Wspieranie rozwoju gospodarczego przez władze gmin

Najprostszym sposobem na rozruszanie gospodarki bez większych nakładów finansowych jest udostępnianie bezpłatnych porad, tak jak to zrobiła niedawno np. gmina Lesznowola (woj. mazowieckie), albo pomoc przedsiębiorcom w pokonywaniu barier biurokratycznych i umarzanie zaległości w opłatach i podatkach lokalnych.

Środki finansowe na tworzenie funduszy pożyczkowych, inkubatorów przedsiębiorczości albo uzbrajanie terenów inwestycyjnych gminy mogą otrzymać z funduszy unijnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, a także regionalnych programów operacyjnych. Gminy powinny tworzyć system motywacyjny adresowany do przedsiębiorców, by inwestowali, by utrzymywali istniejące miejsca pracy i tworzyli nowe. Konieczna jest przy tym współpraca np. z urzędami pracy.

Wszystkie działania służące ochronie i podtrzymaniu rozwoju gospodarczego powinny odbywać się w sposób zorganizowany. Chodzi o opracowanie i przyjęcie przez władze lokalne programów i strategii rozwoju gospodarczego. Określone w takich dokumentach cele i zadania powinny znajdować praktyczne zastosowanie.

W okresie spowolnienia gospodarczego skuteczną formą pomocy oferowaną m.in. przez samorządy terytorialne są:

dotacje, ulgi oraz zwolnienia podatkowe,

dopłaty dla przedsiębiorców (we współpracy z urzędami pracy) utrzymujących miejsca pracy,

dokapitalizowanie przedsiębiorstw i instytucji otoczenia biznesu, w tym funduszy pożyczkowych i poręczeniowych,

oferowane na korzystnych warunkach pożyczki i gwarancje,

zaniechanie poboru podatku, odroczenie terminu zapłaty podatku, rozłożenie należności podatkowych na raty,

zbycie albo przekazanie do wykorzystania mienia komunalnego lokalnym firmom,

usprawnienie procedur przetargowych na wykonanie projektów unijnych.

- Gmina posiada przede wszystkim zestaw instrumentów lokalnej legislacji, które umiejętnie wykorzystane mogą decydować o sukcesie gospodarczym. Przykłady z całej Polski można byłoby mnożyć. W największym skrócie - gmina powinna tak ukształtować swoje struktury i tworzyć takie system przepisów, którego podstawową cechą będzie minimum barier biurokratycznych dla przedsiębiorcy. Podnosi to atrakcyjność inwestycyjną określonych terenów. Bariery biurokratyczne potrafią zniechęcić do jakiejkolwiek aktywności każdego przedsiębiorcę - uważa Wojciech Szewko, ekspert Business Centre Club (BCC).

O aktywne działania na rzecz zwalczania skutków kryzysu do władz samorządów lokalnych i regionalnych Unii Europejskiej 21 stycznia tego roku apelował Luc Van den Brande, przewodniczący europejskiego Komitetu Regionów. Obecny kryzys finansów zaczął już stwarzać jego zdaniem wiele problemów na poziomie regionalnym i lokalnym. 5 i 6 marca tego roku w Pradze odbędzie się Europejski Szczyt Miast i Regionów. Udział w spotkaniu zapowiedziało 600 burmistrzów i przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych. Głównym tematem będzie opracowanie sposobów i form zwalczania skutków kryzysu gospodarczego i aktywne działania na rynku pracy w celu przeciwdziałania zwiększającemu się bezrobociu.

Instrumenty wspierania działalności przedsiębiorstw przez jednostki samorządu stały się również jednym z zagadnień omówionych przez Dorotę Grodzką w opracowaniu przygotowanym przez Biuro Analiz Sejmowych pt. Wybrane problemy wspierania przedsiębiorstw w Polsce. Jak czytamy w tym dokumencie: utworzenie struktur i mechanizmów wspierających przedsiębiorców jest w dużym stopniu pozostawione swobodnej decyzji jednostek samorządu terytorialnego, które oprócz wykonywania określonych zadań wskazywanych w ustawach, a związanych z organizowaniem życia gospodarczego (np. wydawanie niektórych zezwoleń), powinny działać na rzecz podnoszenia warunków funkcjonowania podmiotów gospodarczych na swoim terenie. Wspieranie rozwoju lokalnej przedsiębiorczości można zaplanować na etapie konstruowania budżetu samorządu. Należy jednak pamiętać, iż wszelkie regulacje dotyczące stosowania np. preferencji fiskalnych w formie stawek, ulg czy zwolnień muszą być traktowane z rozwagą i zawsze powinny być podawane do publicznej wiadomości. Z punktu widzenia przedsiębiorców istotna, oprócz wysokości stawek czy ulg, jest przejrzystość i stałość rozwiązań fiskalnych. Jednostki samorządu terytorialnego mogą również podejmować inicjatywę w obszarze tworzenia, a w dłuższej perspektywie również wspierania (także finansowego) instytucji otoczenia biznesu oraz mechanizmów niwelujących bariery prowadzenia działalności gospodarczej (np. dostęp do kapitału). Takie działania są niewątpliwie pomocne dla przedsiębiorców, ale nie oznacza to, że są one kluczowe, jeśli chodzi o stworzenie dobrego klimatu inwestycyjnego. W tym celu niezbędne wydaje się zapewnienie sprawnego działania samorządu terytorialnego i realizacja powierzonych mu zadań. Likwidacja barier biurokratycznych, rozwój infrastruktury oraz uzbrojenie i przygotowanie terenów pod inwestycje mogą być ważniejsze, niż powstanie kolejnego punktu informacyjnego dla przedsiębiorców.

Wiele firm odłożyło swoje plany rozwojowe, boryka się z możliwościami zwolnień, bo banki odmawiają udzielania kredytów.

Należący do samorządu województwa śląskiego i do samorządów gminnych Fundusz Górnośląski zachęca do zaciągania pożyczek przez firmy, które w związku z kryzysem gospodarczym mają kłopoty z pozyskiwaniem kredytów inwestycyjnych i obrotowych w bankach. Nie jest to odosobniona oferta funduszy pożyczkowych. Tego typu instytucje są powołane po to, by nieść wsparcie firmom, które nie mogą liczyć na pomoc finansową w bankach. Według Jacka Matusiewicza, prezesa Funduszu Górnośląskiego - paradoksalnie kryzys może być szansą dla takich instytucji jak Fundusz Górnośląski (FG). Banki stawiają coraz wyższe wymagania przedsiębiorcom, skutecznie hamując ich rozwój. Fundusz obrał inną drogę. Chcemy w tym roku pozyskać wielu nowych klientów.

Oferta funduszy pożyczkowych powołanych przez jednostki samorządu terytorialnego jest adresowana do osób bezrobotnych, absolwentów, firm na starcie, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich firm, które nie mogą liczyć na kredyty bankowe. Pożyczki z tych instytucji są atrakcyjniejsze niż kredyty z banku.

Fundusze pożyczkowe biorą na siebie większe ryzyko ewentualnej niewypłacalności pożyczkobiorców. Oferują niższe odsetki, tańszy kapitał pożyczkowy. Potrzebują mniej zabezpieczeń. Oferują najczęściej wsparcie finansowe lokalnym przedsiębiorcom, nie wymagają obszernej dokumentacji.

Gmina, chcąca aktywnie działać na rzecz ograniczenia skutków kryzysu, powinna brać pod uwagę jeszcze dwie inne formy pomocy lokalnym przedsiębiorcom. Jedną z takich skutecznych form jest stworzenie we współpracy z innymi gminami lub z innymi samorządami regionalnego funduszu pożyczkowego i poręczeniowego. Drugą alternatywną formą jest dokapitalizowanie i objęcie części akcji już istniejącego funduszu, np. w sąsiedniej gminie, i rozciągnięcie jego oferty na swój teren.

Z reguły potencjał działania samorządowej instytucji finansowej jest większy i nieporównywalny z ofertą bankową. Fundusze tego typu nie działają tylko i wyłącznie dla zysku. Ich główną rolą jest wsparcie mikroprzedsiębiorczości, firm, które tworzą nowe miejsca pracy.

Część funduszy, których właścicielami są samorządy, zwiększyły maksymalne kwoty oferowanych pożyczek. W Funduszu Górnośląskim kwota ta zwiększyła się ze 120 tys. zł do 250 tys. zł dla małych firm i do pół miliona złotych dla średnich przedsiębiorstw. Większość pożyczek jest oprocentowana na podstawie malejących podstawowych stóp procentowych NBP lub stóp referencyjnych rynku pieniężnego WIBOR 3m. Z reguły pożyczkę otrzymuje przedsiębiorca lub kandydat na właściciela firmy, który nie ma zaległości i posiada około 20 proc. udziału własnego. Z tym że udział własny to nie tylko środki finansowe, ale maszyny i urządzenia, surowce oraz nieruchomości, które stanowią majątek firmy.

W ostatnich latach dzięki projektom Funduszu na Śląsku powstało ok. 4 tys. nowych miejsc, a dwuipółkrotnie więcej uniknęło likwidacji. Instytucja wspiera inwestycje i - dzięki funduszowi poręczeniowemu (udzielił ponad 550 poręczeń na kwotę ponad 58 mln zł) i pożyczkowemu (ok. 270 pożyczek na kwotę ok. 20 mln zł) - wspiera małe i średnie firmy.

Jednym z najważniejszych realizowanych w ostatnich latach projektów było wspieranie przedsiębiorczości w ramach Funduszu dla Śląska, finansowanego z pieniędzy Banku Rozwoju Rady Europy. Przedsiębiorcy mogli otrzymać preferencyjnie oprocentowane pożyczki, które po spełnieniu określonych warunków dotyczących inwestycji i zatrudnienia, są umarzane.

Samorządy poprzez instytucje regionalnych funduszy pożyczkowych i poręczeniowych mogą pozyskać pieniądze z Banku Rozwoju Rady Europy. Z tak pozyskanych środków fundusze mogą udzielać preferencyjnie oprocentowane pożyczki, które po spełnieniu określonych warunków dotyczących inwestycji i zatrudnienia są umarzane.

Dobrym rozwiązaniem jest również powołanie funduszu poręczeniowego. Dobrze jest, jak obie formy wsparcia (pożyczki i poręczenia) są skupione w jednym funduszu regionalnym.

Fundusze poręczeniowe udzielają poręczeń do kredytów bankowych i pożyczek z innych instytucji finansowych dla firm i przedsiębiorców, którzy nie mogą otrzymać wsparcia z powodu braku wystarczającego zabezpieczenia majątkowego lub z powodu bardzo krótkiego czasu funkcjonowania na rynku.

Powstał program - Kierunki rozwoju funduszy pożyczkowych i poręczeniowych dla małych i średnich przedsiębiorstw w latach 2009-2013. Jest to jedna z części dokumentu pt. Działania Ministerstwa Gospodarki na rzecz stabilności i rozwoju, który został opublikowany w wersji projektu 21 stycznia 2009 r. W całym dokumencie podkreślono rolę jednostek samorządowych w przeciwdziałaniu skutkom kryzysu w regionie i na szczeblu lokalnym.

Celem programu i podejmowanych w jego ramach działań będzie dalsza poprawa dostępu, zwłaszcza mikro i małych firm do zewnętrznych źródeł finansowania za pośrednictwem systemu funduszy pożyczkowych i poręczeniowych. Za rządowe pieniądze będzie możliwość dokapitalizowania i budowy systemu lokalnych i regionalnych funduszy pożyczkowych i poręczeniowych w ścisłej współpracy z samorządami terytorialnymi. Samorządy będą mogły otrzymać wsparcie kapitałowe na tworzenie tego typu instytucji.

Instytucją odpowiedzialną za dalszy rozwój funduszy pożyczkowych będzie Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, a za rozwój funduszy poręczeniowych Bank Gospodarstwa Krajowego. Na wsparcie funduszy pożyczkowych w ramach regionalnych programów operacyjnych przewidziano łącznie 1,5 mln zł. Dodatkowo w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej zarezerwowano kwotę 5 mln euro na wsparcie instrumentów inżynierii finansowej. Bank Gospodarstwa Krajowego szacuje wydatkowanie około 40 mln zł na wsparcie kapitałowe funduszy poręczeniowych. Projekt ma być realizowany jeszcze w I kwartale tego roku.

W ramach powołanego dokumentu zaplanowano także promocję partnerstwa publiczno-prywatnego, poprzez współfinansowanie szkoleń, konferencji oraz programów pilotażowych. Imprezy tego typu będą adresowane do przedstawicieli samorządu terytorialnego i do gospodarczych podmiotów prywatnych. Na ten cel zaplanowano wydatkować 2 mln zł.

