Budżet zadaniowy zwiększa wydajność i efektywność

●

– Wdrożenie nowego sposobu budżetowania to długotrwały proces, który każdego z jego uczestników zaangażuje w inny sposób. Najważniejszym odbiorcą tych rozwiązań jest oczywiście obywatel. W związku z wdrożeniem budżetu zadaniowego i prezentacją wydatków w układzie zadaniowym, każdy podatnik będzie wiedział, ile pieniędzy państwo wydatkuje na realizowane zadania. Wprawdzie informacje takie można znaleźć w budżecie tradycyjnym, ale wydatki zaprezentowane tam są w szczegółowej, mało przejrzystej klasyfikacji budżetowej, tj. nie są rozdzielone na poszczególne zadania, lecz pomiędzy różnych dysponentów, którzy te zadania wykonują.

●

– Jest zdecydowanie mniej czytelna i przejrzysta w porównaniu z informacją w układzie zadaniowym. Osoby, które chciałyby dowiedzieć się – przykładowo – ile pieniędzy rocznie państwo przeznacza na bezpieczeństwo publiczne, muszą np. nie tylko przejrzeć wydatki jednego z dysponentów budżetowych, ale również spojrzeć na wiele innych pozycji w budżecie ze względu na wielość źródeł, z których środki przeznaczane są na realizację zadań z tego zakresu. Oznacza to, że zrozumienie oraz szczegółowa analiza postanowień zawartych w klasycznej formie budżetu, wymaga obecnie bardzo dużego doświadczenia i wysokiego poziomu wiedzy z zakresu finansów publicznych. Dzięki wprowadzeniu budżetu zadaniowego poszerzy się obszar debaty publicznej wokół tematu wydatkowania środków publicznych, gdyż informacje zawarte w tym dokumencie będą przedstawione w sposób bardziej zrozumiały dla każdego zainteresowanego.

●

– Tak, w budżecie zadaniowym uzyskanie informacji o wydatkach na dany cel będzie prostsze. Podatnik będzie wiedział, ile środków rząd przeznaczył na realizację funkcji państwa, zadań czy podzadań, a nawet działań. Kolejnym dużym krokiem, po wdrożeniu budżetu zadaniowego w administracji rządowej, będzie wprowadzenie budżetów zadaniowych do wszystkich jednostek sektora finansów publicznych, co oznacza, że podatnik będzie otrzymywał informację, ile środków na dane zadanie przeznacza każda jednostka sektora finansów publicznych.

●

– To jest kolejna ważna rzecz dla obywatela: wydaliśmy pieniądze, ale trzeba pokazać, co w zamian za to udało się osiągnąć, jaki jest efekt. W budżecie zadaniowym odpowiadamy na pytanie, w jakim stopniu zrealizowane zadanie zaspokaja potrzeby obywateli. A zatem najpierw stawiamy cel, a następnie zastanawiamy się, co zrobić, żeby pieniądze wydawane na to zadanie zrealizowały ten cel w najbardziej efektywny sposób.

●

– Odpowiedź na to pytanie jest wielowątkowa, ponieważ, z jednej strony, na pewno są zadania, które można wykonywać bardziej efektywnie, a z drugiej strony, już teraz niektóre zadania realizowane są w sposób optymalny z punktu widzenia efektywności. W tej ostatniej grupie nie da się więc już zwiększyć wydajności. Tym niemniej dzięki budżetowi zadaniowemu będzie można zobaczyć, jakie są rodzaje wszystkich zadań i jaka jest efektywność wydatkowanych na nie środków, a także kontrolować czy również ta optymalnie wysoka efektywność się nie zmniejsza.

●

– Tak. Budżet zadaniowy to spojrzenie na wydatki publiczne w perspektywie wieloletniej. Ustawa budżetowa pozostanie jednak jednoroczna. Dzięki ujęciu wydatków w horyzoncie wieloletnim będzie można wskazać dojście do optymalnego poziomu realizacji danego zadania.

●

– Budżet zadaniowy jest nowoczesną formą zarządzania środkami publicznymi, formą, która idzie z postępem czasu. Jest to narzędzie, które zostało stworzone na wzorcach firm prywatnych. Nie można jednak w prosty sposób przenieść rozwiązań sprawdzonych w sektorze prywatnym na administrację publiczną. Nie możemy więc wziąć prostych rozwiązań biznesowych i wdrożyć ich w budżecie państwa ze względu na specyfikę sektora publicznego. W związku z tym na świecie pojawił się pomysł performance budgeting, czyli budżetowania zadaniowego. Jest to metoda, z jednej strony, nowoczesna, a z drugiej, nie rewolucyjna, lecz ewolucyjna. Metoda, która pomału zaczyna przynosić efekty również w naszym kraju.

●

– Budżet zadaniowy to zmiana sposobu myślenia o zadaniach i finansach państwa. Dzięki nowemu systemowi budżetowania administracja publiczna uświadamia sobie w pełni cele swojego działania. Określenie celów i zadań ułatwia także funkcjonowanie administracji. Jest to więc zmiana mentalności urzędniczej i myślenia w administracji publicznej. Pełne wdrożenie budżetu zadaniowego wiąże się z wieloma elementami, nie tylko z przyporządkowaniem kwot do zadań. Chodzi o proces, którego początkiem jest planowanie, tj. określenie, jakie cele chcę zrealizować, w ramach jakich zadań będą one realizowane, a także jakie środki są niezbędne do osiągnięcia tych celów, a ponadto – jak najlepiej wykorzystać te środki, tak aby mierniki realizacji celu wykazywały najwyższy poziom jego wykonania.

Fot. Marek Matusiak

Marta Postuła, dyrektor Departamentu Reformy Finansów Publicznych w Ministerstwie Finansów