograniczeń w podejmowaniu działalności gospodarczej przez cudzoziemców, zachowując jednakże wiele formalnych barier w ich dostępie do sektora RTV (20-proc. limit udziału inwestora zagranicznego), lotnictwa, transportu morskiego, administracji portów oraz telekomunikacji (ograniczenie udziału inwestora zagranicznego do 49 proc.).

Przedsiębiorstwo zagraniczne dysponuje wyborem między pięcioma formami prawnymi prowadzenia działalności gospodarczej spośród przewidzianych w tureckim kodeksie handlowym. Są to:

współka partnerska - komandytowa (złożona z osób fizycznych i/lub prawnych) oraz kolektywna (złożona z osób fizycznych) dla działalności o charakterze handlowym. Obydwie nie wymagają minimalnego kapitału założycielskiego,

współki akcyjne (Anonim Şirketi- A.Ş., Societé Anonyme) -z minimalnym wymaganym kapitałem zakładowym wynoszącym 50 tys. TL (ok. 33 tys. dol.) i co najmniej 5 udziałowcami (osoby prawne lub fizyczne), których ryzyko ograniczone jest do wartości objętych akcji spółki,

współki z ograniczoną odpowiedzialnością (Limited Şirketi- LTD Sti) z minimalnym wymaganym kapitałem zakładowym w wysokości 5 tys. TL (ok. 3,3 tys. dol.) i liczbą udziałowców od 2 do 50 (osoby prawne lub fizyczne), którzy ponoszą ryzyko do wartości wniesionych do spółki wkładów. Forma spółki z o.o. jest adekwatniejsza przy tworzeniu podmiotów nakierowanych na sprzedaż i dystrybucję,

woddziały przedsiębiorcy zagranicznego, które traktowane są w wymiarze prawnym jako jego integralna część bez samodzielnej osobowości prawnej,

wprzedstawicielstwa, których przedmiot działalności na mocy ustawy o bezpośrednich inwestycjach zagranicznych zawężony jest do analiz rynkowych i studiów wykonalności na rzecz macierzystych przedsiębiorców, bez prawa podejmowania przedsięwzięć o charakterze komercyjnym.

Ponadto przepisy tureckiego kodeksu cywilnego umożliwiają założenie spółki cywilnej. Nowy kodeks handlowy, obowiązujący od lipca 2012 r., dopuszcza możliwość powołania spółki akcyjnej i spółki z o.o. z jednym akcjonariuszem.

Bariery dostępu do rynku

Do takich należą:

wprocedury rejestracyjne wobec produktów tekstylnych (wnioski rejestracyjne, Export Registration Form, zawierają pytania wrażliwe dla interesów handlowych),

wwymóg potwierdzania pochodzenia produktów przemysłowych znajdujących się w swobodnym obrocie na rynku UE oraz inspekcje, rygory dokumentacyjne i testy fizyczne dla towarów wywodzących się spoza UE,

wzasady wdrażania przez stronę turecką kontyngentów taryfowych (zwolnionych z cła), przewidzianych porozumieniem o unii celnej dla przetworzonych produktów rolnych (m.in. czekolad, pieczywa, makaronów i słodyczy),

wśrodki nadzoru mające zastosowanie w przypadku, gdy deklarowana wartość towaru jest niższa od oficjalnej wartości CIF - ustanawianej dla każdego towaru odrębnie. W takich przypadkach należy uzyskać licencję ze strony podsekretariatu handlu zagranicznego, a jej odmowa równoznaczna jest z blokadą importu danego towaru. Dla produktów objętych unią celną taka odmowa może rodzić straty finansowe, jeśli produkty te podlegają w Turcji niezwracalnym opłatom podatkowym,

wspecyficzne wymagania obowiązują przy imporcie (często i promocji) produktów żywnościowych, np. kosztowne i długotrwałe procedury uzyskiwania tureckiego certyfikatu zdrowotnego dla wyrobów opakowaniowych dla żywności (nawet wtedy gdy producent posiada stosowny certyfikat wydany na terenie kraju członkowskiego Unii), wymóg urzędowego potwierdzania przy każdej dostawie na rynek turecki certyfikatu zdrowotnego wydanego w kraju producenta dla produktów mogących mieć styczność z żywnością itp.

Ponadto ustawa nr 4817 o pozwoleniach na pracę dla cudzoziemców umożliwia odmowę udzielenia pozwolenia na pracę cudzoziemcowi z następujących powodów: względy ekonomiczne, ochrona stanowisk pracy obywateli tureckich, bezpieczeństwo państwa, porządek, interes i zdrowie publiczne oraz względy etyczne. Przepis ten pozostawia wiele swobody interpretacyjnej i w praktyce skutkuje uciążliwą i długotrwałą procedurą oraz wydawaniem krótkookresowych i bardzo ograniczonych ilościowo pozwoleń na pracę.

Podatki i cła

wCIT - odprowadzany jest kwartalnie i rocznie przez spółki z kapitałem akcyjnym, przedsiębiorstwa kooperacyjne, przedsiębiorstwa państwowe (w tym jednostki handlowe, przemysłowe i rolne będące własnością obcych państw i zagranicznych organizacji), podmioty gospodarcze należące do fundacji i stowarzyszeń, a ponadto joint ventures między osobami prawnymi i fizycznymi. Stawki wynoszą 15, 20, 27 i 35 proc. (w zależności od dochodów).

wPIT - obliczany jest od łącznych dochodów osiąganych m.in.: z zysków z działalności gospodarczej, zysków z działalności rolniczej, dochodu z tytułu zatrudnienia, usług profesjonalnych, wynajmu nieruchomości, inwestycji kapitałowych oraz innych źródeł (zyski kapitałowe itp.). Stawki od 15 proc. dla dochodu do 9400 TL, 20 proc. dla dochodu 9401-23 000 TL, 27 proc. - dla dochodu 23 001-53 000 TL, 35 proc. - powyżej 53 000 TL.

wVAT - obowiązują różne stawki, np. stawka bazowa - 10-proc., stawka ogólna - 18 proc., podstawowe artykuły żywnościowe, gaz ziemny, lekarstwa, art. odzieżowe oraz usługi edukacyjne i medyczne - 8 proc., na niektóre produkty rolne (bawełna, pszenica), prasę i czasopisma oraz leasing finansowy - 1 proc. Górny pułap VAT wynosi 26 proc. Są też wyłączenia podatkowe, m.in. dla niektórych dóbr kapitałowych i surowców.

Podatek konsumpcyjny (OTV) obowiązuje m.in. dla pojazdów samochodowych, motocykli, jachtów, samolotów, helikopterów wg wartości i wieku przedmiotu oraz pojemności silnika, alkoholi, dóbr luksusowych, telefonów komórkowych. Stawki od 1 do 130 proc., dla produktów ropopochodnych - indywidualne.

Przepisy importowe

Podstawowym instrumentem prawnym reżimu celnego Turcji jest ustawa celna nr 4458 z 22 października 1999 r. Reżim taryfowy Turcji opiera się na corocznie aktualizowanym rozporządzeniu ws. importu, określającym stawki celne dla towarów zgrupowanych na 6 listach.

Zgodnie z art. 19 decyzji nr 1/95 należności celne w odniesieniu do przetworzonych art. rolno-spożywczych wylicza się w zależności od zawartości wg zawartości podstawowych komponentów.

Stawka dla wyrobów przemysłowych z UE/EFTA oraz dla komponentu przemysłowego w przetworzonych art. rolno-spożywczych - 0 proc. Średnia stawka celna dla art. żywnościowych wynosi 56 proc. Ale np. w przypadku cukru - 135 proc., części artykułów mlecznych - 150-170 proc., mięsa - 225 proc.

Importer zobowiązny jest do zapłacenia podatku VAT, liczonego od bazy CIF, powiększonej o stawkę celną oraz wszelkie inne należności przywozowe pobierane przed odprawą celną towaru.

Jak sprawdzić partnerów

W Turcji istnieje mechanizm tworzenia obligatoryjnych rejestrów tureckich podmiotów gospodarczych we właściwych terytorialnie izbach handlowych lub przemysłowych. Rejestry udostępniają podstawowe dane o statusie firmy, sposobie reprezentacji, osobach upoważnionych do podejmowania zobowiązań, ewentualne komunikaty o decyzjach sądowych co do procedur upadłościowych i egzekucji roszczeń. Ponadto np. na stronie Coface przedsiębiorca może sprawdzić ocenę ryzyka handlowego i finansowego krajów i sektorów - http://www.trading-safely.com/sitecwp/ceen.nsf. W sprawdzaniu partnerów handlowych pomaga również WPHI w Ankarze.

Gdzie szukać wsparcia

Inwestycje powyżej 1 mln dol. mogą liczyć na przygotowanie pakietu zachęt inwestycyjnych, wsparcie informacyjne, proceduralne i doradcze, a także w kontaktach z władzami lokalnymi i zarządami specjalnych stref działalności gospodarczej ze strony tureckiej Agencji Wspierania i Promocji Inwestycji (Türkiye Yatirim Destek ve Tanitim Ajansi), z siedzibą w Ankarze i oddziałem w Stambule (http://www.invest.gov.tr/).

Pomocy udziela też WPHI w Ankarze. Głównym zadaniem jest udzielanie wsparcia małym i średnim przedsiębiorstwom w kontaktach gospodarczych i rola pośrednika pomiędzy firmą polską a turecką (np. wyszukiwanie partnerów kooperacyjnych i inwestycyjnych dla firm polskich, udostępnianie baz danych importerów, potencjalnych inwestorów i eksporterów, uzyskiwanie lub pośredniczenie w uzyskaniu opinii handlowych o przyszłych partnerach firm polskich, przekazywanie ofert polskich eksporterów potencjalnym importerom itp.). Więcej: ankara.trade.gov.pl.