szara strefa

W 2023 r. Polska straciła 47 mld zł czyli 16 proc. potencjalnych wpływów budżetowych z VAT w związku z oszustwami i działalnością „szarej strefy”. Dało nam to niechlubne trzecie miejsce na unijnym podium.

Pozorna ochrona, dyskryminacja i szkody dla polskich przedsiębiorców – tak pomysł Ministerstwa Zdrowia dotyczący zakazu sprzedaży alkoholu w sklepach na stacjach paliw ocenia sektor. Eksperci zaś ostrzegają, że takie ograniczenia nie zmniejszą spożycia, lecz jedynie zaburzą konkurencję na rynku.

Nawet w najbardziej liberalnych gospodarkach istnieją państwowe monopole, ale jak regulować te wyjątkowe obszary rynku? Co należy wziąć pod uwagę? Temat ten stał się przedmiotem dyskusji panelowej podczas tegorocznego Festiwalu Idei Igrzyska Wolności w Łodzi.

Rząd chce dać Państwowej Inspekcji Pracy prawo do natychmiastowego przekształcania umów cywilnoprawnych w etaty. Cel jest szczytny – walka z patologiami na rynku pracy. Jednak raport przygotowany dla Federacji Przedsiębiorców Polskich kreśli czarny scenariusz: zamiast uzdrowienia systemu czeka nas paraliż sądownictwa, eksplozja szarej strefy i miliardowe straty dla gospodarki.

Od 1 stycznia 2026 r. Ministerstwo Finansów chce podnieść podatek od wygranych w grach i zakładach wzajemnych z 10 do 15 procent. Uderzy to w zwykłych konsumentów – uczestników legalnych gier. Paradoks jest oczywisty: państwo pozwala konsumentowi grać, ale już nie wygrywać. Bo każda wygrana obciążana jest coraz wyższymi podatkami.

Sprawa akcyzy na kartridże do e-papierosów wzbudziła ogromne emocje. Ich użytkownicy nie kryją złości i rozczarowania. Trwa zbieranie podpisów pod petycją w sprawie zmiany regulacji. Podstawowe zarzuty, oprócz drożyzny i podwójnego opodatkowania: nowe przepisy spowodują wzrost niekontrolowanej szarej strefy

Wpływy do budżetu w 2026 r. ze sprzedaży używek mają przekroczyć 100 mld zł. Tyle że kolejne podwyżki akcyzy mogą wypchnąć konsumpcję alkoholu i tytoniu do szarej strefy.

1 kwietnia weszły w życie nowe przepisy nakładające akcyzę nie tylko na e-papierosy i płyny do nich, ale także na kartridże i części zamienne. Eksperci alarmują – a dane rynkowe potwierdzają – że chaotyczna polityka fiskalna prowadzi do absurdu „podwójnego opodatkowania” i powiela błędy z przeszłości, pompując szarą strefę i czarny rynek.

Kolejni użytkownicy zamienników tradycyjnych papierosów muszą już płacić więcej za swoje zakupy. Zmiany, których skutkiem są te podwyżki miały w swoim założeniu szczytny cel. Polacy mieli stać się zdrowsi, a budżet państwa powinien w ten sposób zostać zasilony kolejnymi milionami złotych. Ale jak to w życiu…dobrymi chęciami może być wybrukowane piekło. Skąd bierze się takie spojrzenie na intencje ustawodawcy? Aby odpowiedzieć przypomnijmy co się zmienia i dlaczego wcale nie musi być to dobrą nowiną.

Skala szarej strefy w niektórych obszarach narasta lawinowo. Papierosy, alkohol czy fałszowane leki. Z danych wynika, że jedna czwarta wszelkich nielegalnych przesyłek pocztowych w Unii to właśnie nielegalne medykamenty.

Ministerstwo Finansów chce, by system SENT, który był dotąd wykorzystywany do monitorowania przewozu paliw czy alkoholu, śledził też transport apaszek, skarpetek czy butów. Branża odzieżowa protestuje i prosi premiera Donalda Tuska o interwencję. Miała być deregulacja, a nie nowe obowiązki.

Każdy wie, co to jest szara strefa. Znamy ją z handlu lub z rynku pracy. Nie od wczoraj próbujemy oszacować rozmiar zjawiska i opisać jego konsekwencje. Coś podobnego postanowili zrobić ekonomiści Jesús Fernández-Villaverde (Uniwersytet Pensylwanii), Francesco Zanetti (Uniwersytet Oksfordzki), Yiliang Li (Szanghajski Uniwersytet Handlu Międzynarodowego i Ekonomii) oraz Le Xu (Szanghajski Uniwersytet Jiao Tong). Tyle, że oni zmierzyli zjawisko szarej floty, która pływa po morzach i oceanach.

Nowy zespół ma połączyć siły kilku urzędów w walce z szarą strefą. Będzie koordynować kontrole u przedsiębiorców przeprowadzane m.in. przez ZUS, KAS czy PIP.

Stawka akcyzy na alkohol będzie rosnąć do 2027 roku o 5 proc. To oznacza, że za rok w cenie pół litra wódki akcyza będzie stanowić 16 zł (do tej pory było to 15,22 zł). Podwyżka nie ominie innych rodzajów alkoholi – od wódki przez piwo i wino.

Pobłażliwość wobec nielegalnego hazardu jest, najłagodniej to ujmując, kłopotliwa dla wszystkich: legalnych uczestników rynku, budżetu państwa, społeczeństwa, a przede wszystkim dla samych graczy.

Od kilku lat systematycznie powraca temat nielegalnego importu spoza UE, jednej z najczęściej używanych w klimatyzacjach samochodowych substancji chłodniczych – R134a. Traci na tym budżet państwa, ale poszkodowany może być też właściciel samochodu, ponieważ czynnik ten może popsuć klimatyzację.

Osiem lat temu temat przekrętów podatkowych na dużą skalę odgrywał istotną rolę w kampanii wyborczej. Podkreślaniem swoich osiągnięć w przeciwdziałaniu im – w dużej mierze rzeczywistych – cztery lata później PiS ułatwił sobie utrzymanie władzy. W obecnej kampanii temat ten nie odgrywa już istotnej roli, choć polskiej luce w VAT daleko do najmniejszych w UE: w 2020 r. wyniosła 11,3 proc., wyraźnie więcej niż w przodujących pod tym względem Finlandii (1,3 proc.) i Estonii (1,8 proc.).

Obywatele Ukrainy, którzy uciekli do Polski przed rosyjską inwazją, zwykle pracują za niewiele więcej niż minimalne wynagrodzenie. Często bez etatu, na kontrakcie cywilnoprawnym. Powszechnym zjawiskiem jest płacenie im „pod stołem”.