kapitalizm

Dwa tygodnie temu prof. Andrzej Szahaj wyraził potrzebę silniejszej kontroli państwa nad kapitalizmem wraz z jego rynkami („Nieracjonalność racjonalności rynkowej”). Widziałby kapitalizm w jego bardziej ludzkim wydaniu, takim jakim był w Europie po II wojnie, a najlepiej w wersji nordyckiej.

Mój tekst był skierowany przeciwko „religii rynku”, uznawaniu, że rynek jest doskonałym lekarstwem na wszystko. Wbrew pozorom trzyma się ona mocno, także i u nas. Tymczasem nieracjonalność rynku – a zatem i kapitalizmu – może nas wszystkich doprowadzić do zguby, czego przedsmakiem był zarówno ostatni kryzys finansowy, jak i realna groźba katastrofy klimatycznej.

- Spirala się nakręca. Trump już ogłosił, że za bezpieczeństwo handlu na oceanach trzeba będzie teraz Stanom Zjednoczonym płacić. Że czasy darmowej ochrony się skończyły - mówi w wywiadzie dla DGP Jacek Bartosiak, ekspert do spraw geostrategii, założyciel firmy Strategy&Future zajmującej się prognozą geopolityczną.

Zahibernowaliśmy społeczeństwa i gospodarki. Model business as usual został zawieszony. Chcemy powrotu status quo?

Jeśli spróbujemy czegoś nowego, co mogłoby przywrócić honor państwa, demokracji i polityki, mamy szansę uniknąć katastrofy. Jeśli powrócimy w stare, neoliberalne koleiny, klęska jest nieuchronna.

Podczas zimnej wojny, gdy panowała psychoza atomowej zagłady, popularne były rozważania i filmy przedstawiające świat po wojnie jądrowej, jak choćby „Nazajutrz”. Pandemia skłania do podobnych spekulacji, lecz z tą różnicą, że katastrofa trwa na naszych oczach – i nie da się z niej „obudzić” do normalnego życia.

Subsydiowanie firm czy wypłata pensji pracownikom sektora prywatnego przez państwo są w czasach kryzysu powszechnie akceptowane.

- Kryzysy mogą destabilizować machinę kapitalizmu. Ale nie mają mocy, by spowodować jego upadek. Obalenie systemu wymagałoby strukturalnej transformacji. A żaden pojedynczy krach jej nie wywoła - mówi Francesco Boldizzoni włoski socjolog i historyk zajmujący się gospodarką i wykładający na Norweskim Uniwersytecie Naukowo -Technicznym. Autor książki „Foretelling the End of Capitalizm” (Przepowiadając koniec kapitalizmu).

Państwo dobrobytu upada – konstatują co jakiś czas liberałowie. Otóż nie. Nie upada i nie upadnie. Będzie trwać kosztem rozwoju.

Książeczka „Jak zerwać z kapitalizmem?” nie spełnia wprawdzie obietnicy zawartej w tytule i nie mówi nam, jak się uwolnić się od dyktatu tego, co nas otacza. Ale bądźmy szczerzy: czy istnieje gdzieś na świecie jakiś autor, który potrafiłby ją spełnić?

30-lecie transformacji ustrojowej w Polsce to najwyraźniej doskonały moment, by dać upust niezadowoleniu z reform, które firmował swoim nazwiskiem Leszek Balcerowicz. Od kilku tygodni przez media przelewa się potok rewizjonistycznych tyrad o tym, co trzeba było zrobić lepiej, a czego nie powinno się było robić wcale.

„Prywatyzacja odgórna” prowadzona przez rządy likwidowała miejsca pracy. To, że bezrobotni Polacy nie wyszli wówczas masowo na ulice jak np. w Rumunii, to zasługa drobnych przedsiębiorców.

Co powiedzieliby komunista Marks i wolnorynkowiec Mises, widząc tłum szturmujący supermarkety w czarny piątek? „Boże, jakie to piękne!”

- Prezesi polskich oddziałów zagranicznych korporacji zrozumieli, jakie znaczenie w gospodarce ma kapitał narodowy. I że jako menedżerowie są pozbawieni pełnej autonomii, a więc także wpływu na strategiczne decyzje przedsiębiorstw - mówi Marek Naczyk, profesor porównawczej polityki społecznej na Uniwersytecie Oksfordzkim.

Rozszerzanie Europy na Wschód stało się mantrą naszych czasów. Procesem nieodwracalnym i jednokierunkowym. Choć ostatnio – prawda – mówi się o nim rzadziej i z wyraźnie mniejszym entuzjazmem. Widać za to proces odwrotny: rozszerzanie na Zachód Azji Środkowej i jej modelu społeczno-politycznego.

- Mimo że disco polo wieszczono upadek, dziś jest ono w centrum kultury. Ma swoje wytwórnie, stacje telewizyjne, a ogólnopolskie rozgłośnie radiowe zmieniają swoją linię pod tę muzykę - mówi Monika Borys, kulturoznawczyni, dziennikarka.

Dla skrajnej prawicy personifikacją zła jest George Soros, który rzekomo sprowadził na Europę falę uchodźców i terroryzm. Dla lewicy jest nią zmarły właśnie David Koch, który wraz z bratem ma odpowiadać za porażki polityki klimatycznej, pożary w Amazonii, a w perspektywie kilku pokoleń – za koniec świata.