Inkubatory przedsiębiorczości są powszechnie uznawane jako miejsca, gdzie powstają nowe przedsiębiorstwa. Działają jako fundacje lub agencje rozwoju regionalnego albo jako stowarzyszenia. Powoływane są przez samorządy gminne albo powiatowe lub przez organizacje rozwoju regionalnego stworzone przez jednostki samorządu terytorialnego. Tworzone były i są nadal za pieniądze gminne, ze środków z budżetu państwa i środki unijne.

Gmina z reguły bezpłatnie lub za symboliczną opłatę przeznacza lokale dla inkubatorów. Urząd Miasta Jastrzębie (Śląsk) oddał na potrzeby tworzonego już 15 lat temu Jastrzębskiego Inkubatora Przedsiębiorczości hale po byłej jednostce wojskowej. W podobnych lokalach mają siedziby mikroprzedsiębiorstwa rozpoczynające działalność. Otrzymują bezpłatne porady i doradztwo z zakresu: podatków, prawa gospodarczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Inkubatory prowadzą dla osób startujących w biznesie księgowość, świadczą usługi biurowe, telekomunikacyjne, umożliwiają dostęp do internetu i komputera. Współtworzą strony internetowe. W miejscach tych świadczone są za symboliczną opłatą usługi marketingowe. Udzielana jest pomoc w pozyskiwaniu kapitału na dalszy rozwój. Dzięki inkubatorom można otrzymać informacje o dostępnych usługach leasingowych, kredytowych i o rynku pożyczek i poręczeń.

Kaliski Inkubator Przedsiębiorczości uruchomił w okresie kryzysu pożyczki dla osób bezrobotnych, chcących założyć własną działalność gospodarczą. Maksymalna wartość pożyczki na okres do 30 miesięcy wynosi 50 tys. zł. A oprocentowanie jest niższe niż w bankach, bo wynosi od sześciu do ośmiu proc. w skali roku. Są to pożyczki udzielane w ramach Funduszu Rozwoju Przedsiębiorczości. Inkubator ten, podobnie jak inne, pomaga w sporządzaniu biznesplanu działalności gospodarczej.

Głównym celem działania inkubatorów jest wypromowanie efektywnych przedsiębiorców, którzy w określonym czasie będą zdolni funkcjonować samodzielnie na lokalnym rynku.

Szczególnie w dobie kryzysu władze gminy we współpracy z lokalnymi liderami powinny tworzyć takie instytucje. Potrzebne są środki finansowe, lokale oraz dobra wola i chęci. W każdej gminie jest jakiś lokal, który może być zagospodarowany na potrzeby inkubatora przedsiębiorczości. Wynajem powierzchni biurowych i magazynowych powinien kształtować się poniżej ceny rynkowej.

Gmina musi mieć świadomość, że inkubatory przedsiębiorczości to miejsca rozwoju i nabierania doświadczeń przez przedsiębiorców. Władze lokalne muszą wiedzieć, że tego typu instytucja powinna pozwalać usuwać negatywne skutki kryzysu oraz bezrobocia i łagodzić skutki obciążeń fiskalnych oraz wysokiego czynszu płaconego za wynajem lokalu użytkowego.

Inkubatory działają na rzecz rozwoju lokalnego w całej gminie. We współpracy z władzami samorządowymi organizują szkolenia i warsztaty z zakresu tworzenia i zarządzania własną firmą.

Samorządy oraz utworzone przez nie instytucje otoczenia biznesu mogą pozyskać dofinansowanie na różne cele związane z rozruszaniem przedsiębiorczości na swoim terenie z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (PO IG). Jednym z jego ważnych celów jest tworzenie trwałych miejsc pracy. Tak więc w dobie kryzysu samorządy powinny szczególnie zwrócić uwagę na możliwość otrzymania środków finansowych z PO IG.

Wsparcie można otrzymać maksymalnie do 85 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. Oferowane są w tym programie dwie formy wsparcia finansowego: zaliczka na poczet poniesionych kosztów realizacji projektu oraz refundacja. Refundacja polega na tym, że najpierw beneficjent ponosi koszty kwalifikowane, a następnie instytucja płatnicza z PO IG zwraca te wydatki.

I tak np. w ramach Działania 3.1 - Inicjowanie działalności innowacyjnej można otrzymać wsparcie na prace przygotowawcze związane z utworzeniem nowego przedsiębiorstwa. Dofinansowanie można pozyskać na inwestycje kapitałowe w nowo powstałe firmy i grupy przedsiębiorstw.

Wsparcie można otrzymać także w ramach Działania 5.2 - Wspieranie instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi innowacyjne oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym. Dofinansowane są projekty polegające na przygotowaniu i rozwoju pakietu usług o charakterze proinnowacyjnym. Wsparcie można otrzymać na budowę i rozwój systemu informatycznego. W ramach tego działania priorytetowo będą traktowani beneficjenci z sektora instytucji otoczenia biznesu, założonych przez m.in. samorządy terytorialne.

Natomiast na przygotowanie strategii rozwoju ośrodka uwzględniającego potrzeby przedsiębiorców, działania promocyjne, budowę i rozbudowę takiego ośrodka wsparcie można otrzymać w ramach Działania 5.3 - Wspieranie ośrodków innowacyjnych. Za pieniądze z UE gmina może powołać także ośrodek innowacyjny, który będzie świadczyć usługi dla firm.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą pozyskać środki finansowe na przygotowanie terenów inwestycyjnych ze źródeł unijnych, m.in. w ramach w poddziałania 6.2.2, PO IG - Wsparcie działań studyjno-koncepcyjnych w ramach przygotowania terenów inwestycyjnych dla projektów inwestycyjnych. Gminy mogą pozyskać dofinansowanie na przygotowanie terenów pod inwestycje o powierzchni co najmniej 40 ha. Za pieniądze z PO IG można opracować koncepcje zagospodarowania terenu, w tym ocenę stanu infrastruktury technicznej i analizę kosztową uzbrojenia. Pomoc będzie udzielana na opracowanie studium wykonalności, w tym raportu o barierach inwestycyjnych, opracowanie informacji o klimacie inwestycyjnym dla danej lokalizacji. Dotacje będą udzielane także na: opracowanie harmonogramów procesu inwestycyjnego, analizy formalnoprawne nieruchomości, analizę kosztów, raporty oddziaływania na środowisko naturalne. Pomoc jest oferowana jednostkom samorządowym także na organizowanie projektów doradczo-promocyjnych w tym działania rozpoznawcze w ocenie możliwości utworzenia terenu inwestycyjnego dla danej lokalizacji oraz opracowanie informacji o utworzonym terenie inwestycyjnym. Maksymalna wielkość wsparcia to 650 tys. zł na jeden projekt, lecz nie więcej niż 85 proc. wartości projektu.

W Poddziałaniu 6.2.1 - Wsparcie dla sieci centrów obsługi inwestorów i eksporterów COIE) samorządy mogą otrzymać wsparcie na powołanie i funkcjonowanie już istniejących centr obsługi inwestora. Za pieniądze unijne można m.in. zakupić opracowania dotyczące rynków zagranicznych. Można także stworzyć bazy danych informacji o warunkach inwestowania, o rynkach i branżach. Sfinansować można również działania informacyjno-promocyjne COIE i upowszechniać ich działalność.

W każdym z 16 regionalnych programów operacyjnych (RPO) stworzono priorytet w ramach, którego jest oferowana pomoc na rozwój przedsiębiorczości w gminie i w regionie. Na ten cel przeznaczono w poszczególnych RPO od 13 do 28 proc. przyznanych środków wspólnotowych na cały region.

Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia mogą otrzymać wsparcie rozwoju samych przedsiębiorstw na szczeblu lokalnym, tak by także w obecnych czasach kryzysowych pobudzić gospodarkę do rozwoju albo przynajmniej uchronić ją przed stagnacją. Dotacje będą przyznawane na zwiększenie dostępu poręczeń i kapitału dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. Wsparcie przyznawane jest na podnoszenie jakości i dostępności instrumentów wsparcia oferowanych przez instytucje otoczenia biznesu, a tworzone wcześniej m.in. przez samorządy terytorialne. Za pieniądze z RPO można stworzyć np. w gminie centrum transferu technologii i innowacyjności.

Gminy wiejskie mają do dyspozycji jeszcze Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Także w ramach tego programu można pozyskać środki finansowe na promocję przedsiębiorczości w trudnych, kryzysowych czasach.

Samorządy wsparcie mogą otrzymać również w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL). Dotacje są przyznawane na organizowanie szkoleń i doradztwa dla przedsiębiorców, w tym na organizowanie studiów podyplomowych. W ramach tego programu wspierane są m.in. promowanie metod i form organizacji pracy, w tym pracy w niepełnym wymiarze, tymczasowej oraz telepracy.

