Firmy najczęściej sięgają po kredyt

Na koniec I kw. 2016 r. zadłużenie przedsiębiorstw niefinansowych w bankach sięgało 303 mld zł (do tego należy doliczyć niemal 67 mld zł, które pożyczyli w instytucjach kredytowych przedsiębiorcy indywidualni, czyli w statystykach NBP firmy zatrudniające mniej niż 10 pracowników). W czasach pokryzysowych firmy z kredytów korzystają bardzo ostrożnie - jeśli za punkt odniesienia weźmie się koniec 2009 r., to średnioroczne tempo wzrostu akcji kredytowej zamyka się w 6 proc., choć jeszcze w okresie 2006-2008 przez trzy kolejne lata utrzymywało się powyżej 10 proc.

Niski popyt na kredyt

Wskaźnik zadłużenia przedsiębiorstw w bankach w relacji do PKB od początku XXI w. utrzymuje się na stabilnym poziomie 15-17 proc. W porównaniu z państwami wysokorozwiniętymi czy nawet krajami naszego regionu poziom wykorzystania kredytów bankowych przez firmy jest niski. Relacja wartości kredytów udzielonych przedsiębiorstwom niefinansowym do PKB w Unii Europejskiej przekracza 80 proc. , w Czechach, na Węgrzech, Słowacji, Litwie i Łotwie zamyka się w przedziale 40-50 proc.

Z badań ankietowych przeprowadzanych przez NBP wynika, że główną przyczyną niskiego zainteresowania firm finansowaniem kredytowym są ich wystarczające środki własne oraz wykorzystanie kapitału ze źródeł niebankowych. W ostatnich latach popyt na kredyt utrzymuje się na niskim poziomie, pomimo spadających stóp procentowych i poprawiających się wyników finansowych przedsiębiorstw, co przekłada się na ich rosnącą zdolność kredytową.

Mniejszą skłonność do zadłużania się w bankach widać zarówno w gronie małych przedsiębiorstw, jak i większych firm. W grupie firm zatrudniających ponad dziewięć osób z kredytów i pożyczek na koniec 2015 r. korzystało 38 proc. podmiotów - w ciągu pięciu lat odsetek ten spadł o 4 pkt proc. Wśród przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 49 osób odsetek firm korzystających z finansowania kredytowego obniżył się w ciągu pięciu lat z 44 do 41 proc.

Z danych Banku Rozliczeń Międzynarodowych wynika, że łącznie zadłużenie polskich przedsiębiorstw, a więc obejmujące także kredyty w bankach zagranicznych, pożyczki udzielone przez zagraniczne koncerny swoim polskim oddziałom czy zobowiązania z tytułu wyemitowanych obligacji, osiągnęło na koniec 2015 r. równowartość 47 proc. PKB. To także wskaźnik znacznie odbiegający w dół od globalnych standardów - dług przedsiębiorstw z tzw. rynków wschodzących, do których zalicza się także Polska, sięga 104 proc. PKB, w przypadku firm z państw wysokorozwiniętych zobowiązania odpowiadają 86 proc. PKB.

Więcej leasingu

W znacznie szybszym tempie od akcji kredytowej rośnie rynek leasingowy - w 2015 r. wartość aktywów wziętych w leasing sięgnęła 49,8 mld zł i była wyższa niż w 2014 r. o 16,3 proc. Rynek leasingu regularnie zwiększa swoją wartość od 2009 r., w średniorocznym tempie 12,5 proc. Na koniec 2015 r. łączna wartość portfela branży leasingowej sięgnęła 89 mld zł i była o 13 mld zł niższa niż wartość kredytów inwestycyjnych udzielonych przedsiębiorstwom przez banki. Z tego źródła przedsiębiorstwa finansują przede wszystkim inwestycje w pojazdy osobowe i lekkie ciężarówki - na tę kategorię przypadło 38 proc. zawartych w 2015 r. umów leasingowych. Dla rynku flotowego zeszły rok był najlepszy w historii. Za sprawą m.in. korzystnych zmian w przepisach, dających możliwość odliczenia podatku VAT od paliwa aut służbowych użytkowanych do celów mieszanych (służbowych i prywatnych), sprzedaż aut osobowych do firm była o 15 proc. wyższa niż rok wcześniej - przedsiębiorstwa zakupiły 65 proc. nowych aut osobowych, sprzedanych na naszym rynku. W 2015 r.o 17 proc., do rekordowych 147 tys., wzrosła liczba aut wynajmowanych długoterminowo.

