regionalne izby obrachunkowe

JST zawyżają kwoty zabezpieczenia, przetrzymują środki dłużej niż pozwalają na to przepisy, wykorzystują je na bieżące wydatki. To tylko niektóre z nieprawidłowości stwierdzonych przez regionalne izby obrachunkowe w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego.

Brakuje przepisów, które wskazywałyby, kto odpowiada za leczenie rannych dzikich zwierząt, gminy mają zbyt mało czasu na wydanie dotacji otrzymanych od innych samorządów, a przy wsparciu PSP przez powiat powstaje niepotrzebny obieg pieniędzy. To tylko niektóre z niejasnych przepisów, które wyliczyła Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych w dorocznym sprawozdaniu.

Liberalizacja przepisów dotyczących głosowania radnych w sprawach, które mogą dotyczyć ich interesu prawnego oraz zmniejszenie liczby obowiązków sprawozdawczych – to część pomysłów Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych (KR RIO) ze sprawozdania za 2024 r.

Rada gminy w uchwale dotyczącej dotacji oświatowych nie może zarządzić, że wzory wniosku o dotację lub rozliczeń miesięcznych zostaną określone w Biuletynie Informacji Publicznej. Nie może również scedować obowiązku ich  sporządzenia na wójta. Regionalne izby obrachunkowe unieważniają takie regulacje, a czasem całe akty prawa lokalnego.

Regionalne izby obrachunkowe coraz rzadziej negatywnie opiniują projekty budżetów przedłożone przez samorządy. Wyzwaniem może być powrót za kilka lat do sztywniejszych zasad dotyczących zadłużenia

Ostatecznie pracownicy Najwyższej Izby Kontroli mają otrzymać w tym roku nie 37 proc., lecz 20 proc. podwyżki. Jednak kontrolerzy z NIK i tak nadal zarabiają znacznie więcej niż pracujący w regionalnych izbach obrachunkowych.

Wzmocnienie pozycji skarbnika, zniesienie obowiązku płacenia podatku leśnego przez gminy, możliwość przekazania kompetencji włodarza jego zastępcy - te i inne propozycje zmian przedstawiła Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych

Kontrola działalności prowadzonej przez jednostki samorządu terytorialnego może być wykonywana przez różne podmioty, w zależności od specyfiki i charakteru prawnego podmiotu kontrolującego. W przypadku samorządów wiodącą rolę w kontroli zadań – zasadniczo związanych z szeroko rozumianą gospodarką finansową i zamówieniami publicznymi – odgrywają regionalne izby obrachunkowe. Jednostki te są wyspecjalizowanymi podmiotami kontrolującymi różne sfery działalności samorządu od niemal 30 lat. Izby działają na podstawie ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2137; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1927; dalej: u.r.i.o.).

- Inspektorzy kontroli wykonujący swoje zadania również biorą pod uwagę obecną sytuację w samorządach, a więc zwiększone obciążenie pracą, i starają się tak organizować kontrolę, żeby nie angażować pracowników szczególnie obciążonych pracą w danym czasie - zauważa Mirosław Legutko przewodniczący Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych.

Gdy na początku roku pisaliśmy o nowo wprowadzonych przepisach umożliwiających organowi reprezentującemu wszystkie regionalne izby obrachunkowe w kraju opracowywanie w porozumieniu z Ministerstwem Finansów jednolitych wytycznych w sprawach dotyczących stosowania przepisów o finansach publicznych („Legislacyjny porządek w RIO? Polski Ład dąży do jednolitych stanowisk” w dodatku Samorząd i Administracja z 19 stycznia 2022 r., DGP nr 12), pojawiło się wiele pytań, jak faktycznie ma to wyglądać. Niepewność wynikała z tego, że treść nowej regulacji – czyli znowelizowanej w ramach Polskiego Ładu ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2137; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1927; dalej: ustawa o RIO) – nie była uzgodniona z Krajową Radą RIO i nieco ją i lokalne izby zaskoczyła. – Pojawiła się wątpliwość, jak powinna przebiegać procedura wydawania tych wytycznych – przyznaje Piotr Talaga, radca prawny z Kancelarii Mackiewicz Radcowie Prawni. Według niego, w znowelizowanych przepisach pewne jest tylko jedno – że organem, który wydaje stanowisko, jest KR RIO, jednak trudno jest określić, czy zainicjowanie go należy do ministra finansów, czy też rada może działać z urzędu. Poza tym, czym tego typu wytyczne będą się różnić od tych, które do tej pory organ wydawał? Na te i na inne pytania odpowiadamy z pomocą KR RIO i ekspertów.

Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych może od nowego roku wydawać w uzgodnieniu z resortem finansów wytyczne dotyczące stosowania przepisów o finansach publicznych. Dziś opinie poszczególnych izb są często rozbieżne, więc byłoby to dla JST bez wątpienia przydatne

Jednostkom samorządu terytorialnego na uchwalenie tegorocznych budżetów zostało niewiele czasu. Zgodnie z art. 239 ustawy o finansach publicznych należy to bowiem zrobić do 31 stycznia roku budżetowego. Uchwały będą weryfikowane przez organy nadzoru, czyli regionalne izby obrachunkowe, ale – co istotne – stwierdzone przez nie naruszenia nie dyskwalifikują automatycznie tych aktów. Izby wyznaczają bowiem jednostce określony termin na naprawę danej nieprawidłowości. W niniejszym tekście przybliżone zostaną – na autentycznych przykładach – typowe naruszenia, które mogą być stwierdzone przez RIO.

Po reformie izby mają kontrolować także samorządowe spółki. Zmieni się też sposób wyboru ich prezesów. - W instytucjach zależnych od samorządu ukrywane jest zadłużenie. Chcemy, by było widoczne i dla kontrolerów izb obrachunkowych, i dla obywateli - mówi Paweł Szefernaker, wiceminister spraw wewnętrznych i administracji.

Od dzisiaj obowiązuje nowy wzór sprawozdania finansowego, które gminy muszą składać – za pośrednictwem regionalnych izb obrachunkowych – do Ministerstwa Finansów.

Nie gmina, ale regionalne izby obrachunkowe będą decydować o tym, czy powstanie inwestycja – alarmują samorządy, które przeanalizowały treść rządowej nowelizacji ustawy o finansach publicznych