Projekt pomnika w rękach stołecznego konserwatora

Artystów, którzy zaprojektowali swój pomnik ku czci ofiar katastrofy smoleńskiej, przybywa. Rzeźbiarz Maksymilian Biskupski na wniosek kilku rodzin ofiar zaprojektował kolumnę z 96 dłońmi. Grażyna Bartnik proponuje płaski obelisk z czarnego granitu z wypisanymi 96 nazwiskami. Architekt Czesław Bielecki lobbuje zaś za swoim projektem - blokiem czarnego granitu z pęknięciem u góry, w którym płonie znicz. Ale z góry wiadomo, że którykolwiek z tych projektów zostanie wybrany, to i tak wzbudzi kontrowersje. Szczególnie że zasady dotyczące stawiania pomników są skomplikowane i niejasne.

Po pierwsze - nie ma jednej ogólnokrajowej normy dotyczącej stawiania obelisków. Praktykę regulują przepisy w poszczególnych miastach i powiatach, tudzież lokalne zwyczaje. Wszędzie jednak to samorząd decyduje o miejscu i formie pomnika.

Najłatwiej postawić nieduży postument na terenie prywatnym - wtedy wystarczy zamiar budowy zgłosić w urzędzie gminy. Gdy jest większy, wymaga pozwolenia na budowę - podobną jak w przypadku domu. Przy czym trudno powiedzieć jednoznacznie, kiedy pomnik jest duży, a kiedy mały. Często to rzecz uznaniowa - czy duży zaczyna się od dwóch, czy od pięciu metrów wysokości.

Trudniej jest, gdy teren należy do samorządu. Po zgłoszeniu wniosku - może to zrobić osoba prywatna, stowarzyszenie albo organizacja - samorząd zapoznaje się z różnymi opiniami na temat projektu. A potem wydaje zgodę lub odrzuca pomysł. - W Warszawie razem z projektem trzeba przedstawić opinie m.in. od Rady Ochrony Pamięci, Walk i Męczeństwa, gestorów sieci, Zarządu Dróg Miejskich, Zarządu Terenów Publicznych - wymienia Tomasz Gamdzyk, naczelnik wydziału estetyki przestrzeni publicznej w stołecznym urzędzie miejskim. - Dokumenty trafiają do wydziału estetyki, by ten wystąpił do rady miasta o wydanie uchwały - wyjaśnia urzędnik.

W czasie prac nad uchwałą można zgłaszać wnioski, protestować. - Kiedy już uchwała zapadnie, decyzja jest wiążąca - dodaje Gamdzyk.

Sprawa jeszcze bardziej się komplikuje, gdy pomnik ma stanąć w okolicy objętej nadzorem konserwatora zabytków - on też musi wyrazić zgodę i zatwierdzić projekt. To dlatego - choć teren przed Pałacem Prezydenckim nie należy do miasta Warszawy, tylko do Kancelarii Prezydenta - już w połowie lipca warszawska konserwator zapowiedziała, że bez jej zgody żaden pomnik tu nie stanie.

Gdyby pomnik ofiar, które zginęły w katastrofie prezydenckiego samolotu miał stanąć w innym mieście niż stolica, potrzebna by też była zgoda wojewódzkiego konserwatora zabytków. Na szczęście tutaj nie trzeba.

Proces wydawania zgody na pomnik różni się szczegółami w zależności od samorządu. Ale wszędzie pojawiają się kontrowersje, np. w Radomiu radni spierają się z lokalnym stowarzyszeniem o pomnik św. Kazimierza - nie chcą, by stanął w centrum miasta.

W Krakowie zaś liczba wniosków o postawienie pomników tak się namnożyła, że radni aż zaczęli rozważać ograniczenie ich liczby do czterech w jednej kadencji.

Dlatego właśnie we Wrocławiu rada miejska postanowiła przygotować jasną uchwałę co do zasad stawiania monumentów: kto może zgłosić pomysł, co musi on zawierać, kto decyduje o tym, czy pomnik powstanie. Główna zasada brzmi: projekt ma być wybierany w drodze konkursu. Czy taki pomnikowy regulamin zadziała, nie wiadomo. Tym bardziej że, jak mówi z żalem Magdalena Gaczyńska z Biura Rady Miejskiej Wrocławia, żadne miasto w Polsce takiego rozwiązania nie ma.

Choć może powstać w Krakowie, gdzie dyskutuje się nad przyjęciem odpowiedniej uchwały. - Nie może być tak, że ktoś sobie coś wymyśli, rada miasta się zgadza i monument powstaje - podkreślała podczas obrad radna Małgorzata Jantos.

W Warszawie artyści, którzy stworzyli projekty pomnika smoleńskiego, w ogóle nie rozumieją, o co chodzi i czemu nikt się ich projektami nie interesuje. Gdyby przeczytali regulamin, wiedzieliby, że ich projekty nie istnieją: nikt ich oficjalnie nie zgłosił.

@RY1@i02/2010/160/i02.2010.160.000.007a.001.jpg@RY2@

Fot. Radek Pietruszka/PAP

Wczoraj tablica upamiętniająca katastrofę smoleńską została obrzucona fekaliami

Sylwia Czubkowska

sylwia.czubkowska@infor.pl