Europejska gmina powinna mieć budżet zadaniowy

Budżet zadaniowy to budżet na miarę XXI wieku. Jego wdrożenie pozwala bowiem na lepsze zarządzanie wydatkami i dochodami. Budżetowanie zadaniowe daje również większe możliwości pokazania kierunków rozwoju gminy. Gdy przyjęte strategie zaczną przynosić efekty, docenią to również mieszkańcy. Wydaje się zatem, że europejska gmina i europejskie miasto powinny sporządzać budżet zadaniowy, z którym powiązane są wieloletnie plany finansowe i inwestycyjne. Dziś nie pozwala na to ustawa o finansach publicznych, ale wiele jednostek wdrożyło już budżet zadaniowy, jako budżet równoległy do tradycyjnego, sporządzanego na podstawie przepisów o finansach publicznych.

Nowa ustawa o finansach publicznych, którą podpisał ostatnio prezydent, zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2010 r. Przewiduje ona szereg nowych regulacji dotyczących budżetowania zadaniowego, ale chodzi o budżet państwa. Podobnie jak ustawa obowiązująca do końca tego roku, nie przewiduje wprowadzenia budżetów zadaniowych w samorządach. Ministerstwo Finansów chce bowiem najpierw wprowadzić budżet zadaniowy na poziomie państwa, a dopiero później (po 2013 roku) możliwe będzie wprowadzenie odpowiednich regulacji na poziomie lokalnym. Do tego czasu samorządy mogą same decydować, czy przygotować budżet zadaniowy. Nie może on być jednak jedynym budżetem gminy, powiatu czy województwa, ponieważ ustawa o finansach publicznych nakłada na jednostki obowiązek sporządzania budżetów według części budżetowych, czyli w układzie tradycyjnym. Wiele miast i gmin, m.in. Kraków, Szczecin, Płock, posiada już budżet zadaniowy lub jego elementy. Pozwala on na nowoczesne zarządzanie finansami miasta.

Budżet zadaniowy różni się od tradycyjnego m.in. tym, że samorząd ujawnia, ile kosztują poszczególne świadczenia czy usługi. Oczywiście, w przypadku budżetu tradycyjnego urzędnicy wiedzą, ile gmina musi wydać na remont drogi, naprawę kanalizacji, utrzymanie innej infrastruktury oraz wszelkie inne wydatki. Jest to jednak wiedza, do której obywatele nie mają dostępu.

Mieszkaniec gminy zazwyczaj może wyczytać z budżetu jedynie to, ile środków gmina przeznaczyła na realizację zadań, które nie muszą być nawet wyszczególnione. Informacja o tym, że gmina w obecnym roku wydatkowała już 10 mln zł na utrzymanie dróg, a do końca roku planuje wydać kolejne 10 mln zł, nie mówi wiele mieszkańcom. Nie wiedzą oni bowiem, na które drogi przeznaczono środki, czy je wyremontowano, czy powstały nowe, a przede wszystkim nie wiedzą, jaki jest średni koszt naprawy lub wybudowania jednego kilometra jezdni. W budżecie zadaniowym każde zadanie (takie jak budowa odcinka drogi) jest wyodrębnione.

Już teraz jednostki samorządu terytorialnego sporządzają wieloletnie plany inwestycyjne. Można uznać, że jest to jeden z elementów budżetowania zadaniowego. Bez planu wieloletniego budżet zadaniowy nie miałby sensu, bowiem znaczna część zadań jest realizowana w perspektywie kilku lat. Przykładowo, wybudowanie odcinka drogi w gminie może w pierwszym roku nie przynieść żadnych efektów.

Ujęcie takiego zadania w perspektywie jednego roku pokazałoby zatem, że gmina nie zrobiła nic, a przecież w początkowym okresie należy zebrać całą dokumentację niezbędną do budowy drogi. Realizacja, czyli budowa, jest zatem jednym z elementów zadania. Jaki może być cel wybudowania drogi? Na przykład: umożliwienie szybszego przemieszczenia się z jednej dzielnicy do drugiej. Jeśli w budżecie gmina określi taki cel, musi przypisać do niego odpowiedni miernik. Będzie nim - przykładowo - skrócenie czasu przejazdu z jednej dzielnicy do drugiej o określoną liczbę minut. Efektem wykonania zadania, czyli budowy drogi, będzie więc szybsza komunikacja mieszkańców poszczególnych dzielnic. Cel został osiągnięty, ale dopiero ujęcie zadania w perspektywie kilku lat pokaże, kiedy można się spodziewać, że gmina osiągnie zakładany efekt.

Na przykładzie budowy drogi dobrze widać, że budżet zadaniowy pozwala odpowiedzieć samorządom i ich mieszkańcom na podstawowe pytania, które stawia sobie każda europejska gmina: jakie zadania chce gmina wykonać, po co chce je wykonać, jak to zrobić, ile to będzie kosztować, jakie przyniesie efekty.

Budżet zadaniowy to w pierwszej kolejności określenie wizji rozwoju gminy lub miasta, a następnie plan dojścia do tego celu.

Warto wdrażać budżety zadaniowe, ponieważ:

● gmina jest nastawiona na rozwój

● stawia sobie cele do zrealizowania

● planuje swoje zadania na wiele lat

● ma możliwość oceny efektów poprzez mierniki realizacji celów

● realizacja efektów spotyka się z przychylnością mieszkańców

● polityka budżetowa jest zrozumiała dla obywateli

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl