Zmiana statusu miejscowości i granic gminy

Jednym z warunków uzyskania praw miejskich jest, by miejscowość liczyła 2 tys. mieszkańców, z czego połowa powinna pracować poza rolnictwem. Gmina taka musi mieć także wyraźnie miejsko-usługowy, a nie rolniczy, charakter. O zmianach terytorialnych decyduje Rada Ministrów. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym Rada Ministrów w drodze rozporządzenia:

● tworzy, łączy, dzieli i znosi gminy oraz ustala ich granice,

● nadaje gminie lub miejscowości status miasta i ustala jego granice,

● ustala i zmienia nazwy gmin oraz siedziby ich władz.

Rozporządzenie zmieniające granice lub status gminy Rada Ministrów może wydać nie tylko z własnej inicjatywy, ale także na wniosek zainteresowanej rady gminy. Rada, podejmując taką decyzję, powinna się kierować tym, aby terytorium gminy było możliwie jednorodne ze względu na układ osadniczy i przestrzenny, uwzględniając więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zapewniając zdolność wykonywania zadań publicznych. Nadanie gminie lub miejscowości statusu miasta, ustalenie jego granic i ich zmiana dokonywane są w sposób uwzględniający infrastrukturę społeczną i techniczną oraz układ urbanistyczny i charakter zabudowy. Ze względu na doniosłe znaczenie zmian wszelkie roszady w podziale administracyjnym kraju następują 1 stycznia.

Niejednokrotnie zdarza się, że zmiana statusu gminy wiejskiej na miejską związana jest z rozszerzeniem jej dotychczasowych granic. Kompetencje do tworzenia, łączenia, dzielenia i znoszenia gminy oraz ustalania ich granic również ma wyłącznie Rada Ministrów poprzez wydanie odpowiedniego rozporządzenia. Warunkiem koniecznym do wydania takiego rozporządzenia jest zasięgnięcie przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej opinii zainteresowanych rad gmin, poprzedzonych przeprowadzeniem przez te rady konsultacji z mieszkańcami, a w przypadku zmian granic gmin naruszających granice powiatów lub województw - dodatkowo opinii odpowiednich rad powiatów lub sejmików województw. Konsultacje z mieszkańcami w sprawach zmiany granic gmin lub granic miasta polegających na wyłączeniu obszaru lub części obszaru jednostki pomocniczej gminy i jego włączeniu do sąsiedniej jednostki pomocniczej tej gminy lub do sąsiedniej gminy mogą zostać ograniczone do:

● mieszkańców jednostki pomocniczej gminy objętych zmianą przez odpowiednie rady gmin,

● mieszkańców gmin objętych zmianą naruszającą granice powiatów lub województw - przez odpowiednie rady powiatów lub sejmiki województw.

Jednocześnie ustawa o samorządzie gminnym określa, że w przypadku niewyrażenia opinii w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania wystąpienia o opinię wymóg zasięgnięcia opinii uznaje się za spełniony.

Mieszkańcy zarówno gminy wnioskującej, jak i gminy, od której proponuje się wyłączyć dany teren, mają możliwość wypowiedzenia się na temat zmiany granic.

Wszelkie decyzje i czynności Rady Ministrów w sprawach podziału, łączenia, dzielenia i znoszenia gmin, jak też w sprawie ustalania ich granic i siedzib władz powinny być podejmowane po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Ich forma nie została jednak określona. W konsekwencji tryb konsultacji powinien zostać określony uchwałą rady gminy. Oznacza to, że konsultacje mogą mieć formę dowolną, z zastrzeżeniem, że nie mogą przyjąć formy referendum gminnego, gdyż referendum ma charakter rozstrzygający, a stanowisko mieszkańców wyrażone w konsultacji ma mieć charakter opiniodawczy, a więc nie wiążący Rady Ministrów przypodejmowaniu decyzji.

Przeprowadzenie konsultacji, zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, spoczywa na radzie gminy tej jednostki, która występuje z wnioskiem, jak również na organach tych jednostek, które są objęte wnioskiem. Każda gmina objęta wnioskiem zobowiązana jest do przeprowadzenia konsultacji na swoim obszarze.

Po przeprowadzeniu konsultacji rada gminy wyraża opinię dotyczącą proponowanej zmiany granic. Opinia taka powinna zawierać fakty dotyczące zmiany granic, w tym np. wyliczenia skutków finansowych, straty majątku itd. Zarówno argumenty zawarte w opinii rady wnioskującej, jak i rady gminy objętej zmianą, mają taką samą wagę dla organu rozstrzygającego daną zmianę granic.

Ustawa o samorządzie gminnym przewiduje również, że wydanie rozporządzenia o zmianie statusu gminy może nastąpić na wniosek rady. Wniosek rady gminy poprzedzony musi być przeprowadzeniem przez tę radę konsultacji z mieszkańcami, wraz z uzasadnieniem oraz niezbędnymi dokumentami, mapami i informacjami potwierdzającymi zasadność wniosku. Stosuje się tu odpowiednio zasadę jak przy zmianie granic jednostki samorządu terytorialnego.

Kolejnym wymaganym dokumentem jest opinia wojewody właściwego dla gminy lub samorządów objętych wnioskiem.

● gminy tworzy, łączy, dzieli i znosi ich granice oraz prawa miejskie Rada Ministrów;

● wydanie rozporządzenia wymaga opinii zainteresowanych rad gmin poprzedzonych konsultacjami, a gdy chodzi o granice powiatów lub województw - dodatkowo opinii rad powiatów lub sejmików;

● wydanie rozporządzenia na wniosek gminy wymaga dodatkowo przedstawienia map oraz dokumentów potwierdzających zasadność wniosku i opinii wojewody;

● wniosek składa się, za pośrednictwem wojewody, w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji do 31 marca w roku, na koniec którego ma nastąpić zmiana;

● zmiana granic i status gminy zawsze następuje od początku roku.

Łukasz Mazurek

gp@infor.pl

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 9 sierpnia 2001 r. w sprawie trybu postępowania przy składaniu wniosków dotyczących tworzenia, łączenia, dzielenia, znoszenia i ustalania granic gmin, nadawania gminie lub miejscowości statusu miasta, ustalania i zmiany nazw gmin i siedzib ich władz oraz dokumentów wymaganych w tych sprawach (Dz.U. nr 86, poz. 943 ze zm.).