Samorządy testują partnerstwo z biznesem przy termomodernizacji

Na skorzystanie z formuły partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) przy inwestycjach związanych z oszczędzaniem energii cieplnej zdecydowały się dotychczas m.in. Radzionków i Bytom. W ich ślady idzie także gmina Dębe Wielkie z woj. mazowieckiego, która chce w tym modelu przeprowadzić termomodernizację czterech szkół i budynku urzędu gminy za 5,2 mln zł. Spore doświadczenie ma podwarszawska gmina Karczew, która podpisała umowę pozwalającą na termomodernizację 11 budynków użyteczności publicznej. Jedyną ofertą była ta opiewająca na niemal 13 mln zł, złożona przez Siemens Sp. z o.o.

Zdaniem ekspertów projekty dotyczące termomodernizacji cechują się bardzo niskim ryzykiem niepowodzenia. Jednocześnie przynoszą wymierne oszczędności finansowe. Mogą być doskonałym poligonem doświadczalnym, na którym można się uczyć PPP.

Podstawowym celem termomodernizacji jest zmniejszenie zużycia energii, co skutkuje ograniczeniem kosztów związanych z eksploatacją danego budynku i polepszeniem komfortu jego użytkowania. W tradycyjnej formule przetargu termomodernizacja wymaga poniesienia znacznych nakładów. Dlatego dla samorządów lepszą metodą finansowania takich przedsięwzięć może być PPP, które pozwala na pokrycie kosztów z uzyskanych oszczędności.

Ważny dobry projekt

Na co samorząd musi zwrócić uwagę przy projektach termomodernizacyjnych?

- Konieczne jest zaangażowanie partnerów prywatnych dysponujących bardzo nowoczesnymi technologiami, umożliwiającymi uzyskanie jak największych oszczędności w zużyciu ciepła i energii elektrycznej. Jest to możliwe wyłącznie dzięki odpowiedniemu know-how nie tylko na etapie samej inwestycji, ale przede wszystkim w fazie zarządzania gospodarką energetyczną - uczula dr Rafał Cieślak, radca prawny z Kancelarii Doradztwa Gospodarczego Cieślak & Kordasiewicz. Tłumaczy, że istotnymi elementami tego typu projektów są: osiągnięcie efektu ekologicznego, poprawa estetyki obiektów i znaczące zwiększenie komfortu dla użytkowników obiektów.

PPP sprawdza się przy termomodernizacji. Gwarantuje bowiem stronie samorządowej uzyskanie i utrzymanie określonych efektów projektu przez kilka, a nawet kilkanaście lat.

Jak wskazuje dr Cieślak, w przypadku PPP partner prywatny odpowiada za zaprojektowanie, pozyskanie decyzji administracyjnych, finansowanie i przeprowadzenie modernizacji energetycznej, utrzymanie obiektów i zarządzanie gospodarką energetyczną.

- Wynagrodzenie partnera prywatnego jest ściśle uzależnione od poziomu uzyskanych oszczędności. Partner prywatny musi zagwarantować ich osiągnięcie, inaczej inwestycja nie będzie dla niego opłacalna. Trudno wyobrazić sobie lepszy model współpracy samorządu z biznesem - przekonuje dr Cieślak.

Tryb wyboru

Z punktu widzenia gmin istotny jest tryb wyboru partnera prywatnego. Dobrze przygotowana procedura pozwala na wybór najlepszego kontrahenta, co procentuje w przyszłości. Eksperci radzą, aby wybrać partnera prywatnego na podstawie przepisów ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 z późn. zm.).

- Ustawa o PPP nie wprowadza żadnych ograniczeń co do trybów wyboru wykonawcy. Niemniej jednak z doświadczenia wiemy, że najlepiej sprawdza się dialog konkurencyjny, ewentualnie, jeżeli strona publiczna ma dobrze przygotowany projekt, negocjacje z ogłoszeniem - przekonuje Rafał Cieślak.

Jego zdaniem z uwagi na brak standaryzacji procedur PPP w Polsce należy odradzać na razie eksperymentowanie z innymi trybami, w szczególności z przetargiem nieograniczonym i ograniczonym. Mogą się one okazać zawodne. Siła PPP tkwi bowiem w dialogu i negocjacjach, a nie w jednostronnym ustalaniu zasad współpracy przez stronę publiczną.

Wynagrodzenie z oszczędności

Ustalenie wynagrodzenia w projektach modernizacji energetycznej jest dosyć trudne. A zasady rozliczeń stanowią jeden z czynników przesądzających o powodzeniu lub porażce tego typu projektów. Co do zasady wynagrodzenie partnera prywatnego będzie pochodziło z oszczędności uzyskanych dzięki realizacji inwestycji i zarządzaniu obiektami.

- Tu zaś konieczne jest wypracowanie odpowiedniej metodologii uzyskiwania, gwarantowania i zagospodarowywania oszczędności. Możliwe są także dodatkowe dopłaty podmiotu publicznego. Wiele zależy od oczekiwań samorządu odnośnie do zakresu współpracy stron na etapie eksploatacji obiektu - uważa dr Cieślak.

Przypomina także, że w projekt mogą zostać wkomponowane zewnętrzne źródła dofinansowania, co dodatkowo komplikuje rozliczenia.

Wkład podmiotu publicznego stanowią koszty przeprowadzenia audytów energetycznych budynków objętych zakresem przedsięwzięcia, dokumentacja projektowa części obiektów oraz środki dodatkowe, np. pozyskane z Narodowego Funduszu Ochrony S´rodowiska i Gospodarki Wodnej na zadania termomodernizacyjne.

Wynagrodzeniem partnera prywatnego jest opłata za dostępność przekazywana przez podmiot publiczny, czyli suma pieniężna zalez˙na od stopnia uzyskania gwarantowanego poziomu oszczędności. Jeżeli oszczędności będą większe niż zaplanowane, to ich nadwyżka zostanie przekazana partnerowi publicznemu. Jeżeli będą mniejsze, to partner prywatny pokryje różnicę oraz zapłaci kary umowne z tytułu nieosiągnięcia gwarantowanych oszczędności.

Istotne elementy umowy

Przy formułowaniu umowy z kontrahentem warto szczególnie zwrócić uwagę na sposób finansowania przedsięwzięcia i harmonogram jego realizacji. Trzeba również ustalić metodologię wynagradzania, gwarancje uzyskiwania oszczędności, kary umowne, sposób eksploatacji obiektu i zasady jego utrzymania. Istotne jest także szczegółowe określenie obowiązków partnera związanych z zarządzaniem energią elektryczną i cieplną, a także wdrożeniem odpowiednich procedur współpracy, monitoringu, kontroli.

Przedsiębiorcy, który chce zarobić na sfinansowanym przez siebie projekcie PPP, nie należy traktować jak zwykłego wykonawcy. Trzeba też słuchać partnerów prywatnych na etapie dialogu lub negocjacji. I starać się jak najlepiej przygotować projekt od strony technicznej i prawnej.

Ewa Ivanova

ewa.ivanova@infor.pl

TRZY PYTANIA DO EKSPERTA

To lepsze niż tradycyjny przetarg

@RY1@i02/2013/234/i02.2013.234.088000800.802.jpg@RY2@

Bartłomiej Tkaczyk zastępca burmistrza Karczewa

Dlaczego PPP może być dobrym narzędziem realizacji termomodernizacji i na czym polega jego przewaga nad innymi tradycyjnymi metodami?

Partnerstwo publiczno-prywatne charakteryzuje się kilkoma zaletami, które powodują, iż jest dla sektora publicznego bardzo korzystne. Niezaprzeczalnym atutem jest to, iż podczas procesu wyboru partnera prywatnego prowadzone są negocjacje z zainteresowanymi podmiotami. Negocjacje pozwalają na bardzo dokładne określenie zakresu prac. Przy tradycyjnej procedurze przetargowej, podczas której wybierany jest wykonawca, zamawiający przedstawia konkretny projekt do zrealizowania. W przypadku PPP partner prywatny wykonujący dokumentację projektową bierze odpowiedzialność za zakładane efekty termomodernizacji. Efekty te, a więc konkretny poziom oszczędności energii cieplnej i elektrycznej, są wyznacznikiem prawidłowego wykonania termomodernizacji. W razie nieosiągnięcia wskazanego przez partnera prywatnego poziomu oszczędności, zawartego w umowie PPP, płaci on za to kary. W przypadku przetargu wykonawca nie daje gwarancji na osiągnięcie oszczędności, albowiem wykonuje tylko projekt przekazany przez zamawiającego.

