Celem jest wzrost ubankowienia

Program Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego na lata 2014-2020 mówi m.in. o możliwości wprowadzenia dodatkowej prowizji od wypłat z bankomatów - surcharge. Czy to przyczyni się do zwiększenia liczby bankomatów w mniejszych miejscowościach?

Temat opłat bankomatowych to nie tylko problem surcharge, ale i innych opłat funkcjonujących na tym rynku. Wymaga pogłębionej analizy i dyskusji między najbardziej zainteresowanymi stronami i Narodowy Bank Polski do tego się przymierza. W najbliższym czasie zostanie powołany zespół roboczy do spraw opłat bankomatowych. Bazą do jego pracy będzie finalizowana w NBP diagnoza obecnego stanu rozwoju infrastruktury bankomatowej, dostępu do gotówki, barier na tym rynku itd. Dotąd bank centralny był przeciwny wprowadzeniu możliwości pobierania od klientów opłat surcharge, uznając to rozwiązanie za antykonsumenckie. Jednym z głównych argumentów zwolenników tej prowizji jest to, iż zwiększa ona zyskowność instalacji bankomatów, co teoretycznie powinno zwiększać też chęć ich instalacji przez banki i operatorów niebankowych, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. To jednak nie musi prowadzić do wzrostu ubankowienia, który jest naszym celem, i tym samym upowszechnienia obrotu bezgotówkowego, brak w pobliżu bankomatu niekoniecznie jest jedyną lub główną barierą dla założenia rachunku. Wszystkie argumenty za opłatami surcharge i przeciw nim, jak również problemy dotyczące innych opłat bankomatowych będziemy chcieli przeanalizować szerzej w tym zespole. Przy okazji chciałbym wyjaśnić nieporozumienie, jakie znalazło się w Dzienniku Gazecie Prawnej na temat PROB. Autorem i jego gospodarzem nie jest ani NBP, ani Rada ds. Systemu Płatniczego, ale odrębne gremium funkcjonujące poza NBP, tj. Koalicja na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, w której NBP jest jednym z kilkudziesięciu członków.

A który element tego programu jest najważniejszy?

Aby program był skuteczny, nie można rozwijać tylko jednego jego elementu, ale trzeba podejść do tematu kompleksowo. Płatności bezgotówkowe mają to do siebie, że ich rozwój jest uzależniony od wielu uwarunkowań. Po to, by konsument lub przedsiębiorca zrealizował płatność w formie bezgotówkowej, musi posiadać nie tylko konto, lecz także odpowiedni instrument płatniczy. Później musi jeszcze chcieć płacić bez użycia gotówki. Wreszcie odbiorca musi takie płatności móc i chcieć akceptować. Nasz program koncentruje się na działaniach w kierunku równoległej eliminacji poszczególnych barier. Zawsze podstawą dla upowszechnienia obrotu bezgotówkowego będzie otwarcie konta i aktywne korzystanie z niego, dlatego jednym z najważniejszych działań zawartych w programie jest otwieranie bezpłatnych lub tanich podstawowych rachunków płatniczych.

Innym postulatem jest zmniejszenie limitów na transakcje gotówkowe dla firm. Dlaczego jest to ważne w kontekście rozwoju obrotu bezgotówkowego?

W 2013 r. przygotowaliśmy w tej kwestii szczegółową analizę. Pokazała ona, że po 2004 r., kiedy limit w Polsce został podniesiony z 3 tys. euro do 15 tys. euro, z jednej strony powiększała się szara strefa w polskiej gospodarce, obniżając dochody budżetu państwa, a z drugiej znacząco zwiększyła się liczba punktów dostępu do usług bankowych i gotówki. Obecnie dostęp do rachunków bankowych przestał być już barierą dla firm. Potwierdzają to wyniki badań, które pokazują, że rachunek bankowy w Polsce ma już ponad 91 proc. przedsiębiorców. Dane Banku Światowego mówią nawet o 96-proc. ubankowieniu wśród małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce.

@RY1@i02/2014/019/i02.2014.019.00000130b.802.jpg@RY2@

wojtek górski

Adam Tochmański, dyrektor departamentu systemu płatniczego w NBP

Rozmawiał Jacek Uryniuk

Cały wywiad na