Dzięki Programowi Operacyjnemu Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW) samorządy lokalne z pięciu woj.: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego mogą otrzymać dotacji na tworzenie parków przemysłowych i technologicznych. Dofinansowanie będzie można otrzymać na zakładanie lub dokapitalizowanie funduszy kapitału zalążkowego, które pomagają firmom startującym na rynku. Wspierane będą także projekty poprawiające warunki prowadzenia działalności gospodarczej.

W ramach RPO, PO KL, PROW oraz PO RPW dotacje będą udzielane maksymalnie do 85 proc. kosztów kwalifikowanych. W niektórych przypadkach wsparcie w ramach PO KL może być wyższe.

Samorządy, obawiając się trudności z finansowaniem infrastruktury, poszukują nowych źródeł finansowania rozwoju gospodarczego. Miasta poszukują pieniędzy np. poprzez prywatyzację majątku komunalnego. Władze samorządowe Krakowa opracowują nową strategię działania dla krakowskiego Holdingu Komunalnego. Odpowiedzialny jest on za gospodarkę ciepłem, wodą i odpadami. Rozważana jest prywatyzacja holdingu poprzez giełdę. Poszukuje się także inwestora branżowego, który by dokapitalizował holding w wyniku objęcia w posiadanie mniejszościowego pakietu akcji holdingu.

Bydgoszcz chce sprzedać Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w celu odciążenia budżetu miasta i zapobieżenia zwolnieniom z pracy osób w nim zatrudnionych.

Władze miejskie Tarnobrzega sprywatyzowały Przedsiębiorstwo Miejskiej Komunikacji Samochodowej. Inwestor prywatny ma dokapitalizować przedsiębiorstwo i stworzyć nowe miejsce pracy w wyniku rozszerzenia usług.

Budżet gminy jest uzależniony od wpływów z podatków od osób fizycznych i prawnych. A więc w konsekwencji od liczby i kondycji finansowej mieszkających i działających w gminie podatników.

Ważną sprawą dla firm jest system cen i opłat za usługi komunalne, za dzierżawę lub wynajem mienia komunalnego oraz użytkowanie lub zarządzanie tym mieniem.

Skuteczną formą aktywnego przeciwdziałania bezrobociu na szczeblu lokalnym jest nakłanianie do zakładania firm oraz wspieranie inwestorów i przedsiębiorców w tworzeniu nowych miejsc pracy. W tym celu władze lokalne powinny ściśle współpracować z urzędami pracy. Jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek wspierania rozwoju przedsiębiorczości poprzez tworzenie korzystnych warunków do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Wspierać powinny przede wszystkim mikroprzedsiębiorstwa oraz małe firmy. Nie można zapominać o firmach średnich i dużych, największych pracodawcach.

Gmina powinna opracować plany i programy inwestycyjne, analizy finansowe oraz lokalne plany zagospodarowania przestrzennego. Na opracowanie tego typu dokumentów, jak i opracowanie dokumentacji uzbrajania terenów (oprócz środków unijnych) można otrzymać kredyt z Funduszu Rozwoju Inwestycji Komunalnych Banku Gospodarstwa Krajowego. Udziela on kredytów do wysokości 500 tys. zł na 36 miesięcy.

Dokumenty, o których mowa, są niezbędne przy staraniu się o wsparcie finansowe m.in. z unijnych programów operacyjnych. Gmina powinna upraszczać wydawanie wszelkiego rodzaju zezwoleń i decyzji administracyjnych.

W ramach swoich ustawowych uprawnień władze gminne mają możliwości różnicowania wysokości podatków i opłat oraz ustalania cen i opłat za udostępnianie mienia i usług komunalnych.

Dobrym sposobem na obudzenie lokalnej gospodarki ze stagnacji jest też powołanie agencji rozwoju lokalnego i innych tego typu instytucji, które w imieniu gminy stymulują rozwój gospodarczy.

Gmina poprzez instytucje rozwoju lokalnego powinna tworzyć i następnie udostępniać bezpłatnie bazę danych na potrzeby lokalnych przedsiębiorców i inwestorów z zewnątrz. Baza powinna posiadać informacje o ewentualnych kontrahentach i współpracownikach w biznesie.

Gmina oraz inne jednostki samorządu terytorialnego w ramach swoich budżetów mogą wydzielić środki, które przyczynią się do rozwoju firm lokalnych i zmniejszenia bezrobocia.

Można wyróżnić dwa rodzaje finansowego wsparcia rozwoju przedsiębiorczości w gminie: dochodowe i wydatkowe.

Instrumenty dochodowe obejmują głównie system preferencji podatkowych w podatkach i opłatach lokalnych. Dotyczy to w szczególności opracowania i stosowania stawek podatkowych oraz skali ulg i zezwoleń. Zgodnie z ustawą z 12 stycznia 1991 r. podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2001 r. nr 121, poz. 844 ze zm.) gminy mają prawo obniżać stawki:

podatku od nieruchomośoci (gruntów, budynków i budowli),

podatku od środków transportowych,

opłaty targowe, miejscowe i uzdrowiskowe.

Stawki opłat i podatków lokalnych są zależne od polityki fiskalnej władz samorządu lokalnego. Może być stosowany okresowy system zwolnień. Zwolnienia lub mniejsze stawki mogą być stosowane w odniesieniu od rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej. W przepisach określony został katalog podmiotowy i przedmiotowy zwolnień od podatku od nieruchomości i w podatku od środków transportowych. Rada gminy ma możliwości w drodze uchwały wprowadzić zwolnienia przedmiotowe, które są określone w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych oraz w ustawie o specjalnych strefach ekonomicznych. Gmina ma uprawnienia w zakresie stosowania zwolnień w podatku rolnym i leśnym.

Koszty i opłaty są najbardziej odczuwalne szczególnie na początku każdej działalności gospodraczej. Przedsiębiorca wówczas liczy się z każdą wydaną złotówką. Dlatego też władze gminy powinny być uczulone na takiego przedsiębiorcę. W razie potrzeby należy pomóc takiemu początkującemu przedsiębiorcy. Władze lokalne zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej mają możliwość obniżenia opłaty 100 zł wnoszonej przy wniosku o wpisie do gminnej ewidencji gospodarczej. Wspomniany przepis stanowi: rada gminy może określić niższe stawki opłaty albo wprowadzić zwolnienia z tych opłat, uwzględniając w szczególności rodzaj wykonywanej działalności. Tak więc gmina może nie tylko obniżyć stawki takich opłat, ale może też w ogóle zwolnić z nich firmy, które będą prowadziły określoną działalność, np. najbardziej pożądaną w konkretnej gminie.

Ważnym instrumentem pobudzania gospodarki lokalnej są inwestycje gminy w rozwój infrastruktury technicznej. Głównie w rozwój infrastruktury drogowej i kanalizacyjno-wodociągowej. W tym celu gmina powinna finansować rozbudowę dróg dojazdowych do terenów inwestycyjnych.

Posiadanie uzbrojonych terenów inwestycyjnych wpływa na podjęcie decyzji o rozpoczęciu działalności gospodraczej.

O możliwościach finansowania tego typu inwestycji infrastrukturalnych lokalni przedsiębiorcy oraz potencjalni inwestorzy powinni wiedzieć z wyprzedzeniem. Korzystny klimat dla działalności gospodarczej pojawi się tam, gdzie inwestycje będą realizowane w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. Od 27 lutego zacznie obowiązywać nowa ustawa z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2009 nr 19, poz. 100).

Urzędy gminne w ramach swojej działalności administracyjnej powinny tworzyć centra obsługi inwestora i przedsiębiorców. W takich instytucjach przedsiębiorca powinien otrzymać bezpłatnie porady o lokalnym rynku pracy, o kadrach, lokalnym rynku kredytów i pożyczek gospodarczych, o prowadzonych szkoleniach. Powinien otrzymać także porady i pomoc w sprawach gospodarczych i podatkowych. Na szczeblu lokalnym powinna być prowadzona baza ofert biznesowych i kojarzenia kontrahentów. Gminy we współpracy z organizacjami samorządu gospodarczego powinny organizować targi, giełdy oraz konkursy. Istnienie wielu instytucji wsparcia biznesu sprzyja postrzeganiu gminy jako miejsca atrakcyjnego dla inwestorów.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą dofinansowywać tworzenie i funkcjonowanie takich instytucji poprzez udostępnianie im lokali komunalnych na cele prowadzonej działalności statutowej. Inwestycje tego typu można tworzyć we współpracy z sąsiednimi gminami w ramach związku gminnego lub we współpracy z samorządem powiatowym i samorządem województwa.