Faktoring pozwala przedsiębiorcom uniknąć zatorów płatniczych

W sytuacji gdy wiele firm ma problemy z zapewnieniem płynności finansowej z powodu wydłużonych terminów zapłaty faktur (kredytu kupieckiego) lub nieterminowej spłaty przez ich klientów, coraz bardziej popularnym rozwiązaniem staje się faktoring.

Jak to działa

Faktoring jest to zawierana indywidualnie umowa pomiędzy faktorem (instytucja finansowa) i faktorantem (przedsiębiorstwo), która umożliwia temu drugiemu natychmiastowy dostęp do gotówki, na którą musiałby normalnie czekać kilka tygodni czy kilka miesięcy. Funkcjonuje on na poniższych zasadach:

● faktorant przekazuje faktorowi, pełniącemu rolę pośrednika, faktury za towary lub usługi sprzedane odbiorcom, zbywając na rzecz faktora swoje wierzytelności handlowe,

● faktor nabywa od faktoranta wierzytelności, które spełniają warunki określone w umowie faktoringowej,

● faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę na poczet zaakceptowanej wierzytelności, w określonej w umowie wysokości (najczęściej do 85 proc. - 90 proc. wartości faktury) od razu po otrzymaniu faktury od faktoranta. Tym samym zaraz po przekazaniu faktorowi wierzytelności faktorant dysponuje środkami pieniężnymi, na których otrzymanie od odbiorców zwykle musiałby czekać kilka tygodni czy nawet miesięcy,

● odbiorca (dłużnik faktoringowy) reguluje swoje zobowiązanie na konto faktora,

● faktor płaci faktorantowi pozostałą część wierzytelności (po uwzględnieniu wpłaconej wcześniej zaliczki), potrącając należne wynagrodzenie za dokonaną usługę finansową ustalone w umowie faktoringowej.

Co ważne, to przedsiębiorca decyduje o tym, które z niezapłaconych jeszcze faktur przekaże do faktora. Pozwala to na dość elastyczne zarządzanie płynnością finansową i regulowanie strumienia przepływu środków pieniężnych do przedsiębiorstwa. Umowa faktoringowa nie jest odrębnie uregulowana w polskim prawie, a stosuje się do niej przepisy o swobodzie zawierania umów (art. 353 kodeksu cywilnego) oraz przepisy o cesji wierzytelności (art. 509 - 518 k.c.).

Powyższe zasady są wspólne dla wszystkich umów faktoringu, przy czym warunki, na jakich faktor udziela finansowania faktorantowi, ustalane są indywidualnie w każdej odrębnej umowie. Dodatkowo istnieje wiele rodzajów faktoringu.

Faktoring pełny

Rodzaj faktoringu pełnego, właściwego (bez regresu) można zobrazować poniższym przykładem. Przedsiębiorca zbył faktorowi wierzytelności, w wyniku czego otrzymał od faktora zaliczkę w wysokości 80 proc. ich wartości brutto. Nadal sukcesywnie wysyła następne faktury wystawione odbiorcom podanym w umowie faktoringowej do faktora, który finansuje go kolejnymi zaliczkami. Jeżeli pierwsze faktury zostaną ostatecznie zapłacone przez dłużnika, to faktor wypłaca faktorantowi pozostały procent ich wartości, potrącając swoje wynagrodzenie.

Istotne jest to, że jeżeli któraś z faktur nie zostanie zapłacona w umownym terminie, wówczas ryzyko niewypłacalności dłużnika ponosi faktor, a faktorant nie jest zobowiązany do zwrotu otrzymanej na jej poczet zaliczki. Transakcje takie są ubezpieczone od braku zapłaty ze strony dłużnika. Ta forma faktoringu jest korzystna dla faktoranta, ponieważ nie tylko uzyskuje on wolne środki w wysokości uzgodnionej w umowie (tu 80 proc. wartości faktury), ale także przenosi ryzyko niewypłacalności odbiorcy. To ryzyko, które w umowie faktoringowej ustalane jest w formie limitu dla każdego odbiorcy, przejmuje faktor. To do faktora w ramach takiej umowy należy egzekwowanie spłaty należności, od dłużnika. Przedsiębiorca decydując się na ten rodzaj faktoringu, może skoncentrować się na prowadzeniu swojej działalności, a ewentualne problemy z kontrahentami, z windykacją nieuregulowanych należności pozostawić specjalistom z firmy faktoringowej. Jednak ponosi większe koszty dotyczące tego rodzaju finansowania i związanych z nim usług dodatkowych. Ich wysokość zależy od oceny ryzyka przez faktora.

Faktoring niepełny

Z faktoringiem niepełnym, niewłaściwym (z regresem) mamy do czynienia w następującym przypadku. Faktor skupił od faktoranta wierzytelności, z których finansuje tylko faktury bezsporne, wypłacając faktorantowi zaliczkę w wysokości np. 80 proc. ich wartości brutto. Faktorant, co pewien czas, np. co tydzień, wysyła następne faktury do faktora, który przekazuje do faktoranta kolejne zaliczki. W sytuacji gdy faktury bezsporne zostaną ostatecznie zapłacone przez dłużników, faktor wypłaca faktorantowi pozostały procent ich wartości (po potrąceniu swojego wynagrodzenia). Jeżeli jednak któraś z bezspornych faktur nie zostanie zapłacona w wymaganym terminie określonym w umowie faktoringu, wówczas faktorant jest zobowiązany zwrócić faktorowi otrzymaną na ich poczet zaliczkę. Zaliczka niespłacona zostaje skompensowana wartością wierzytelności z kolejnej faktury. Jeżeli więc np. faktor przekazał faktorantowi zaliczkę w wysokości 40 tys. zł (na poczet faktury o wartości 50 tys. zł), ale faktura ta nie została zapłacona przez dłużnika, to zaliczka wypłacana w związku z następną fakturą faktoranta o wartości 110 tys. zł (zaliczka w wysokości 88 tys. zł) zostanie wypłacona po pomniejszeniu o wcześniej wypłaconą zaliczkę (40 tys. zł). W rezultacie faktorant cały czas dysponuje środkami finansowymi, jednak jest zobowiązany do samodzielnego dochodzenia spłaty faktur od swoich dłużników. Faktor nabywa wierzytelności od faktoranta warunkowo, bez przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużników. Faktorant ponosi odpowiedzialność wobec faktora, ponieważ obciążają go skutki niespłacenia kwoty wierzytelności przez dłużnika w terminie. Ten rodzaj faktoringu znajduje zastosowanie przy finansowaniu płatności udzielanych godnym zaufania odbiorcom.

Faktoring mieszany (pośredni)

Ten rodzaj faktoringu można zobrazować następującym przykładem. Faktorant posiada od dłużnika wierzytelności na łączną kwotę 110 tys. zł. Umowa z faktorem przewiduje przejęcie ryzyka wypłacalności tego dłużnika przez faktora do kwoty 50 tys. zł W praktyce oznacza to, że jeżeli faktorant przedstawi faktorowi do wykupu pełną kwotę (110 tys. zł), to faktor ze swej strony obejmie ochroną niewypłacalności tego dłużnika wierzytelności do kwoty 50 tys. zł. Pozostałe 60 tys. zł faktor nabywa, wypłaca uzgodnioną w umowie zaliczkę, jednak nie przejmuje od faktoranta ryzyka niewypłacalności dłużnika. Jest to połączenie faktoringu pełnego i niepełnego.

Faktor przejmuje ryzyko odpowiedzialności dłużnika wyłącznie do pewnej kwoty (przyznanego indywidualnie limitu). Rozwiązanie to jest rozłożeniem odpowiedzialności między faktora i faktoranta.

Inne odmiany umów

W praktyce spotykamy również faktoring odwrotny, polegający na finansowaniu zobowiązań. W przypadku takiej umowy faktor płaci za dostawy dokonane do faktoranta przez jego dostawców w terminie wynikającym z umów z tymi dostawcami. Faktor (w określonych przypadkach) za swoje dostawy zapłaci nie dostawcom, a faktorantowi, w terminie nawet o 60 dni dłuższym od terminu wskazanego na fakturze dostawy z uwzględnieniem wynagrodzenia dla faktora.

Z kolei faktoring eksportowy/importowy dotyczy transakcji z kontrahentami zagranicznymi, które są ubezpieczone, więc ryzyko braku zapłaty należności ponosi faktor. Przed zawarciem umowy instytucja faktoringowa dokonuje sprawdzenia kontrahentów, badając ryzyko zawierania z nimi transakcji.

Firma na tym korzysta

Dzięki faktoringowi firma uzyskuje płynność finansową - na skutek wypłaconej przez faktora zaliczki (niezależnie od terminu płatności faktury przez odbiorcę, który może być bardzo długi). Ma natychmiast dostęp do wolnych środków finansowych, które może przeznaczyć na finansowanie bieżącej działalności. Dodatkowo, w przypadku faktoringu zupełnego (właściwego) przenosi na faktora ryzyko niewypłacalności dłużnika, oczywiście za wynagrodzeniem dla faktora.

Z faktoringu płyną następujące korzyści:

● firma korzystająca z faktoringu ma możliwość oferowania swoim odbiorcom wydłużonych terminów płatności, przez co poprawia swoją pozycję konkurencyjną,

● firma dysponuje środkami na finansowanie bieżącej działalności i inwestycji,

● ma możliwości regulowania na bieżąco swoich zobowiązań, co często wiąże się z uzyskaniem u dostawców specjalnych rabatów czy bardziej dogodnych warunków dostaw,

● firmy korzystające z usług faktoringowych są w stanie koncentrować się na działalności operacyjnej przy minimalizowaniu obsady administracyjnej (i obniżeniu związanych z tym kosztów),

● ograniczenie ryzyka niewypłacalności nowych kontrahentów, którzy podlegają weryfikacji wiarygodności przez faktora,

● poprawa ściągalności wierzytelności - nawet tych niespłacanych w terminie; instytucja faktoringowa ze względu na silniejszą pozycję i doświadczenie jest bardziej skuteczna i może zaangażować więcej zasobów w proces odzyskiwania niespłaconych wierzytelności,

● regularny monitoring wierzytelności prowadzony przez faktora podnosi dyscyplinę płatniczą odbiorców oraz zapobiega poważniejszym problemom, które są konsekwencją zbyt późnego reagowania na bieżące opóźnienia w płatnościach.

Wysokość kosztów

Koszty faktoringu zależą od wielu czynników, takich jak: okres pomiędzy przyjęciem wierzytelności przez faktora a otrzymaniem pieniędzy od odbiorcy faktoranta, średnia wartości brutto przejmowanych przez faktora wierzytelności, wielkość sprzedaży, termin płatności, rodzaj faktoringu, ryzyko związane z niewypłacalnością dłużników, czynności dodatkowych wykonywanych przez faktora, a ponadto odsetki i prowizja. Za każdym razem są one ustalane indywidulanie.

Należy jednak liczyć się z tym, że koszt pozyskania finansowania z faktoringu jest najczęściej wyższy niż koszt pozyskania finansowania z innych źródeł.

Kiedy to się opłaca

Faktoring jest dobrym rozwiązaniem, w przypadku gdy firma nie posiada wystarczającej zdolności kredytowej i nie może wypracować optymalnej płynności finansowej. Sprawdza się także w sytuacjach, gdy przedsiębiorca ma problemy z zarządzaniem należnościami, ponieważ kontrahenci spóźniają się z płatnościami i trzeba ich często monitować. Ewentualnie gdy brak mu wiedzy, jak skutecznie domagać się spłaty należności. Istotne jest, że przy umowie faktoringu ustalane są ryzyko nieściągalności należności (indywidualnie w stosunku do odbiorcy) oraz jego wiarygodność. Przy faktoringu mieszanym ustalany jest limit - także indywidualnie dla poszczególnych odbiorców. W związku z tym rozwiązanie to jest skuteczne tylko w odniesieniu do odbiorców, którzy regularnie dokonują zakupów u przedsiębiorcy decydującego się na faktoring.

