Zamawiający może ustalać wysokie kary umowne

Ustawa z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych odwołuje się w swoich przepisach do Kodeksu cywilnego (art. 14 i art. 139 ust. 1 ustawy p.z.p.), który hołduje zasadom swobody umów i równości stron stosunku cywilnoprawnego. Zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego może jednakże nastąpić w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w sprzeczności z przepisami ustawy - Prawo zamówień publicznych. Co istotne, to na zamawiającym spoczywa obowiązek prawidłowego sporządzenia specyfikacji istotnych warunków zamówienia, w tym istotnych postanowień przyszłej umowy. W praktyce najczęściej zamawiający sporządzają projekt umowy, który stanowi integralną część SIWZ. Oprócz obowiązków należytego sporządzenia dokumentacji przetargowej, w tym istotnych postanowień umowy, na zamawiającym spoczywają pewne uprawnienia z tym związane. Wśród nich należy wskazać możliwość korzystnego ukształtowania postanowień przyszłej umowy. Nie należy jednakże traktować powyższego tylko w kategorii uprawnienia, gdyż to zamawiający ma obowiązki w zakresie gospodarowania środkami publicznymi, co pociąga za sobą konieczność dbałości o prawidłowe i pełne zabezpieczenie realizacji zamówienia.

Powyższym celom służą przede wszystkim postanowienia umów odnoszące się do kar umownych i uprawnień do rozwiązania kontraktu. Nader często są one kwestionowane przez wykonawców, którzy powołują się na argument, iż takie ukształtowanie kontraktu, który bardziej zabezpiecza zamawiającego niż wykonawcę, prowadzi do naruszenia zasady równości stron stosunku cywilnoprawnego. O ile można uznać rację wykonawców, którzy mają słuszne obawy przed dotkliwą odpowiedzialnością związaną z naruszeniem swoich zobowiązań, to należy mieć również na uwadze konieczność zapewnienia prawidłowego i terminowego zrealizowania kontraktu.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż specyfika prawa zamówień publicznych i zasad wydatkowania środków publicznych wymusza przyznanie zamawiającemu znacznej swobody w kształtowaniu umowy, która zbliżona jest do umów adhezyjnych.

Ponadto należy mieć na uwadze, iż istotą kar umownych jest przede wszystkim dolegliwość finansowa, która ma motywować wykonawcę do terminowej i należytej realizacji umowy. Ponadto nie bez znaczenia jest fakt, iż Kodeks cywilny zawiera instytucję miarkowania kary umownej (art. 484 par. 2 k.c.), co pozwala niwelować rażąco wysokie kary zastrzeżone przez zamawiającego. Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż Wykonawcy często próbują kwestionować wysokość kar umownych, korzystając ze środków ochrony prawnej przewidzianych ustawą Prawo zamówień publicznych. Tymczasem ewentualne spory związane z rażąco wysokimi karami umownymi objęte są kognicją sądów powszechnych i powinny być rozpatrywane na wypadek braku porozumienia stron w tej kwestii na etapie realizacji kontraktu, a nie na etapie prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Podobnie sprawa wygląda w przypadku postanowień dotyczących odstąpienia lub rozwiązania umowy. Są to kwestie poddające się co do zasady regulacji kodeksu cywilnego, gdyż ustawa - Prawo zamówień publicznych poza nielicznymi wyjątkami (np. art. 145) nie nakłada obowiązków w tym zakresie. Jeżeli wykonawca ma wątpliwości w tym zakresie, to właściwym organem do ich rozstrzygania jest sąd powszechny i to dopiero w sytuacji powstania faktycznego sporu na etapie realizacji zamówienia. Warto o tym pamiętać, składając ofertę, gdyż pozwala to uniknąć niepotrzebnych kosztów związanych z korzystaniem ze środków prawnych przewidzianych ustawą - Prawo zamówień publicznych.

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny