sygnaliści

Zatrudniającym może zabraknąć czasu na przygotowanie regulaminów zgłaszania nieprawidłowości. Założenia nowych przepisów pomijają kwestie informowania o łamaniu prawa pracy i sygnałów anonimowych

W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zostały opublikowane informacje dotyczące projektu polskich regulacji prawnych implementujących tzw. Dyrektywę o ochronie sygnalistów (właśc. Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii).

Scentralizowany kanał zgłoszeń może nie wystarczyć – twierdzi Komisja Europejska w rekomendacjach do dyrektywy, którą mamy niebawem implementować. Dla wielu dużych i średnich firm może być to problem

Pracownik, który zgłosi naruszenie prawa, nie straci z tego powodu etatu, choć będzie można go zwolnić z innych, uzasadnionych względów. Podobne gwarancje mają zyskać m.in. samozatrudnieni i zleceniobiorcy.

Zatrudniony, który ujawni podejrzenie naruszenia prawa, o którym dowiedział się w związku z wykonywaną pracą, nie poniesie negatywnych konsekwencji. Przepisy wyłączą możliwość postawienia mu zarzutów z powodu dokonania zgłoszenia, a w razie sporów przed sądem ciężar dowodu zostanie przeniesiony na podmiot podejrzany o naruszenie (np. pracodawcę). Zwolnienie takiej osoby będzie nieskuteczne.

Nowe przepisy, które od 17 grudnia br. otoczą sygnalistów większą ochroną, wiążą się z obowiązkami dla firm, ale przyniosą im również korzyści, bo przyczynią się do ujawniania nieprawidłowości - powiedział PAP Paweł Ellerik z LexDigital.

Mamy mało czasu na implementowanie przepisów, które nakładają na pracodawców z sektora publicznego i prywatnego obowiązek zapewnienia kanału do informowania o naruszeniach i zapewnienia bezpieczeństwa zgłaszającemu nieprawidłowości. Autorką tekstu jest Marzena Rosler-Borakiwicz, radca prawny, Kancelaria Filipiak Babicz.

Co dla firm oznacza planowana ustawa o sygnalistach? Jakie nowe obowiązki czekają przedsiębiorców? Kto będzie mógł zostać sygnalistą?

- Donosiciel to osoba, która składa zawiadomienie w swoim interesie, a sygnalista działa na rzecz interesów grupy lub społeczności. A przyjmowanie i rozwiązywanie spraw wewnątrz firmy pozwala ograniczać ryzyko finansowe i wizerunkowe - uważa Ewa Żak-Lisewska, dyrektor ds. rozwoju w braf.tech, ekspertka ds. compliance i współautorka aplikacji whiblo.

Choć na wdrożenie procedur zgłaszania nieprawidłowości w miejscu pracy firmy mają ponad rok, to warto je przyjąć już dziś. Zwłaszcza że mogą one być szczególnie przydatne w czasie pandemii.

W wyroku z 26 marca 2020 r. w sprawie Tête przeciwko Francji (skarga nr 59636/16) ETPC jednogłośnie orzekł, że skazanie sygnalisty stanowi naruszenie art. 10 (wolność słowa) konwencji.

Lekarze, którzy piszą o nieprawidłowościach i brakach w szpitalach, dostają zakaz rozmów z dziennikarzami i dzielenia się informacjami za pomocą mediów społecznościowych.

Kraje członkowskie, w tym Polska, mają dwa lata na wdrożenie przepisów dyrektywy w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.

Złożenie imiennego zgłoszenia o naruszeniach przepisów nie obliguje ITD do przeprowadzenia kontroli w firmie. O prześwietleniu decyduje system oceny ryzyka.

Autoryzujący notatkę o nieprawidłowościach w KAS uważają się za sygnalistów. To pomówienia – twierdzi kierownictwo skarbówki, a dyrektorzy tracą stanowiska.

Mamy dwa lata na wdrożenie nowej unijnej dyrektywy o ochronie sygnalistów. Europejska regulacja jest dosyć kompleksowa – w odróżnieniu od już przyjętych w Polsce i tych projektowanych. Co ważne, nowe przepisy, jeśli chodzi o naruszenia przepisów, mogą mieć szerszy zakres niż sama dyrektywa. A patrząc na ostatnie pomysły dotyczące sygnalistów – np. w projektach ustaw: o jawności życia publicznego oraz o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych – można zastanawiać się, czy polski ustawodawca nie pójdzie znowu w stronę szerokiej ochrony sygnalisty i – tak jak tam – przewidzi np. odszkodowanie w wysokości dwuletnich zarobków albo w kwocie miliona złotych.

Członek organizacji, który ujawni nielegalne lub szkodliwe praktyki, które mają w niej miejsce, będzie chroniony przed odwetem. Ochrona obejmie zarówno pracowników, urzędników, samozatrudnionych, jak i wolontariuszy, którzy w trakcie wypełniania swoich obowiązków zaobserwowali naruszenia.

- Przed wprowadzeniem platformy dla sygnalistów konsultowaliśmy się z innymi krajami UE, np. Austrią, Szwecją, Rumunią czy Niemcami. Wszystkie one takie narzędzia mają i zwracają uwagę na dużą wartość zgłoszeń przez nie przekazywanych. Zależy nam choćby na jednym, ale wartościowym sygnale - mówi Michał Holeksa, wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów