Przetarg nieograniczony nadal najbardziej popularny

Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Urząd Zamówień Publicznych rok 2012 był kolejnym rokiem zmniejszania się rynku zamówień publicznych. Procedury ustawy Prawo zamówień publicznych były stosowane do zamówień, których łączna wartość wyniosła 132,7 mld zł. tj. o 8 proc. mniej niż w 2011 r. Dla porównania, wartość zamówień publicznych w roku 2010 wyniosła 167 mld zł. a w roku 2009 - 126,7 mld. Wzrosła jednak w 2012 r. dominacja trybów przetargowych przy udzielaniu zamówień publicznych a zdecydowanie zmniejsza się zainteresowanie trybem zapytania o cenę.

Wartość rynku

Spadek wartości rynku zamówień publicznych świadczy o zmniejszaniu się środków generowanych przez jednostki budżetowe tak na bieżące funkcjonowanie jak i na inwestycje. Pomimo spadku ogólnego wolumenu wydatków nadal zdecydowanie największą wartość stanowią zamówienia publiczne na roboty budowlane.

Wartość wydatkowanych środków na roboty budowlane stanowiła 45 proc. ogólnej kwoty udzielonych zamówień (w roku 2011 było to 39 proc., w 2010 - 43 proc., w 2009 - 48 proc. w 2008 - 47 proc.). Pomimo dużego odsetka wartości, liczba postępowań na roboty budowlane w 2012 roku stanowiła tylko 25 proc. zamówień (również w 2011 było to 25 proc., natomiast w roku 2010 - 28 proc., w 2009 - 27 proc., w 2008 - 28 proc.). Zamówienia na dostawy w roku 2012 stanowiły 27 proc. wartości wydatkowanych środków i 39 proc. ogólnej liczby udzielonych zamówień (w roku 2011 odpowiednio - 28 proc. i 38 proc., w 2010 - 20 proc. i 36 proc., w 2009 - 22 proc. i 34 proc., w 2008 - 26 proc. i 37 proc.). Natomiast kontrakty na usługi stanowiły 28 proc. ogólnej wartości udzielonych zamówień oraz 36 proc. liczby udzielonych zamówień (w roku 2011 odpowiednio - 33 proc. i 37 proc., w 2010 - 37 proc. i 36 proc., w 2009 - 30 proc. i 39 proc., w 2008 - 27 proc. i 35 proc.).

Tryb przetargowy

Rok 2012 był kolejnym rokiem, w którym wyraźnie zaznaczyła się tendencja wzrostu wykorzystania trybów konkurencyjnych przy udzielaniu zamówień publicznych.

Działania Urzędu Zamówień Publicznych podejmowane w celu otwarcia rynku zamówień publicznych na konkurencję zaczynają przynosić trwały skutek. Zwiększa się bowiem wykorzystanie trybów przetargowych a maleje stosowanie skrajnie niekonkurencyjnego trybu zamówienia z wolnej ręki oraz trybu zapytania o cenę.

Na rynkach Unii Europejskiej, według danych opublikowanych w Raporcie Komisji Europejskiej "Ocena skutków i skuteczności przepisów Unii Europejskiej dotyczących zamówień publicznych" najpowszechniej stosowaną procedurą była procedura otwarta i dotyczyła ponad 70 proc. wszystkich ogłoszeń o udzieleniu zamówienia. Procedura ograniczona - drugi najczęściej wybierany w Unii Europejskiej tryb postępowania - dotyczyła 9 proc. ogłoszeń o udzieleniu zamówienia (w Polsce było to w roku 2012 zaledwie nieco ponad 0,5 proc.) przy czym były to zamówienia o dużej wartości - ponad 23 proc. wartości wszystkich udzielonych zamówień. Procedurę negocjacyjną z uprzednim ogłoszeniem zastosowano w przypadku 8 proc. ogłoszeń o udzieleniu zamówienia, stanowiących 14 proc. wartości. W przypadku dialogu konkurencyjnego częstotliwość stosowania była na poziomie mniej niż 1 proc. zamówień, przy czym ich łączne wartości wynosiła 4 proc. łącznej wartości zamówień, natomiast zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia stanowiły 7 proc. liczby ogłoszeń i 5 proc. wartości - powyższe dane są zbliżone do wartości z 2011 r.

Czas trwania

Ustawa Prawo zamówień publicznych określa minimalne terminy jakie obowiązują zamawiającego podczas procedury udzielania zamówienia publicznego. Na czas trwania postępowania składa się nie tylko czas jaki musi wyznaczyć zamawiający na składanie ofert, ale również ewentualne uzupełnienia lub wyjaśnienia treści oferty, okres oczekiwania na odwołania itp. Jednak zwiększenie wiedzy na temat systemu zamówień publicznych tak po stronie wykonawców jak i zamawiających wpływa na skrócenie średniego czasu udzielenia zamówienia publicznego.

Natomiast, jak wynika z ogłoszeń opublikowanych w roku 2012 przez polskich zamawiających w Dzienniku Urzędowym UE, przeciętny czas trwania postępowania o wartości powyżej progów unijnych, liczony od daty publikacji ogłoszenia o zamówieniu do daty zawarcia umowy wskazanej w ogłoszeniu o udzieleniu zamówienia, wyniósł 86 dni (w roku 2011 - 81 dnia, w roku 2010 - 100 dni, w 2009 - 98 dni, w 2008 - 93 dni).

Cena jako kryterium

Jak wynika z ogłoszeń publikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, w roku 2012 kryterium ceny jako jedyne zostało zastosowane w 76 proc. postępowań o udzielenie zamówienia publicznego (w roku 2011 było to 78 proc.).

W przypadku zamówień publikowanych w Biuletynie Zamówień Publicznych, w odniesieniu do 92 proc. postępowań zamawiający zdecydowali się na zastosowanie ceny jako jedynego kryterium oceny ofert (w roku 2011 i 2010 - 91 proc. postępowań; w 2009 - 90 proc.; w 2008 - 89 proc.; w 2007 - 87 proc.). Odsetek ten jest jednak zróżnicowany w zależności od rodzaju zamówienia. Kryterium ceny jako jedyne zamawiający zastosowali w 95 proc. postępowań na roboty budowlane, w 93 proc. na dostawy oraz 87 proc. na usługi.

Pomimo spadku ogólnego wolumenu wydatków nadal zdecydowanie największą wartość stanowią zamówienia publiczne na roboty budowlane

Liczba postępowań udzielonych w poszczególnych trybach (proc.)

	Rok
Tryb	2009	2010	2011	2012
przetarg nieograniczony	68,28	77,94	82,07	84,43
zamówienie z wolnej ręki	25,98	17,2	13,9	12,26
zapytanie o cenę	4,27	3,55	2,91	2,34
przetarg ograniczony	0,79	0,69	0,64	0,56
negocjacje bez ogłoszenia	0,39	0,29	0,17	0,15
negocjacje z ogłoszeniem	0,11	0,13	0,14	0,07
licytacja elektroniczna	0,16	0,17	0,13	0,17
dialog konkurencyjny	0,02	0,03	0,04	0,02

Czas trwania postępowań o udzielenie zamówienia publicznego

Tryb zamówienia	Średni czas trwania postępowania (w dniach, ogłoszenia w BZP)
Roboty budowlane	Dostawy	Usługi
Rok 2011	Rok 2012	Rok 2011	Rok 2012	Rok 2011	Rok 2012
Przetarg nieograniczony	38	39	31	31	28	29
Przetarg ograniczony	72	74	49	52	51	54
Negocjacje z ogłoszeniem	96	75	74	57	69	76
Dialog konkurencyjny	78	41	62	31	69	74
Licytacja elektroniczna	35	32	33	31	33	34
Średni czas trwania postępowania	38	30	31	31	28	30

Marek Okniński

Opracowano na podstawie sprawozdania prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2012 roku