Innowacyjny materiał, innowacyjny przemysł

Ogólne określenie "tworzywa sztuczne" mieści w sobie sto kilkadziesiąt różnych polimerów i dziesiątki tysięcy odmian tworzyw wykorzystywanych do produkcji plastikowych wyrobów. Wybór spośród wielu polimerów o bardzo różnych właściwościach, możliwość modyfikowania tych właściwości poprzez łączenie materiałów ze sobą, odpowiednie dodatki funkcjonalne - to wszystko sprawia, że konstruktorzy i projektanci mają prawie nieograniczone możliwości projektowania wyrobów o niemal dowolnych właściwościach, kształcie i kolorze. Odpowiednio dobrane tworzywo sztuczne optymalnie spełni wymagania użytkowe wyrobu, umożliwiając jednocześnie opłacalną produkcję. Nie do pominięcia jest również aspekt ponownego użycia wyrobu, możliwości recyklingu, wreszcie zagospodarowania odpadu w sposób najbardziej korzystny dla środowiska. Przez wielu ekspertów tworzywa sztuczne uznawane są za "materiał XXI wieku", co oznacza, że nie tylko spełniają one wymagania dnia dzisiejszego, ale sprostają wymaganiom konstruktorów i konsumentów w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat.

Masowa produkcja tworzyw rozpoczęła się dopiero w latach 50-tych XX wieku. Od tego czasu średnioroczny wzrost produkcji tworzyw wyniósł 8,6 proc., a wielkość światowej produkcji w roku 2014 wyniosła blisko 311 mln ton. Po latach dominacji Europy i USA pozycję lidera objęły Chiny, gdzie wytwarza się obecnie ponad 26 proc. tworzyw. Europa pozostaje eksporterem netto tworzyw sztucznych, a cały przemysł (łącznie produkcja tworzyw, przetwórstwo, maszyny i oprzyrządowanie) to jeden z filarów społeczno-gospodarczych Europy, w tym również Polski. To także jeden z motorów rozwoju innowacyjnej gospodarki. Zapotrzebowanie europejskich przetwórców na tworzywa w 2014 r. wyniosło 47,8 mln ton, z czego w Polsce - 3,0 mln ton, co stawia nasz kraj na szóstym miejscu pod względem zużycia tworzyw sztucznych. Na tle krajów europejskich Polska od wielu lat wyróżnia się szybkim wzrostem zużycia tworzyw do produkcji wyrobów. W latach 2002-2014 r. wyniósł on 75 proc., co oznacza średnioroczny wzrost na poziomie 4,8 proc.. Największym segmentem zużywającym tworzywa jest branża opakowaniowa (prawie 33 proc. w 2014r.), następnie budownictwo (27 proc.), branża motoryzacyjna (8,5 proc.) oraz przemysł artykułów elektrycznych i elektronicznych - E&E (6 proc.). Pozostałe 26 proc. to m.in. sprzęty domowe i meble, rolnictwo, sport, ochrona zdrowia i BHP. Z zatrudnieniem ponad 140 tys. pracowników i obrotami rocznymi powyżej 60 mld zł przemysł tworzyw sztucznych, obejmujący producentów polimerów w formie podstawowej, mieszanek i kompozytów, wytwórców maszyn do przetwórstwa oraz przetwórców tworzyw, zajmuje w Polsce czwartą pozycję wśród branż przemysłowych pod względem tworzenia wartości dodanej.

Siłą napędową innowacji, a także impulsem do ciągłego rozwoju branży jest wszechstronność oraz różnorodność produkowanych i stosowanych materiałów - tworzyw sztucznych. W ostatnich latach obserwuje się stały przyrost mocy przerobowych zakładów przetwarzających tworzywa sztuczne, a wprowadzane technologie przetwórstwa często należą do czołowych rozwiązań w skali światowej. Aby utrzymać dynamikę rozwoju, Polska musi odważnie wejść w etap rozwoju gospodarki opartej na innowacjach. We wszystkich statystykach dotyczących nakładów na badania i rozwój nasz kraj zajmuje końcowe pozycje. Konieczne jest zatem szybkie zwiększenie środków na te cele, w tym w branży tworzyw sztucznych. Według analiz sektorowych, spośród wszystkich działów przemysłu chemicznego, to właśnie w przypadku produkcji tworzyw i wyrobów z tworzyw długoterminowe innowacje i nakłady na R&D najbardziej zwiększają konkurencyjność przemysłu. Porównując nakłady na tego typu działalność, przemysł tworzyw sztucznych na tle innych branż w Polsce nie wypada najlepiej, choć według GUS wszystkie nakłady inwestycyjne w branży przetwórstwa tworzyw sztucznych i gumy utrzymują się na dość wysokim poziomie wynoszącym ok. 4 proc. obrotów branży (rys.), a bezpośrednie inwestycje zagraniczne w ostatnich kilku latach osiągały poziom ok. 300 mln euro rocznie.

W skali całej Europy przemysł tworzyw sztucznych to jeden z pięciu najbardziej innowacyjnych sektorów przemysłu - pochodzi z niego aż 4 proc. wszystkich zgłoszeń patentowych w latach 2003-2012. Jednocześnie przed europejskim przemysłem tworzyw sztucznych stoją określone wyzwania, które związane są nie tylko z wysokimi kosztami energii i stabilnym dostępem do surowców, ale także ze wzrastającą presją ze strony europejskiego prawodawstwa, które już teraz jest znacznie bardzie wymagające w stosunku do przemysłu niż w innych regionach świata. Sprostanie tym wyzwaniom jest możliwe, ale wymaga konkretnych działań, z których najważniejsze jest trwałe włączenie przemysłu tworzyw sztucznych w strategię reindustrializacji Europy.

@RY1@i02/2015/200/i02.2015.200.000001000.803.jpg@RY2@

Nakłady inwestycyjne w branży tworzyw sztucznych w Polsce

Dr inż. Kazimierz Borkowski,

Dyrektor Zarządzający, Fundacja PlasticsEurope Polska

@RY1@i02/2015/200/i02.2015.200.000001000.804.jpg@RY2@