O czym mówią wyniki wykonania budżetu w jednostkach

Pod koniec okresu budżetowego jednostki samorządu terytorialnego dokonują porównania dochodów i wydatków. Saldo stanowi wynik wykonania budżetu j.s.t., czyli nadwyżkę lub deficyt. Tak wynika z art. 217 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - dalej u.f.p.).

Kiedy na plusie

Nadwyżka budżetowa w budżecie j.s.t. może wystąpić w wyniku:

wniewykonania zadań budżetowych,

woszczędności w wydatkach budżetowych (przy pełnym lub niepełnym wykonaniu zadań),

wpozyskania dodatkowych wpływów do budżetu.

Należy zwrócić uwagę na planowaną i faktyczną nadwyżkę oraz wolne środki. Faktyczna nadwyżka budżetowa to dodatni wynik wykonania budżetu.

Natomiast planowana (lub wykonana) nadwyżka budżetowa to dodatni wynik finansowy (różnica) pojawiający się wtedy, gdy dochody budżetu są wyższe od wydatków budżetu.

Planowana nadwyżka nie zawsze świadczy o dobrej kondycji finansowej j.s.t., gdyż gromadzenie nadwyżek finansowych może być sygnałem, że społeczeństwo obciążone jest nadmiernie podatkami i daninami publicznymi.

Nadwyżka może świadczyć także np. o:

wkonieczności podejmowania działań przyczyniających się do wygospodarowania środków na spłaty zaciągniętych kredytów w kolejnych latach - wówczas tnie się wydatki, by stworzyć zapas z przeznaczeniem na spłatę długów,

wniewłaściwym wykonywaniu zadań publicznych i złym zarządzaniu środkami publicznymi - szczególnie wtedy, gdy występuje przez dłuższy czas.

Jeśli w projekcie budżetu pojawia się nadwyżka, to należy wskazać jej przeznaczenie.

Natomiast pozostające na rachunku bankowym budżetu środki finansowe pochodzące z kredytów i pożyczek zaciągniętych w latach ubiegłych, które nie zostały wykorzystane, są określane jako wolne środki.

Rozdysponowanie osiągniętej nadwyżki i wolnych środków następuje w następnym roku budżetowym.

Co z brakami

W przypadku gdy dochody budżetowe są niższe od wydatków budżetu, występuje deficyt budżetowy. Deficyt nie oznacza, że jednostce brakuje środków na realizację wydatków i nie wskazuje na złą sytuację finansową jednostki. Deficyt pojawia się przede wszystkim w sytuacji, kiedy wydatki inwestycyjne nie mogą zostać pokryte z bieżących wpływów. W praktyce zdarza się, że jednostka posiadając do wykorzystania środki z poprzednich okresów (nadwyżka, wolne środki) zwiększa na dany rok wydatki, by zbilansować w projekcie obie strony budżetu.

Na pokrycie występującego w ciągu roku deficytu budżetowego, mającego charakter krótkotrwały (przejściowy) oraz finansowanie planowanego deficytu budżetu, j.s.t. wpływ ma możliwość zaciągania kredytów i pożyczek oraz emisji papierów wartościowych (art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p.). Należy pamiętać, że zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz wyemitowane papiery wartościowe, z przeznaczeniem na pokrycie występującego w ciągu roku przejściowego deficytu budżetu j.s.t. podlegają spłacie lub wykupowi w tym samym roku, w którym zostały zaciągnięte lub wyemitowane.

Zgodnie z art. 217 ust. 2 u.f.p., deficyt budżetu j.s.t. może być sfinansowany przychodami pochodzącymi z:

wsprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez j.s.t.,

wkredytów,

wpożyczek,

wprywatyzacji majątku j.s.t.,

wnadwyżki budżetu j.s.t. z lat ubiegłych,

wwolnych środków jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu j.s.t., wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych.

Podkreślić należy, że z przychodów pochodzących z zaciągniętych kredytów, pożyczek lub emitowanych obligacji mogą być finansowane wyłącznie wydatki majątkowe. Zgodnie bowiem z art. 242 ust. 1 u.f.p., organ stanowiący j.s.t. nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 u.f.p.

Uzasadnienie tego faktu zostało przedstawione w uchwale nr V/971/2011 z 1 marca 2011 r. Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Rzeszowie.

Ponadto, należy pamiętać, że w celu ustalenia nadwyżki lub deficytu budżetu j.s.t. operacje dotyczące dochodów i wydatków są ujmowane w księgach rachunkowych na odrębnych kontach księgowych w zakresie kasowo zrealizowanych wpływów i wydatków dokonanych na bankowych rachunkach bieżących dochodów i wydatków jednostek budżetowych, z wyjątkiem operacji szczególnych określonych w odrębnych przepisach, o czym stanowi par. 5 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

WAŻNE

Planowana nadwyżka nie zawsze świadczy o dobrej kondycji finansowej j.s.t. Gromadzenie nadwyżek finansowych może być sygnałem, że społeczeństwo obciążone jest nadmiernie podatkami i daninami publicznymi

WAŻNE

Deficyt pojawia się przede wszystkim w sytuacji, kiedy wydatki inwestycyjne nie mogą zostać pokryte z bieżących wpływów

Małgorzata Pelc

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Rozporządzenie ministra finansów z 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 128, poz. 861 z późn. zm.).