procedura cywilna

W poniedziałek sędzia zapoznaje się z aktami przed wtorkową rozprawą. Drugi termin ma wyznaczony na środę, a w czwartek, najpóźniej w piątek, zapada wyrok. Taka wizja towarzyszyła autorom nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego z Ministerstwa Sprawiedliwości. Jednak dyskusja podczas wczorajszego posiedzenia podkomisji nadzwyczajnej do spraw rozpoznania nowelizacji dowodzi, że mało kto wierzy w jej realizację.

Likwidacja fikcji doręczeń w postępowaniu cywilnym wciąż rodzi wątpliwości w kwestii skutecznego zainicjowania sprawy. Rządowy projekt nowelizacji k.p.c., nad którym pracuje właśnie Sejm, przewiduje w art. 1391, że jeśli pozwany pomimo powtórnego zawiadomiania nie odbiera pozwu, sąd nakazuje powodowi dostarczenie pisma za pomocą komornika.

Rozpatrywanie spraw być może będzie szybsze. Jednak wydawane wyroki nie zawsze będą sprawiedliwe. Wygrają ci, którzy dostosują się do sztywnych ram i zatrudnią uważnych (czyli droższych) prawników.

Orzecznictwo polskiego Sądu Najwyższego jest nieprawidłowe. Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał właśnie w sprawie Witkowski przeciwko Polsce, że pozbawienie obywatela prawa do osądzenia sprawy w drugiej instancji tylko dlatego, że złożył on wniosek o sporządzenie uzasadnienia na godzinę przed ogłoszeniem wyroku stanowi naruszenie konwencyjnego prawa do sądu (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).

W związku z niezwykle częstym procederem wyzbywania się przez dłużników składników swojego majątku w celu pokrzywdzenia wierzycieli, coraz większego znaczenia w dzisiejszych czasach nabiera instytucja skargi pauliańskiej. Przepisy art. 527 i następne kodeksu cywilnego dają wierzycielowi możliwość wystąpienia z powództwem o uznanie za bezskuteczną czynności dokonanej pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią, jeżeli w jej wyniku doszło do pokrzywdzenia wierzyciela (skarga pauliańska).

Własnoręczne sporządzenie kopii apelacji, nieidentycznej z oryginałem, nie może w każdym przypadku skutkować odrzuceniem apelacji. Stwierdził tak Europejski Trybunał Praw Człowieka w polskiej sprawie.

Przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym mogą być m.in. dokumenty urzędowe lub prywatne. Pierwsze, sporządzone w przepisanej formie przez powołane organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Dokumenty prywatne zaś – sporządzone w formie pisemnej albo elektronicznej – stanowią dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

Projekt nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, eliminujący możliwość stosowania bankowego tytułu egzekucyjnego oraz dostosowujący polskie prawo do orzeczenia TSUE w sprawie wydawania nakazów zapłaty na podstawie ksiąg bankowych, złożyło w Sejmie Stowarzyszenie "Stop Bankowemu Bezprawiu".

 Nie trzeba już będzie wysyłać sądowi dokumentów papierowych, wystarczą załączniki elektroniczne. Taką rewolucję zapowiada resort sprawiedliwości. I podaje maksymalną datę jej wejścia w życie – 9 września 2019 r.

 Pokrzywdzony ma miesiąc na wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia. Termin ten biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o powtórnej odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania przygotowawczego. Ulega jednak zawieszeniu, gdy pokrzywdzony zwróci się do sądu o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu (wniesienie aktu subsydiarnego objęte jest przymusem adwokacko-radcowskim). I tu pojawia się problem.

Planowanie rozprawy, zmiany w elektronicznym postępowaniu upominawczym, postępowaniu nakazowym, zabezpieczającym i w zakresie opłat sądowych – to tylko niektóre zmiany, jakie przewiduje rządowy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

Ile czasu trwa postępowanie cywilne? Nie ma oczywiście jednej odpowiedzi na takie pytanie, a czas trwania uzależniony jest od wielu czynników, m.in. stopnia skomplikowania sprawy, czy zakresu postępowania dowodowego. Przeważnie jednak w czasie od wniesienia powództwa do sądu do wydania orzeczenia, czy też jeszcze dalej – do wszczęcia egzekucji – minie co najmniej kilka miesięcy.

 To dobrze, że Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzegło problem długotrwałości procesów cywilnych i podjęło próbę walki z tym zjawiskiem. Problem polega jednak na tym, że chce to robić kosztem istotnych gwarancji procesowych uczestników postępowania. Taka teza znalazła się w opinii do projektu zmian w kodeksie postępowania cywilnego sporządzonej przez Sąd Najwyższy.

Przyśpieszy procesy, ale kosztem dochodzenia do prawdy – takie opinie pojawiły się w trakcie konsultacji na temat zmian w procedurze cywilnej.

Podwójna awizacja nie będzie już traktowana jak doręczenie pisma. Jeśli pozwany nie odbierze sądowej przesyłki, będzie musiał ją dostarczyć komornik. Rozwiązanie budzi skrajne emocje.

Przedstawiony przez Ministerstwo Sprawiedliwości projekt zmiany kodeksu postępowania cywilnego nie napawa optymizmem. Bijący z uzasadnienia rozmach blednie już przy lekturze pierwszych przepisów. Natarczywie rzuca się w oczy rozdźwięk między deklaracjami projektodawców a treścią przedstawionych rozwiązań.

Jeśli w toku procesu wyjdzie na jaw, że oskarżony zgodnie z prawem powinien mieć obrońcę z urzędu, całe postępowanie należy powtórzyć.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce, by w sprawach cofniętych do ponownego rozpatrzenia orzekał skład, który wydał wyrok w pierwszej instancji. A to budzi kontrowersje.