Szansa na mniejsze uzależnienie

Według najnowszych danych NBP międzynarodowa pozycja inwestycyjna (MPI) Polski osiągnęła na koniec 2013 r. rekordowy poziom 1,12 bln zł, czyli 68,7 proc. PKB na minusie. Był to osiemnasty z rzędu rok nieprzerwanego powiększania się tego ujemnego salda. MPI to suma wszystkich aktywów zagranicznych posiadanych przez polskie podmioty prywatne i publiczne, pomniejszona o wszystkie aktywa zagranicy ulokowane w naszym kraju. Dane sugerują kontynuację niebezpiecznej tendencji, polegającej na zwiększaniu uzależnienia polskiej gospodarki od zagranicznego kapitału. Tendencja ta może być źródłem znacznego ryzyka makroekonomicznego, o czym świadczą np. niedawne doświadczenia krajów południa Europy. Jest też źródłem rosnących kosztów dla gospodarki - im więcej zainwestowanego kapitału zagranicznego, tym więcej dochodów trzeba co roku wypłacać inwestorom zagranicznym, co obciąża saldo obrotów bieżących i potencjalnie może obniżać tempo wzrostu gospodarczego. W Polsce koszty obsługi zainwestowanego u nas przez ostatnie dwie dekady kapitału zagranicznego wynoszą już ok. 70 mld zł rocznie, czyli ponad 4 proc. PKB.

Rok 2013 różnił się jednak od siedemnastu poprzednich. Dzięki bardzo wyraźnej poprawie w handlu zagranicznym (po raz pierwszy od wczesnych lat 90. wartość polskiego eksportu przekroczyła wartość importu), deficyt obrotów bieżących spadł do zaledwie 1,3 proc. PKB, a suma rachunku obrotów bieżących i rachunku kapitałowego bilansu płatniczego osiągnęła wartość dodatnią. Oznacza to, że po raz pierwszy od 1994 r. miała miejsce sytuacja, kiedy polska gospodarka nie musiała zwiększać swojego uzależnienia od finansowania zagranicznego, a ujemna MPI mogła przestać się powiększać. Dlaczego tak się nie stało? Moim zdaniem wynika to ze zmiany wyceny aktywów i różnic kursowych, która często w większym stopniu wpływa na zmiany wartości MPI niż faktyczne przepływy finansowe. Dokładnych danych za 2013 r. jeszcze nie znamy, ale np. w 2012 r. różnice kursowe i zmiany wyceny aktywów odpowiadały za przyrost ujemnej MPI o 29,4 mld euro, podczas gdy transakcje bilansu płatniczego odpowiadały "jedynie" za 8,8 mld euro.

Pozytywna zmiana nastąpiła w momencie, w którym inwestorzy międzynarodowi zastanawiają się, jaki wpływ na gospodarki rozwijające się może mieć utrudnienie dostępu do finansowania w wyniku odchodzenia Fed od ultraluźniej polityki pieniężnej. Pytanie tylko, na ile trwałe jest to zjawisko i czy wraz z ożywieniem gospodarki nie powróci problem rosnącej dziury w bilansie płatniczym.

Najbliższe kwartały przyniosą dalszą poprawę sytuacji w handlu zagranicznym, która powinna pozwolić na to, że polska pozycja inwestycyjna wreszcie zacznie się poprawiać. Jeżeli tylko konflikt pomiędzy Rosją a krajami Zachodu nie zachwieje ożywieniem w strefie euro, szybszy wzrost u naszych głównych odbiorców jest w stanie skompensować trudniejsze warunki w handlu ze Wschodem i podtrzymać dynamikę polskiego eksportu na przyzwoitym poziomie do końca roku. Wprawdzie konsumpcja i inwestycje zaczęły odbijać się od dna, ale dynamika popytu krajowego pozostanie na tyle niska, że pozwoli utrzymać wzrost importu na umiarkowanym poziomie i przez jakiś czas cieszyć się ze znacznej nadwyżki handlowej.

Dla trwałego zmniejszenia nierównowagi bilansu płatniczego i ograniczenia ujemnej pozycji inwestycyjnej potrzebujemy zwiększenia krajowych oszczędności. Prócz redukcji długu publicznego nieodzownym warunkiem wydaje się wzrost oszczędności gospodarstw domowych. To może być trudne do osiągnięcia bez wyraźnego wzrostu poziomu dochodów i zamożności gospodarstw domowych. Stawia to jednak pod znakiem zapytania kontynuację dotychczasowego modelu rozwoju polskiej gospodarki opartego na niskich kosztach wytwarzania.

@RY1@i02/2014/064/i02.2014.064.000001300.802.jpg@RY2@

Piotr Bielski ekonomista Banku Zachodniego WBK

Piotr Bielski

 ekonomista Banku Zachodniego WBK