Dodatkowym atutem PPP jest to, iż podczas całego okresu zarządzania obiektami - w naszym przypadku będzie to 14 lat - partner prywatny nadzoruje wszystkie zamontowane przez siebie urządzenia. Można więc stwierdzić, iż gwarancja trwa 14 lat, a w przypadku tradycyjnego przetargu standardowy okres to trzy lata.

Jakie państwa samorząd ma doświadczenia z PPP? Na co warto zwrócić uwagę, angażując się w tego typu projekty?

Obecnie jesteśmy na ukończeniu prac budowlanych z pierwszej umowy w formule PPP. W styczniu 2014 roku rozpocznie się okres zarządzania obiektami przez partnera prywatnego. Rozpoczęliśmy też drugą procedurę w celu wyłonienia partnera do budowy oczyszczalni ścieków oraz zarządzania siecią kanalizacyjną w Karczewie. Obecnie trwa etap procedury negocjacji z wnioskodawcami.

Kwestia długu publicznego i wpływu umowy PPP na jego wysokość jest chyba najbardziej niepewnym elementem, który poniekąd zniechęca samorządy.

Aby zawarta umowa PPP nie była ujmowana do kwoty zadłużenia jednostki samorządu terytorialnego, należy zwrócić uwagę na kwestię podziału ryzyk w niej zawartych. Jeżeli większość ryzyk znajduję się po stronie partnera prywatnego, to umowa taka nie wchodzi w zadłużenie j.s.t. W naszym przypadku pierwotnie umowę przyjęliśmy do zadłużenia, ale w ostatnich tygodniach, po zawarciu aneksu do umowy z partnerem prywatnym, zobowiązanie to zostało wyłączone z długu. Większą część kwoty do zapłaty, ok. 52 proc., za wykonanie umowy rozłożyliśmy na okres 14 lat, a mniejszą, ok. 48 proc., zapłacimy po zakończeniu etapu robót budowlanych, a więc z końcem bieżącego roku. Kwestia wpływu umowy PPP na zadłużenie jest jednak znacznie bardziej złożona.

Przy procedurze PPP bardzo istotne jest określenie zakresu prac, a więc dokładne opisanie programu funkcjonalno-użytkowego lub innego dokumentu o takim charakterze. Podczas realizacji umowy pozwoli to na uniknięcie nieporozumień, które prace zawarte są w umowie, a które wymagają dodatkowych środków.

Jak termomodernizacja w PPP wygląda w praktyce? Czy to tylko zwykłe ocieplenie budynków?

Wykonywana przez nas termomodernizacja polega na ociepleniu budynków poprzez położenie styropianu i ociepleniu stropów, wykonaniu nowych elewacji, wymianie stolarki okiennej i drzwiowej, wymianie źródeł ogrzewania (kotłownie) oraz wymianie lamp na energooszczędne.

Istotnym elementem jest zamontowanie bardzo nowoczesnego systemu zarządzania energią cieplną. System ten polega na możliwości zdalnego sterowania ogrzewaniem indywidualnie w każdej sali lekcyjnej w szkołach. Dokładnie można to przedstawić na przykładzie. Jeśli w jednej z sal zajęcia kończą się o 14.00, a w innej o 16.00, to w sali, w której zajęcia kończą się wcześniej, ogrzewanie zostanie zmniejszone automatycznie już po 14.00. W nocy ogrzewanie będzie automatycznie obniżane, a rano wzrośnie do poziomu, przy którym mogą odbywać się lekcje. System ten działa na zasadzie zdalnego sterowania, a dostęp do niego na różnych poziomach mają partner prywatny, dyrektor szkoły oraz organ prowadzący.

Rozmawiała Ewa Ivanova