Dwie pozostałe najważniejsze kategorie inwestycji finansowane za pomocą leasingu to maszyny i urządzenia, na które przypada 32 proc. rynku, oraz transport ciężki z 27-proc. udziałem w rynku leasingu.

Rośnie popularność obligacji

W ciągu trzech lat podwoiła się wartość obligacji wyemitowanych przez przedsiębiorstwa - z 32,4 mld zł na koniec 2012 r. do 64 mld zł na koniec 2015 r. Z danych agencji ratingowej Fitch wynika, że w zeszłym roku firmy pozyskały z tego źródła niemal 20 mld zł. Rozwojowi rynku sprzyjają m.in. historycznie niskie stopy procentowe, co sprawia, że koszty finansowania z tego źródła są niskie. Jednocześnie inwestorzy, ze względu na niskie oprocentowanie lokat bankowych - według ostatnich danych NBP ich średnie oprocentowanie wynosi 1,6 proc. w skali roku - szukają alternatywnych, ale bezpiecznych form pomnażania aktywności. Część pieniędzy trafia właśnie na rynek obligacji. Mimo dynamicznego rozwoju wartość krajowego rynku papierów dłużnych przedsiębiorstw to równowartość niecałych 3 proc. PKB. Dla porównania w Stanach Zjednoczonych rynek ten ma równowartość około 55 proc. PKB.

Dużo mniejsze znaczenie z punktu widzenia finansowania działalności mają instrumenty udziałowe - w 2015 r. wartość przeprowadzonych publicznych ofert akcji sięgnęła 2,4 mld zł i w porównaniu z 2014 r. wzrosła o 10 proc. Atrakcyjność rynku giełdowego jako źródła finansowania znacznie spadła od czasu ograniczenia roli otwartych funduszy emerytalnych w 2013 r., co zmniejszyło łączny popyt na akcje ze strony tej grupy inwestorów z 10 mld zł średniorocznie do zera. Łącznie na rynku kapitałowym - poprzez emisje akcji i obligacji - przedsiębiorstwa finansują około 10 proc. swoich potrzeb inwestycyjnych. To wskaźnik około trzykrotnie niższy niż w Unii Europejskiej.

Coraz więcej faktoringu

Braki w k apitale obrotowym przedsiębiorstwa coraz chętniej uzupełniają, korzystając z usług faktoringowych. W zeszłym roku liczba klientów firm z tej branży wzrosła o niemal jedną czwartą, do 12,7 tys. Łącznie przedsiębiorstwa przedstawiły do wykupu 8 mln faktur, opiewających na łączną kwotę 172 mld zł. W porównaniu z 2014 r. wartość rynku wzrosła o 12 proc. Z tego rodzaju usług korzystają najchętniej przedsiębiorstwa przemysłowe, które stanowiły 28 proc. klientów faktoringu, a także firmy usługowe (12 proc.), transportowe (11 proc.) oraz przedsiębiorstwa budowlane (8 proc.). Ponad 85 proc. wykupywanych wierzytelności stanowiły faktury krajowe - ten segment rynku rozwija się szybciej niż faktoring zagraniczny.

@RY1@i02/2016/130/i02.2016.130.21400010b.802.jpg@RY2@

Skąd pieniądze na inwestycje i kapitał obrotowy

Janusz Tomaszewski

dgp@infor.pl