Z faktoringu mogą korzystać w zasadzie wszystkie firmy. Ze względu na to, że duże przedsiębiorstwa zwykle mają możliwość negocjowania korzystnych warunków kredytów bankowych, po faktoring opłaca się sięgać firmom małym i średnim, które nie mają tak dobrej pozycji przetargowej w bankach. Jest to szczególnie przydatne narzędzie dla firm, które prowadzą działalność charakteryzującą się sezonowością sprzedaży lub mają nierównomiernie rozłożone w czasie, w stosunku do przychodów, zapotrzebowanie na środki pieniężne. Faktoring sprawdza się również w przypadku przedsiębiorców działających w branżach, w których długie okresy oczekiwania na zapłatę wymuszane są przez silnych kontrahentów lub też nieposiadającym znacznego majątku, który mógłby stanowić zabezpieczenie spłaty kredytu bankowego.

Zaletą faktoringu jest uniwersalność - mogą z niego korzystać zarówno podmioty mające ugruntowaną pozycję na rynku, jak również nowo powstałe, podejmujące ryzyko inwestycji. Bez względu na historię działalności firmy, jest odpowiednia dla tych w dobrej kondycji finansowej, jak i wykazujących stratę. Oczywiście ocena kondycji faktoranta i wiarygodności odbiorców mają wpływ na koszty związane z faktoringiem, jednak nie wykluczają dostępu do tych usług żadnym podmiotom.

Faktoring zamiast kredytu

Faktoring jest alternatywą dla innych form finansowania, m.in. dla kredytu bankowego, ponieważ nie jest obarczony takim obostrzeniami, jakie występują przy kredycie bankowym. Zwykle wymagania stawiane przez faktorów są mniej restrykcyjne niż przy kredycie obrotowym. W przypadku faktoringu nie występuje również konieczność posiadania dobrej historii kredytowej ani nie są wymagane zabezpieczenia na majątku przedsiębiorstwa, gdyż same wierzytelności będące jego przedmiotem stanowią podstawowe zabezpieczenie dla faktora. Bardzo istotne jest, że faktoring w przeciwieństwie do kredytu nie zwiększa zadłużenia firmy. Większa dostępność jest jednak obarczona wyższym kosztem.

Bezpieczeństwo faktoranta zależy od wynegocjowanych warunków umowy, jednym z ważnych elementów faktoringu jest prawo odstąpienia przez faktora od umowy. Faktoranci powinni dążyć w negocjacjach do wyraźnego określenia przypadków odstąpienia faktora od umowy i związanej z tym konieczności uregulowania niespłaconej części wierzytelności, od których zostały już przekazane zaliczki. Chodzi o zabezpieczenie przed rezygnacją ze współpracy przez faktora w sposób, który zagrażałby przedsiębiorstwom gwałtowną utratą lub pogorszeniem płynności finansowej. Wówczas faktoring będzie dla nich bezpieczny.

WZÓR

nr 15/18/2012

zawarta 4 stycznia 2012 r. Krakowie

pomiędzy:

Bankiem XYZ S.A. z siedzibą w Krakowie, ul. Rynek 80, 00-134 Kraków, KRS 15182329233, NIP 845-33-32-390 zwanym dalej Faktorem, reprezentowanym przez działających na podstawie pełnomocnictw:

1. Jarosława Chrapka - dyrektora Oddziału,

2. Adama Maćkowiak - zastępcę dyrektora Oddziału.

a

Zielony Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Targu, ul. Bystra 12, 04-234 Nowy Targ, KRS 34884303359, NIP 20-290-235-51

zwanym dalej Faktorantem, reprezentowanym przez:

1. Sławomira Nowaka, prezesa Zarządu,

2. Marcin Wiktorowski, członka Zarządu.

Użyte w umowie określenia oznaczają:

1) Faktor - Bank XYZ S.A. z siedzibą w Krakowie

2) Faktorant - Zielony Sp. z o.o. uprawniony do otrzymania świadczenia pieniężnego z tytułu sprzedaży towarów lub usług na rzecz Odbiorcy,

3) Odbiorca - przedsiębiorca w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r., nr 220 poz. 1447 z późn.nzm.), który jest zobowiązany do zapłaty Faktorantowi określonej sumy pieniężnej za sprzedane przez niego towary lub usługi,

4) Regulamin - Regulamin Świadczenia Usług Faktoringu Pełnego stanowiący integralną część niniejszej umowy,

5) Wierzytelność - udokumentowana kopią faktury VAT należność pieniężna przysługująca Faktorantowi od Odbiorcy z tytułu sprzedaży towarów lub usług.

1. Umowy określa zasad świadczenia usług faktoringu, przez które rozumie się w szczególności nabywanie przez Faktora, bezspornych, niewymagalnych należności z tytułu sprzedaży przez Faktoranta towarów lub usług.

2. Świadczenie usług, o którym mowa w ust. 1 obejmuje w szczególności finansowanie oraz przejęcie ryzyka braku wypłacalności Odbiorcy.

1. Przedmiotem Umowy mogą być wyłącznie wierzytelności:

1) niesporne co do zasady i wysokości,

2) zbywalne bez ograniczeń, z zastrzeżeniem ust. 2,

3) nieprzeterminowane,

4) niebędące przedmiotem innego przelewu,

5) niebędące przedmiotem roszczeń osób trzecich, zastawów lub zajęć przez organy egzekucyjne.

2. Faktor może nabyć Wierzytelność, której zbycie jest ograniczone zastrzeżeniami umownymi, pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody Odbiorcy na dokonanie przelewu Wierzytelności, na wzorze stanowiącym załącznik nr 2 do Umowy .

3. Faktor ma prawo do dokonania przelewu nabytych przez siebie Wierzytelności na osoby trzecie.

1. Faktor nabywa Wierzytelności w ramach faktoringu pełnego, a więc bez możliwości regresu w stosunku do Faktoranta z tytułu niewypłacalności Odbiorcy.

2. Nabycie Wierzytelności przez Faktora jest równoznaczne z nabyciem wszelkich praw związanych z Wierzytelnością.

3. Niniejsza Umowa nie wyłącza jednak odpowiedzialności Faktoranta wobec Odbiorcy z tytułu zawartej z nim umowy sprzedaży towarów lub usług. Faktor w szczególności nie ponosi odpowiedzialności z tytułu gwarancji i rękojmi za sprzedane przez Faktoranta towary lub usługi.

4. Faktorant jest obowiązany do poinformowania Faktora w terminie dwóch dni roboczych od powzięcia wiedzy o fakcie skorzystania przez Odbiorcę z przysługującego mu prawa rękojmi lub gwarancji i związanej z tym możliwości odstąpienia przez Odbiorcę od spłaty Wierzytelności w terminie płatności.

5. W sytuacji, o której mowa w ust. 5, Faktorant zobowiązuje się do przekazania na rachunek Faktora kwotę odpowiadającą wartości Wierzytelności brutto finansowanej wcześniej przez Faktora w ciągu dwóch dni roboczych od daty wymagalności tej Wierzytelności

6. Niewywiązanie się przez Faktora z obowiązku, o którym mowa w ust. 5, powoduje powstaniem zadłużenia przeterminowanego.

1. Faktor nabywa na zasadach określonych w niniejszej umowie i Regulaminie Wierzytelności, które mają być uregulowane przez Odbiorców wymienionych w załączniku nr 1 do Umowy i w przypadku których faktury zostały opatrzone przez Faktoranta klauzulą o następującej treści: "Zgodnie z umową usługi faktoringu nr 15/18/2012 zawartą 4 stycznia 2012 r. w Krakowie oraz naszym zawiadomieniem z ................ uprawnionym do otrzymania zapłaty jest Bankiem XYZ S.A. z siedzibą w Krakowie, ul. Rynek 80, 00-134 Kraków, KRS 15182329233. Zapłatę należy przekazać na rachunek Banku XYZ S.A z siedzibą w Krakowie nr 23-0000-3332-3335-5858-4949-5789".

2. Za datę dokonania płatności, o której mowa w ust. 2, uznaje się dzień wpływu środków pieniężnych na wyżej wskazany rachunek Banku.

3. Faktorant zobowiązuje się do zawiadomienia każdego podmiotu wymienionego w załączniku, o którym mowa w ust. 1 o zawarciu niniejszej Umowy, na wzorze stanowiącym załącznik nr 3 do Umowy.

1. Z tytułu wykonywania czynności określonych w Umowie, Faktor będzie pobierał wynagrodzenie w postaci:

1) jednorazowej prowizji za przygotowania i zawarcie Umowy w wysokości ...................... (słownie ................................................................) zł ;

2) prowizji za finansowanie pojedynczej Wierzytelności w wysokości ........ proc. części Wierzytelności finansowanej przez Faktora

3) odsetek naliczanych zgodnie z zasadami określonymi w Regulaminie w oparciu o stawkę bazową powiększoną o marżę w wysokości ........ proc.;

2. Wynagrodzenie Faktora określone w ust. 1 podlega powiększeniu o kwotę należnego podatku VAT wg stawki zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa.

3. Pobrane przez Faktora prowizje i opłaty nie podlegają zwrotowi.

1. W sprawach nieuregulowanych w umowie stosuje się Regulamin Świadczenia Usług Faktoringu Pełnego.

2. Faktorant oświadcza, że otrzymał Regulamin, o którym mowa w ust.1, i zobowiązuje się do jego przestrzegania.

1. Każda ze stron może rozwiązać Umowę z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia w wyniku pisemnego oświadczenia woli jednej ze stron.

2. Pozostałe przypadki rozwiązania Umowy określa Regulamin.

3. Wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Wszelkie spory wynikłe z Umowy rozstrzyga sąd powszechny miejscowo właściwy dla siedziby Faktora.

Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron.

Podpisy

1. Sławomir Nowak, prezesa Zarządu

.........................................................................

2. Marcin Wiktorowski, członek Zarządu

.........................................................................

.......................................................................

Jarosław Chrapek - dyrektor Oddziału

.......................................................................

Adam Maćkowiak - zastępcę dyrektora Oddziału

Kto korzysta z usług

Faktoring w Polsce rozwija się bardzo szybko i zyskuje coraz większą popularność. Według danych Polskiego Związków Faktorów w roku 2010 łączna wartość transakcji faktoringowych wyniosła 64 195 mln zł i obejmowała ponad 3100 tys. faktur przekazanych przez 3210 faktorantów. Dla porównania z usług faktoringowych korzystały w 2009 roku 1702 firmy, a w 2008 2031 firm. Po faktoring sięgają wciąż te same branże: dystrybucji stali, FMCG (są to dobra szybko zbywalne, m.in. artykuły spożywcze, kosmetyki), hutnicza, meblarska i produktów z drewna, budownicza, akcesoriów i części samochodowych, chemiczna, przemysł elektroniczny, AGD i RTV. Przedstawiciele innych sektorów zwłaszcza z sektora małych i średnich przedsiębiorstw rzadko korzystają z usług faktoringu.

@RY1@i02/2012/011/i02.2012.011.21500040a.802.jpg@RY2@

Benita Wysocka, konsultant w dziale audytu w Baker Tilly Poland

Benita Wysocka

konsultant w dziale audytu w Baker Tilly Poland

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).