Jak skutecznie rozwiązywać problemy rynku pracy

Tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii - Peter Diamond, Dale Mortensen i Christopher Pissarides - wnieśli fundamentalny wkład w rozwój teorii, która pomaga zrozumieć, jak działają rynki w warunkach konkurencji niedoskonałej. Prowadzone przez nich badania dotyczyły przede wszystkim funkcjonowania rynku pracy, w tym w szczególności przyczyn powstawania i utrzymywania się bezrobocia na wysokim poziomie.

Ich teoria ma wymiar bardzo praktyczny i dlatego stanowi obecnie podstawowe narzędzie wykorzystywane w mikro- i makroekonomicznych analizach rynku pracy. W ramach jednego modelu pozwala ona analizować wpływ różnego rodzaju regulacji rynku pracy na wielkość zatrudnienia i bezrobocia. Do najważniejszych z tych regulacji należą: wysokość i dostępność zasiłków dla bezrobotnych, poziom klina podatkowego, restrykcyjność prawnej ochrony pracowników przed zwolnieniem, system negocjacji płacowych lub bariery w powstawaniu nowych przedsiębiorstw i ich wchodzeniu na rynek produktów. Wyniki badań empirycznych dowodzą, że łączny wpływ wymienionych regulacji i zewnętrznych wstrząsów oddziałujących na gospodarkę (np. spadku łącznej produktywności pracy i kapitału) wyjaśniają większość różnic w poziomie zatrudnienia pomiędzy krajami rozwiniętymi.

Modele rynku pracy stworzone i rozwinięte przez tegorocznych noblistów pokazują, że bezrobocie jest stanem równowagi, a nie skutkiem niedostatecznego popytu na pracę. Poziom zatrudnienia i wynagrodzeń jest wynikiem ciągłego tworzenia i likwidowania miejsc pracy. Dynamika przepływów pomiędzy zatrudnieniem a bezrobociem, a ostatecznie wielkość bezrobocia zależą głównie od intensywności poszukiwania pracy przez pracowników, siły bodźców pracodawców do tworzenia nowych miejsc pracy, siły negocjacyjnej pracowników i pracodawców, a także stopnia dopasowania kwalifikacji bezrobotnych do potrzeb pracodawców. Duże znaczenie dla sytuacji na rynku pracy mają także koszty poszukiwania ofert pracy ponoszone przez bezrobotnych oraz koszty znajdowania kandydatów do pracy ponoszone przez pracodawców. Im są one większe, tym wyższe jest bezrobocie równowagi.

Międzynarodowe badania empiryczne, których podstawą jest teoria opracowana przez Diamonda, Mortensena i Pissaridesa, dowodzą, że kluczem do obniżenia wysokiego bezrobocia są reformy wzmacniające bodźce osób niepracujących do podejmowania zatrudnienia i bodźce pracodawców do tworzenia nowych miejsc pracy. Ograniczając wysokość i dostępność zasiłków, jak również obniżając klin podatkowy, osoby bezrobotne chętniej akceptują pojawiające się oferty pracy, a w efekcie szybciej powracają do zatrudnienia. Z drugiej strony, zmniejszając ochronę pracowników przed zwolnieniem, obniżając klin podatkowy i zwiększając zakres wolności gospodarczej, przedsiębiorstwa tworzą więcej nowych miejsc pracy. W efekcie bezrobotni mają większe szanse na podjęcie pracy. Doświadczenia wielu krajów, np. Holandii i Wielkiej Brytanii w latach 80. lub Irlandii w latach 90., potwierdzają, że takie kompleksowe reformy znacząco i trwale zwiększają zatrudnienie.

Dzięki badaniom tegorocznych laureatów Nagrody Nobla z ekonomii wiemy dzisiaj dużo więcej niż w przeszłości, jak skutecznie rozwiązywać problemy rynku pracy. Ważne, abyśmy z tej wiedzy wyciągnęli właściwe wnioski.

@RY1@i02/2010/202/i02.2010.202.000.011a.001.jpg@RY2@

Fot. Artur Chmielewski

Wiktor Wojciechowski

Wiktor Wojciechowski

ekonomista fundacji FOR