Negatywne zadłużenie to pierwszy krok do wykluczenia z legalnego obrotu

Zgodnie z naszymi najnowszymi danymi, które publikujemy w raporcie InfoDług, długi Polaków przekroczyły kwotę 28 mld zł. Około 2 mln osób jest negatywnie zadłużonych. Pojęcie zadłużenia negatywnego zostało określone w ustawie o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (w skrócie ustawa o BIG). Odnosi się do osób fizycznych i podmiotów gospodarczych. W tym pierwszym przypadku chodzi o nieuregulowaną od co najmniej 60 dni płatność o wartości przekraczającej 200 zł. W drugim przypadku wartość niespłaconego zobowiązania przekracza 500 zł.

Najwięcej negatywnie zadłużonych osób pochodzi z województwa śląskiego, a następnie z mazowieckiego, wielkopolskiego i dolnośląskiego. Regiony te przodują również pod względem kwot zadłużenia. Warto podkreślić, że regiony śląski i mazowiecki nie pierwszy raz znajdują się na czele najbardziej zadłużonych województw, a region śląski wyraźnie góruje pod względem długu ujętego sumarycznie nad pozostałymi regionami - wyprzedza województwo mazowieckie o ponad 1,3 mld zł. Prowadzone przez nas cyklicznie badania pokazują, że długi najszybciej rosną na terenach najgęściej zaludnionych, na których aktywność ekonomiczna i korzystanie z usług są relatywnie najwyższe.

Klientem podwyższonego ryzyka może się stać każdy konsument, który nie spłacił zobowiązania o wartości przekraczającej 200 zł i z tego tytułu został zarejestrowany w BIG. Taka kwalifikacja jest informacją niezmiernie ważną dla usługodawców - operatorów telefonii komórkowej, dostawców Internetu, telewizji kablowej, firm prowadzących sprzedaż ratalną, banków, poza bankowych instytucji finansowych, które udzielają kredytów i pożyczek, ubezpieczycieli, itp. Uzyskując te informacje, otrzymują narzędzie do ograniczania ryzyka prowadzonej przez siebie działalności. Ryzykiem tym jest niewątpliwie świadczenie usług osobom lub firmom, o których wiadomo, że nie spłacają innym zobowiązań finansowych. Skoro już nie wywiązują się, przynajmniej z części, swoich zobowiązań to istnieje uzasadnione ryzyko, że nie zapłacą również za kolejną usługę, o którą się ubiegają.

Z danych BIG InfoMonitor wynika, że największe długi wynikają z zaciągania kredytów i pożyczek, a więc zobowiązań o największej wartości. Natomiast najczęściej występującymi przyczynami zadłużenia negatywnego jest niepłacenie zobowiązań o mniejszych wartościach - czynszu, opłat abonamentowych za telefon, Internet, telewizję kablową, niepłacenie alimentów itp. Jeśli takie płatności zaczynają się sumować to w pewnym momencie przerastają możliwości finansowe danej osoby i prowadzą do nakręcania się spirali długu.

Zostanie negatywnym dłużnikiem jest często konsekwencją wyboru konsumpcyjnego stylu życia. Mamy do czynienia z dużą ilością atrakcyjnych - przynajmniej pozornie - ofert, które znajdują się niemal w zasięgu ręki. Jesteśmy zachęcani do śmiałości w korzystaniu z nich. W efekcie niektóre osoby dają się uwieść i jednocześnie zawieszają swoją zdolność do krytycznego oszacowania własnych możliwości finansowych. Zaczynają kupować i korzystać z usług, choć tak naprawdę nie stać ich na niektóre produkty, np. na najnowszy model smartfona. Zauroczeni nowinkami, nie potrafią uznać, iż powinni zadowolić się innymi towarami lub usługami, które mniej kosztują. W ten sposób wchodzą na drogę, która prowadzi do narastania długu, do niepłacenia zobowiązań i w konsekwencji do uzyskania kategorii klienta podwyższonego ryzyka.

Wśród dłużników zdecydowanie przeważają mężczyźni, co wynika z tradycyjnego modelu rodziny. Wciąż w większości rodzin to mężczyźni są tymi, którzy zarabiają. W związku z tym biorą na siebie finansową odpowiedzialność za usługi dla rodziny i figurują jako strona w umowach z dostawcami, np. energii elektrycznej, gazu i wody. W efekcie to mężczyźni są z reguły tymi, którzy nie płacą i popadają w długi. W cyklicznym raporcie InfoDług tworzymy tzw. profil dłużnika. Z najnowszych danych wynika, że dłużnikiem jest mężczyzna w wieku od 30 do 39 lat, mieszkający na Śląsku, który nie spłacił zobowiązań o łącznej wartości powyżej 13,86 tys. zł. Jednakże od kilku lat stałemu wzmacnianiu ulega tendencja do brania przez kobiety zobowiązań finansowych na siebie.

Kto wpada w negatywne zadłużenie traci tym samym swoją wiarygodność finansową, a co za tym idzie swobodę w dostępie do produktów i usług. Jest to stan bardzo groźny i dotkliwy, zarówno dla indywidualnych osób, jak i dla przedsiębiorców. Dla firm może to być pierwszy krok do wypadnięcia z przestrzeni legalnego obrotu gospodarczego. Brak możliwości zaciągania kredytu lub pozyskania leasingu to dla większości przedsiębiorców koniec działalności bądź co najmniej poważne utrudnienia w dalszym jej prowadzeniu. Indywidualni dłużnicy stają się klientami podwyższonego ryzyka, co powoduje, że nawet jeśli uda im się zdobyć dostęp do usługi to jest to uzależniane, np. od wpłacenia kaucji.

BIG InfoMonitor prowadzi działania edukacyjne (raporty, publikacje itp.) mające na celu upowszechnianie wiedzy, że warto okresowo sprawdzać własną wiarygodność finansową korzystając z danych zawartych w bazach BIG, Biura Informacji Kredytowej oraz Związku Banków Polskich, a także krytycznie weryfikować własne siły nabywcze. We współpracy z kilkunastoma uczelniami w całym kraju prowadzimy zajęcia dotyczące zabezpieczania się przed groźbą popadnięcia w długi. Działania te dotyczą przekazywanie wiedzy o tym jak układać swoje przychody i wydatki, by nam się bilansowały i raczej prowadziły do powstawania oszczędności, a nie długów. W ciągu ostatnich kilku lat BIG InfoMonitor zauważa poprawę w zachowaniach konsumentów, którzy coraz częściej świadomie unikają groźby zadłużania się. Niemniej obszar wymagający edukacji wciąż jest ogromny. Należy prowadzić ją wśród dorosłych, bo wśród nich ryzyko popadnięcia w długi jest największe, ale warto zaczynać już od lekcji w szkole podstawowej i średniej.

@RY1@i02/2011/044/i02.2011.044.208.0003.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Mariusz Hildebrand, prezes zarządu Biura Informacji Gospodarczej InfoMonitor

Krzysztof Polak