Zmniejsza się wartość udzielonych zamówień publicznych

Wartość udzielonych w 2011 r. zamówień publicznych stanowiła ponad 9 proc. wartości produktu krajowego brutto. Ponad 97 proc. zamówień publicznych przypadło w udziale przedsiębiorstwom krajowym. Wskazać jednocześnie należy, że wartość udzielonych zamówień publicznych nie obejmuje zamówień o wartości do 14 tys. euro, które nie są objęte obowiązkiem sprawozdawczym.

Dominuje budownictwo

Jak wynika z rocznych sprawozdań o udzielonych zamówieniach publicznych, w roku 2011 pod względem wartości wydatkowanych środków w zamówieniach publicznych, podobnie jak w latach 2010-2008, najistotniejszą część rynku stanowiły roboty budowlane. Wartość wydatkowanych środków na roboty budowlane stanowiła 39 proc. ogólnej kwoty udzielonych zamówień (w roku 2010 - 43 proc., w 2009 - 48 proc. w 2008 - 47 proc., a w 2007 - 37 proc.). Pomimo dużego odsetka wartości, liczba postępowań na roboty budowlane w 2011 roku stanowiła tylko 25 proc. zamówień (w roku 2010 - 28 proc., w 2009 - 27 proc., w 2008 - 28 proc., a w 2007 - 24 proc.). Zamówienia na dostawy w roku 2011 stanowiły 28 proc. wartości wydatkowanych środków i 38 proc. ogólnej liczby udzielonych zamówień (w roku 2010 odpowiednio - 20 proc. i 36 proc., w 2009 - 22 proc. i 34 proc., w 2008 - 26 proc. i 37 proc., a w roku 2007 - 23 proc. i 37 proc.). Natomiast kontrakty na usługi stanowiły 33 proc. ogólnej wartości udzielonych zamówień oraz 37 proc. liczby udzielonych zamówień (w roku 2010 odpowiednio - 37 proc. i 36 proc., w 2009 - 30 proc. i 39 proc., w 2008 - 27 proc. i 35 proc., a w 2007 - 40 proc. i 39 proc.).

Najpopularniejsza procedura

Warto podkreślić, że w 2011 r. wyraźnie zaznaczyła się tendencja wzrostu wykorzystania trybów konkurencyjnych przy udzielaniu zamówień publicznych. Działania Urzędu Zamówień Publicznych podejmowane w celu otwarcia rynku zamówień publicznych na konkurencję zaczynają przynosić wyraźny skutek. Zwiększa się bowiem wykorzystanie trybów przetargowych a maleje stosowanie skrajnie niekonkurencyjnego trybu zamówienia z wolnej ręki oraz trybu zapytania o cenę.

Na rynkach Unii Europejskiej, wg danych opublikowanych w Raporcie Komisji Europejskiej "Ocena skutków i skuteczności przepisów Unii Europejskiej dotyczących zamówień publicznych" najpowszechniej stosowaną procedurą była procedura otwarta i dotyczyła 73 proc. wszystkich ogłoszeń o udzieleniu zamówienia. Odpowiada to jednak jedynie 52 proc. opublikowanej całkowitej wartości zamówień. Procedura ograniczona - drugi najczęściej wybierany w Unii Europejskiej tryb postępowania - dotyczyła 9 proc. ogłoszeń o udzieleniu zamówienia; przy czym były to zamówienia o dużo większej wartości - 23 proc. wartości wszystkich udzielonych zamówień. Procedurę negocjacyjną z uprzednim ogłoszeniem zastosowano w przypadku 8 proc. ogłoszeń o udzieleniu zamówienia, stanowiących 14 proc. wartości. W przypadku dialogu konkurencyjnego częstotliwość stosowania była na poziomie mniej niż 1 proc. zamówień, przy czym ich łączne wartości wynosiła 4 proc. łącznej wartości zamówień, natomiast zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia stanowiły 7 proc. liczby ogłoszeń i 5 proc. wartości.

Czas postępowania

Rok 2011 przyniósł kolejne skrócenie czasu prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Ustawa Prawo zamówień publicznych określa minimalne terminy jakie obowiązują zamawiającego podczas procedury udzielania zamówienia publicznego. Na czas trwania postępowania składa się nie tylko czas jaki musi wyznaczyć zamawiający na składanie ofert, ale również ewentualne uzupełnienia lub wyjaśnienia treści oferty, okres oczekiwania na odwołania itp. Jednak zwiększenie wiedzy na temat systemu zamówień publicznych tak po stronie wykonawców jak i zamawiających wpływa na skrócenie średniego czasu udzielenia zamówienia publicznego.

Natomiast, jak wynika z ogłoszeń opublikowanych w roku 2011 przez polskich zamawiających w Dzienniku Urzędowym UE, przeciętny czas trwania postępowania o wartości powyżej progów unijnych, liczony od daty publikacji ogłoszenia o zamówieniu do daty zawarcia umowy wskazanej w ogłoszeniu o udzieleniu zamówienia, wyniósł 81 dni (w roku 2010 - 100 dni, w 2009 - 98 dni, w 2008 - 93 dni).

Kryterium ceny

Pomimo trwających już od dłuższego czasu dyskusji na temat konieczności rezygnacji z ceny realizacji zamówienia jako jedynego kryterium oceny ofert nadal zdecydowana większość zamówień rozstrzygana jest poprzez zastosowanie wyłącznie tego kryterium. Cenę wykonania zamówienia jako jedyne kryterium oceny ofert zastosowano w 2011 roku w 91 proc. postępowań o udzielenie zamówienia publicznego.

Odsetek ten jest jednak zróżnicowany w zależności od rodzaju zamówienia. Kryterium ceny jako jedyne zamawiający zastosowali w 95 proc. postępowań na roboty budowlane, w 92 proc. na dostawy oraz 87 proc. na usługi. Z Raportu Komisji Europejskiej "Ocena skutków i skuteczności przepisów Unii Europejskiej dotyczących zamówień publicznych" wynika, iż 70 proc. ogłoszeń o udzieleniu zamówienia opublikowanych w postępowaniach powyżej progów unijnych oraz 80 proc. wartości ogłoszeń o udzieleniu zamówienia (również powyżej progów unijnych) stanowiły ogłoszenia, w przypadku których zamawiający udzielił zamówienia na podstawie kryteriów oferty najkorzystniejszej ekonomicznie.

Liczba postępowań udzielonych w poszczególnych trybach (proc.)

	2007	2008	2009	2010	2011
	63,79	70,39	68,28	77,94	82,07
	28,27	22,19	25,98	17,20	13,90
	5,87.	5,73	4,27	3,55	2,91
	1,30	0,97	0,79	0,69	0,64
	0,54	0,53	0,39	0,29	0,17
	0,14	0,11	0,11	0,13	0,14
	0,05	0,05	0,16	0,17	0,13
	0,04	0,03	0,02	0,03	0,04

Średni czas trwania w 2011 r. postępowań o udzielenie zamówienia publicznego w zależności od trybu i rodzaju udzielanego zamówienia

	38	31	28	31
	72	49	51	60
	96	74	69	73
	78	62	69	68
	35	33	33	33
	38	31	28	31

Opracowano na podstawie Sprawozdania Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2011 roku opublikowanego na stronie www.uzp.gov.pl

Marek Okniński