Opłata eksploatacyjna za szkody górnicze do podziału

Samorządy mają problemy z rozliczeniem dodatkowych środków finansowych, które uzyskują z opłat eksploatacyjnych. Takie opłaty muszą uiszczać przedsiębiorcy, którzy uzyskali koncesje na wydobywanie kopalin ze złoża. Część gmin górniczych uważała, że wpływów z opłaty nie powinno się wykazywać w żadnych rejestrach ani też doliczać do dochodów podatkowych, ani dzielić nimi z innymi gminami, ponieważ środki od kopalni stanowią zadośćuczynienie dla mieszkańców za pogorszenie warunków życiowych. Innego zdania jest jednak Ministerstwo Finansów, które uważa, że wpłatami z opłat samorządy powinny się dzielić z innymi biedniejszymi gminami.

Z tego powodu poseł Henryk Siedlaczak wystąpił w tej sprawie z interpelacją poselską (nr 9431). - Gminy górnicze, na których terenie występują szkody górnicze związane z wydobywaniem węgla, nie pozyskują środków, które nawet w minimalnym stopniu rekompensowałyby lub też umożliwiały naprawę zdegradowanych terenów i szkód pogórniczych- - burzył się poseł Siedlaczak. - W tej sytuacji traktowanie opłaty eksploatacyjnej jako "dochodu" zdegradowanych gmin górniczych, od którego wysokości zależy wysokość podatku janosikowego, jest swoistym kuriozum.

W odpowiedzi ogłoszonej na stronach sejmowych pod koniec 2012 roku podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk poinformowała, że wpływy z opłaty eksploatacyjnej muszą być bezwzględnie doliczane do dochodów podatkowych, które są podstawą wyliczenia podatku janosikowego, i resort finansów nie planuje zmian w tym zakresie.

- Włączenie opłat eksploatacyjnych do podstawy obliczania dochodów gmin górniczych nie jest wynikiem decyzji ministra finansów, lecz stosowania przepisów ustawowych - tłumaczyła Hanna Majszczyk.

Wiceminister powołała się na art. 20 ust. 3 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 80, poz. 526, z późn. zm.). W tym artykule określono katalog dochodów zaliczonych do dochodów podatkowych. Wysokość tych dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca gminy w odniesieniu do analogicznych dochodów wyliczonych na jednego mieszkańca kraju wpływa na wysokość subwencji ogólnej lub wpłat do budżetu państwa. Katalog tych dochodów obejmuje m.in. wpływy z opłaty eksploatacyjnej, którą wnosi przedsiębiorca, który uzyskał koncesję na wydobywanie kopaliny.

Nieaktualne zwolnienie

Całe zamieszanie wzięło się stąd, że do niedawna niektóre gminy nie musiały doliczać wpływów z opłaty do podstawy służącej do wyliczenia janosikowego. Samorządy, które były gminami górniczymi w rozumieniu ustawy z 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008-2015 (Dz.U. nr 192, poz. 1379 z późn. zm.), korzystały ze zwolnienia z wpłat przeznaczonych na zwiększenie subwencji ogólnej budżetu państwa od przypadającej jej części opłaty eksploatacyjnej. Zwolnienie to przewidziane w art. 40 ustawy z 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. nr 162, poz. 1112 z późn. zm.) obowiązywało pierwotnie do końca 2003 r. Jednak ustawodawca zdecydował się przedłużyć obowiązywanie tego zwolnienia dwukrotnie na kolejne lata. Okres obowiązywania ulgi zmieniały dwie ustawy:

wart. 30 i 30a ustawy z 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. nr 210, poz. 2037, z późn. zm.).

wart. 22 ustawy z 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego.

Zgodnie z tą drugą ustawą gminy nie musiały dzielić się wpływami z opłaty do końca 2011 r.

- W praktyce oznacza to, że rok 2011 był ostatnim, w którym zastosowano preferencje przy wyliczaniu wpłat dla gmin górniczych. Wpłaty do budżetu państwa z przeznaczeniem na część równoważącą subwencji ogólnej dla gmin na rok 2012 zostały wyliczone bez stosowania omawianych preferencji - podsumowała Hanna Majszczyk. Dodała, że nie ma już przesłanki do dalszego stosowania preferencji dla gmin górniczych w zakresie naliczania wpłat do budżetu państwa.

Kto zyskuje najwięcej

Gminy dzielą się wpływami z opłaty eksploatacyjnej nie tylko w ramach janosikowego. Wpływy z opłaty eksploatacyjnej stanowią w 60 proc. dochód gminy, na terenie której znajdują się kopalnie, a w 40 proc. dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W 2011 r. dochody z opłaty eksploatacyjnej zasiliły w sumie budżety 1417 gmin na łączną kwotę 368 mln zł.

W dochodach podatkowych gmin wpływy z opłaty eksploatacyjnej stanowią średnio około 1,2 proc. Największy procentowy udział odnotowują gminy: Marklowice - 37 proc. , Jerzmanowa - 37,7 proc., Ludwin - 35,3 proc. Natomiast w 2011 r. najwyższe wpływy z opłaty eksploatacyjnej, w wysokości 24 558,8 tys. zł, otrzymała gmina Kleszczów. Stanowiło to 15,3 proc. dochodów podatkowych tej gminy.

Fundusz pomaga

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie tylko ma udziały w opłacie, lecz także dofinansowuje rekultywację terenów zdegradowanych działalnością wydobywczą. Środki na ten cel przeznaczane są z subfunduszu górniczego. Beneficjentem pomocy mogą być samorządy lub inne podmioty (jeśli spoczywa na nich obowiązek rekultywacji terenu zdegradowanego), przy czym intensywność pomocy (procentowy udział narodowego funduszu w kosztach kwalifikowanych przedsięwzięcia) uzależniona jest od oceny, czy dofinansowanie stanowi pomoc publiczną w myśl przepisów prawa wspólnotowego.

@RY1@i02/2013/006/i02.2013.006.08800110a.802.jpg@RY2@

Wpływ z opłaty eksploatacyjnej w 2011 r.

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl