System składany z wielu elementów

Wprowadzenie zintegrowanego systemu nadzoru nad rynkami finansowymi nie jest polskim pomysłem. Takie rozwiązanie pojawiło się już w latach 80., kiedy to na taki system zdecydowały się m.in. Dania, Norwegia i Islandia. W latach 90. do tego grona dołączyły m.in. Szwecja, Wielka Brytania i Australia. Proces nasilił się po 2000 roku i na to rozwiązanie zdecydowała się wtedy większość państw Unii Europejskiej.

- Budowa zintegrowanego nadzoru nad rynkiem finansowym była odpowiedzią na powstawanie w skali światowej instytucji ważnych systemowo i konglomeratów finansowych działających jednocześnie na kilku segmentach rynku finansowego, w tym bankowego i kapitałowego. Wybierając model nadzorowania rynku finansowego w danym kraju, należy m.in. uwzględnić poziom rozwoju gospodarczego kraju, strukturę rynku finansowego oraz istotność funkcjonowania konglomeratów finansowych - mówi Małgorzata Zaleska z zarządu NBP.

Pierwsze przymiarki do stworzenia w Polsce zintegrowanego systemu nadzorczego miały miejsce prawie dekadę temu. Zanim zdecydowano się na powołanie Komisji Nadzoru Finansowego, cztery lata wcześniej, czyli w 2002 roku, podjęto decyzję o połączeniu nadzoru ubezpieczeniowego i emerytalnego.

Zanim do Polski dotarł pomysł zintegrowania nadzoru na poszczególnymi sektorami, nad każdym z nich pieczę sprawowała inna organizacja. Za sektor bankowy odpowiedzialna była powołana w 1998 roku Komisja Nadzoru Bankowego. Jej organem wykonawczym był Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, który działał w strukturach Narodowego Banku Polskiego. Do głównych zadań tych instytucji należało nadzorowanie banków w zakresie spełniania wymogów prawnych, ocena kondycji polskiego sektora bankowego, a także wydawanie licencji bankowych.

Z kolei nad rynkiem ubezpieczeń nadzór sprawowała Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych.

- Przed powstaniem KNF nadzór nad firmami ubezpieczeniowymi i towarzystwami emerytalnymi sprawowało KNUiFE. O ile sama rola nadzoru nie zmieniła się szczególnie, o tyle zintegrowany urząd nadzoru ma lepsze narzędzia, jeżeli chodzi o takie rynki jak np. bancassurance, gdzie istotna jest rola zarówno ubezpieczycieli, jak i banków - mówi Marcin Tarczyński z Polskiej Izby Ubezpieczeń.

Z kolei regulatorem rynku kapitałowego był Komisja Papierów Wartościowych i Giełd.

- KPWiG była instytucją wyspecjalizowaną w nadzorze nad rynkiem kapitałowym. Jest to o tyle ważne, że nadzór ten jest niezwykle skomplikowany, obejmuje wiele aspektów: licencjonowanie i nadzór nad instytucjami świadczącymi usługi finansowe, analiza prospektów emisyjnych i wypełniania obowiązków informacyjnych przez spółki, nadzór nad samym obrotem i nieuczciwymi zachowaniami jego uczestników - mówi Mirosław Kachniewski prezes Stowarzyszenia Emitentów Giełdowych.

Architektura nadzorcza zmieniła się wraz z powołaniem Komisji Nadzoru Finansowego, czyli w październiku 2006 r. W styczniu 2008 r. KNF została zintegrowana z Generalnym Inspektoratem Nadzoru Bankowego.

- W procesie budowy nadzoru zintegrowanego istotne jest, aby nie następowała tylko integracja struktur organizacyjnych, ale także prawna i sposobu myślenia - zauważa Małgorzata Zaleska.

Dlatego w Europie głównym argumentem, który przytaczali zwolennicy integracji systemów nadzorczych, była postępująca komplikacja rynków finansowych. Ekonomiści zaczęli zauważać, że w takich warunkach jest potrzebna jedna instytucja, która będzie w stanie nadzorować całe grupy finansowe, nie zaś poszczególne obszary ich działalności. Często bowiem w ramach jednej grupy działają spółki bankowe i ubezpieczeniowe. Co więcej, ich działalność rozlewa się na wiele krajów.

Dlatego w październiku 2006 r. powołano w Polsce Komisję Nadzoru Finansowego, która powstała z połączenia Komisji Papierów Wartościowych i Giełd oraz Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych. W styczniu 2008 r. KNF została zintegrowana z Generalnym Inspektoratem Nadzoru Bankowego. Tym samym komisja sprawuje nadzór nad rynkami: bankowym, kapitałowym, ubezpieczeniowym i emerytalnym.

Komisja Nadzoru Finansowego ma zapewniać, nie tylko prawidłowe funkcjonowanie rynku finansowego jako całości, ale też edukować klientów. Przy KNF działa również sąd polubowny, który umożliwia rozstrzyganie sporów pomiędzy klientami a instytucjami finansowymi. Komisja ma także kompetencje do rozstrzygania sporów pomiędzy poszczególnymi instytucjami finansowymi. Reprezentuje także interesy Polski na forum międzynarodowym, szczególnie w komitetach Unii Europejskiej, zajmujących się regulacją sektora.

W 2009 roku Urząd Komisji utworzył Centrum Edukacji dla Uczestników Rynku (CEDUR), w ramach którego realizowane są wszystkie inicjatywy edukacyjne. Są one skierowane do wszystkich uczestników rynku finansowego i prowadzone w formie szkoleń, wykładów, konferencji oraz publikacji.

Komisja również na bieżąco przygotowuje szereg publikacji, które pokazują kondycję poszczególnych sektorów m.in. biuletyny miesięczne z wynikami sektora bankowego, OFE, kwartalne raporty o kondycji OFE, dotyczące sytuacji finansowej poszczególnych domów maklerskich.

Zdaniem ekspertów kamieniem milowym w działalności KNF jest sam fakt, że udało się zintegrować nadzór finansowy w trudnych warunkach, jakie zapanowały na rynkach po upadku banku inwestycyjnego Lehman Brothers. Kolejnym ważnym punktem było wydanie rekomendacji ostrożnościowych, które w pewnym sensie wyprzedziły zachowanie rynku, czyli przede wszystkim rekomendacji S, która ograniczyła możliwość zadłużania się w walutach obcych. Dla rynku kapitałowego z kolei ważne okazało się wprowadzenie systemu do elektronicznego śledzenia transakcji. Dzięki temu KNF jest w stanie wyłapać wszystkie manipulacje mające miejsce na rynku kapitałowym.

Rekomendacja S	1 lipca 2006 r.	Bank zakłada, że ubiegający się o kredyt hipoteczny we franku szwajcarskim musi mieć o 20 proc. wyższą zdolność kredytową.
Rekomendacja T	23 grudnia 2010 r.	Zgodnie z nią osoby o dochodach na poziomie średniej krajowej nie dostaną kredytu, jeśli suma rat wszystkich obciążeń w instytucjach finansowych przekroczy 50 proc. zarobków.
Rekomendacja S II	1 lipca 2011 r.	Licząc zdolność kredytową klienta, banki zobowiązane są zakładać, że kredyt jest zaciągany maksymalnie na 25 lat.

@RY1@i02/2011/174/i02.2011.174.050.001a01.801.jpg@RY2@

Jak zmieniał się polski rynek finansowy

Magdalena A. Olczak

magdalena.olczak@infor.pl