Wyliczenia VAT w ofertach nadal są kontrowersyjne

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wspomniane orzeczenia Sądu Najwyższego (np. z dnia 20 października 2011 roku, sygn. akt III CZP 52/11) miały na celu rozstrzygnięcie sporu, jak należy kwalifikować oferty z nieprawidłową stawką podatku od towarów i usług lub jak rozstrzygać sytuacje, kiedy oferenci złożyli zamawiającemu oferty zawierające różne stawki VAT. Konkluzja była dość jednoznaczna - oferta zawierająca podatek VAT w nieprawidłowej wysokości zawiera błąd w obliczeniu ceny niepodlegający rektyfikacji, a tym samym powinna zostać odrzucona.

Co więcej, oferty zawierające różne stawki podatku VAT są nieporównywalne i część z nich powinna podlegać odrzuceniu.

Pokłosiem takich orzeczeń było nałożenie na zamawiających obowiązku badania, jaka stawka VAT jest prawidłowa w ramach danego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, co w zasadzie powinno wykraczać poza kognicję zamawiających. Co więcej, w gąszczu interpretacji podatkowych nadal można znaleźć przypadki, gdy w podobnych sprawach wydawane są odmienne interpretacje (pomijając kwestię świadczeń kompleksowych, w których zastosowanie do poszczególnych elementów mają różne stawki podatku VAT). Wreszcie można sobie wyobrazić teoretyczną sytuację, kiedy część wykonawców biorących udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia byłaby podmiotowo zwolniona z obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług. Problem zdaje się dostrzegać Krajowa Izba Odwoławcza, stąd można natrafić na orzeczenia, które pozornie są sprzeczne z wykładnią uczynioną przez Sąd Najwyższy we wspomnianych rozstrzygnięciach.

W jednym z orzeczeń (z 12 stycznia 2016 roku, sygn. akt KIO 2831/15) Krajowa Izba Odwoławcza stanęła na stanowisku, iż nieracjonalne i sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa zamawiającego do badania ceny oferty oraz niweczące cel postępowania o udzielenie zamówienia byłoby przyjęcie, że oferta, w której cenie mieści się podstawowa stawka podatkowa, a która mimo to jest najkorzystniejsza, podlega odrzuceniu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 6 ustawy - Prawo zamówień publicznych, a w związku z tym zamówienie uzyskuje wykonawca, który złożył ofertę mniej korzystną. Pogląd przeciwny w ocenie składu orzekającego jest nie do pogodzenia z zasadami wyrażonymi w art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Powyższy problem dotyka problemu kognicji zamawiającego w badaniu prawidłowej stawki VAT.

W innym orzeczeniu (z 20 marca 2014 roku, sygn. akt: KIO 430/14) Krajowa Izba Odwoławcza stanęła na stanowisku, iż niewątpliwie uwzględnienie w cenie oferty nieprawidłowej niższej stawki podatku od towarów i usług godzi w uczciwą konkurencję, natomiast zastosowanie przez wykonawcę podstawowej stawki VAT nie może być uznane za niekonkurencyjne w stosunku do innych wykonawców. Rezultatem takiego działania jest przecież uzyskanie przez takiego wykonawcę wyższej (mniej korzystnej) oceny własnej oferty w obligatoryjnym kryterium ceny, co nie ma znaczenia dla oceny pozostałych ofert, a tym samym możliwości uzyskania zamówienia przez innych wykonawców konkurujących o dane zamówienie publiczne. Nieprawidłowe określenie stawki VAT stanowi błąd w obliczeniu ceny w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 6 ustawy p.z.p., jednak z takim błędem możemy mieć do czynienia jedynie w przypadku zastosowania stawki preferencyjnej zamiast stawki podstawowej, jak również w przypadku nieuprawnionego zastosowania zwolnienia podatkowego.

Co więcej, można spotkać się z poglądem, iż w razie jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych co do wysokości stawki podatkowej (np. zasadności stosowania stawek preferencyjnych) zastosowanie winna mieć stawka podstawowa. Jedyną możliwą konsekwencją zastosowania podstawowej stawki VAT zamiast preferencyjnej przez wykonawcę w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego może być nieuzyskanie zamówienia ze względu na wyższą cenę.

Maksymalizowanie zobowiązań podatkowych, w przypadku istnienia rozbieżności interpretacyjnych, nie może zostać uznane za niezgodne z przepisami prawa i tym samym skutkować na gruncie ustawy p.z.p. odrzuceniem oferty, w której taki mechanizm został zastosowany (por. wyrok KIO z 17 października 2011 roku, sygn. akt KIO 2138/11).

Z powyższego wynika próba uelastycznienia prowadzenia postępowań przez zamawiających poprzez dopuszczenie w razie wątpliwości możliwości stosowania podstawowej stawki. Stanowi to pożądane oddzielenie kwestii podatkowych od kwestii związanych z udzielaniem zamówień publicznych (a więc również problemów cywilistycznych).

Należy mieć na uwadze, iż przywołane orzeczenia Krajowej Izby Odwoławczej mogą być dość trudne do obrony w przypadku skierowania sprawy do sądu powszechnego, a to z uwagi na dość klarowne stanowisko Sądu Najwyższego w tym przedmiocie, przy czym nie można wykluczyć, iż z uwagi na argumenty natury celowościowej uzasadnienie tych orzeczeń zasługuje na rozważenie.

Maksymalizowanie zobowiązań podatkowych w przypadku istnienia rozbieżności interpretacyjnych nie może zostać uznane za niezgodne z przepisami i spowodować odrzucenia oferty

@RY1@i02/2017/010/i02.2017.010.21100020c.801.jpg@RY2@

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny