obrona konieczna

Prawo do obrony koniecznej przysługuje każdemu. Trzeba jednak pamiętać o okolicznościach, które uzasadniają jego zastosowanie, a także granice obrony koniecznej. O tym piszemy w poniższym artykule.

Sąd Okręgowy w Kielcach uniewinnił 20-letniego kielczanina Pawła P. oskarżonego o spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu skutkującego śmiercią 46-letniego mężczyzny. Sąd uznał, że tragiczny cios został oddany w obronie koniecznej.

Pojęcie obrony koniecznej najczęściej kojarzy nam się z prawem karnym. Instytucja ta występuje jednak nie tylko w tej gałęzi prawa, ale również możemy się z nią spotkać na gruncie Kodeksu cywilnego. Na czym ona polega i jakie wywołuje skutki? Odpowiedź na te pytania znajdziesz w poniższym tekście.

Minister sprawiedliwości poinformował, że korzystając ze swoich uprawnień prokuratora generalnego, wydał Prokuraturze Okręgowej w Olsztynie polecenie, aby umorzyła postępowanie prowadzone w sprawie ewentualnego przekroczenia granic obrony koniecznej przez właściciela kantoru w Piszu. Najciekawsze było uzasadnienie.

Minister sprawiedliwości, prokurator generalny Zbigniew Ziobro opowiada się za takimi zmianami w prawie, by każda obrona przed napaścią - nawet z użyciem metod dalej idących, niż użyte przez napastnika - była zgodna z prawem.

Wchodząca jutro w życie nowelizacja przewiduje, że osoba zaatakowana we własnym domu nie poniesie kary. Ale tylko w sytuacji, gdy nie przesadzi z reakcją obronną.

Osoba, która przekroczy granicę obrony koniecznej, starając się powstrzymać napastnika wdzierającego się do domu, mieszkania czy na posesję, nie zostanie ukarana. Wyjątkiem będzie sytuacja, kiedy jej sposób działania będzie rażąco nieadekwatny do zagrożenia. Taki jest sens rządowego projektu nowelizacji kodeksu karnego, którego drugie czytanie odbędzie się na rozpoczynającym się jutro posiedzeniu Sejmu.

Postulowana zmiana w zakresie instytucji obrony koniecznej ma polegać na dodaniu do art. 25 Kodeksu karnego § 2a o treści: „Nie podlega karze, kto przekracza granicę obrony koniecznej odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo przylegającego do nich ogrodzonego terenu lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.”. Zmiana ma w zamierzeniu Ministerstwa Sprawiedliwości doprowadzić do rozszerzenia zakresu niepodlegania karze, w przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej.

Sąd Najwyższy podtrzymał prawomocny wyrok 6 lat więzienia dla obywatela Gruzji za przekroczenie obrony koniecznej podczas awantury w sylwestrową noc, zakończonej śmiercią Artura S. Początkowo Beka B. był skazany za zabójstwo S. na 15 lat więzienia.

 Promowanie postaw agresywnych przy rozwiązywaniu konfliktów np. z sąsiadami – takie niebezpieczeństwo zdaniem Sądu Najwyższego niesie ze sobą rządowy projekt zmian w kodeksie karnym poszerzający granice obrony koniecznej. Dziś w Sejmie odbyć się ma jego pierwsze czytanie.

Moja opinia o projekcie Ministerstwa Sprawiedliwości, według którego osoba broniąca domostwa ma nie podlegać karze („MS zwiększa prawa nie ofiar, a napastników”, DGP z 25 września 2017 r.), doczekała się polemiki prokuratora Tomasza Szafrańskiego („O obronie koniecznej, a także obronie przed demagogią”, DGP z 3 października 2017 r.). Autor przyznaje wprost, że projektowany przepis wyłącza karalność, a nie bezprawność nadmiarowej obrony. Potwierdza tym samym moją tezę: mimo propagandowych zapewnień MS nowelizacja nie daje ofierze żadnych nowych praw. Natomiast zachęta do zbyt intensywnej obrony może skończyć się tragicznie. Wbrew intuicjom prokuratora Szafrańskiego typowy agresor nie będzie dokonywał „myślowej kalkulacji”, czy w świetle prawa wolno mu się bronić, lecz po prostu zacznie się bronić – szczególnie przy ekscesie ekstensywnym. Podobnego zdania byli eksperci Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, którzy w rządowym procesie legislacyjnym nie pozostawili na projektowanym przepisie suchej nitki.

Artykuł dr. Mikołaja Małeckiego dotyczący wzmocnienia prawnej sytuacji osoby broniącej się w domu przed atakiem przestępcy („MS zwiększa prawa nie ofiar, a napastników”, Dziennik Gazeta Prawna z 25 września 2017 r.) zawiera wiele uproszczeń i sporą dawkę prawniczego populizmu. Przedstawione argumenty, mające podważyć racjonalność propozycji resortu sprawiedliwości, wiodą czytelnika na manowce.

 Kazuistyka w przepisach o obronie koniecznej, która uwstecznia prawo karne, to sposób Ministerstwa Sprawiedliwości na poprawę bezpieczeństwa obywateli: „Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo przylegającego do nich ogrodzonego terenu lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące” - wyjaśnia dr Mikołaj Małecki z Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor bloga „Dogmaty karnisty”.

Co łączy te trzy historie? Czterej bandyci włamują się do domu, katują domownika, a gdy temu udaje się odbiec, dopadają go i próbują udusić. W panice ofiara chwyta za nóż, zabija jednego z przestępców, a dwóch rani. Kolejna sprawa: 15 wyrostków podchodzi pod posesję, jeden przeskakuje przez płot, grozi śmiercią właścicielowi i szarpie go. Jest pijany. Właściciel w obronie uderza niegroźnie sztachetą w głowę napastnika. I ostatnia sprawa – napadnięty we własnym mieszkaniu śmiertelnie rani intruza nożem w brzuch.

Osoba, która przekracza granicę obrony koniecznej, starając się powstrzymać napastnika wdzierającego się do domu, mieszkania czy na posesję, nie zostanie ukarana. Chyba że sposób jej działania będzie rażąco nieadekwatny do zagrożenia. Takie zmiany w kodeksie karnym przyjęła wczoraj Rada Ministrów.

Rząd przyjął we wtorek projekt rozszerzający granice obrony koniecznej przy odpieraniu napaści na mieszkanie, dom, lokal czy ogrodzony teren. Zmianę taką w kwietniu zapowiedział minister sprawiedliwości-prokurator generalny Zbigniew Ziobro.