Mieszkańcy i organizacje będą partnerami dla jednostek samorządu

Dotychczasowe doświadczenia ze stosowania ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie w zakresie zlecania wykonywania zadań publicznych organizacjom pozarządowym wskazywały potrzebę ustanowienia jednolitych zasad i trybu ubiegania się przez nie o środki publiczne. Dlatego ogłoszona właśnie w Dzienniku Ustaw nowelizacja ustawy wprowadziła tryb otwartego konkursu ofert również w przypadku zlecania zadań dotyczących pomocy społecznej oraz wykonywania usług rynku pracy. Nastąpiła też zmiana definicji organizacji pozarządowych. Opiera się ona na założeniu, że organizacje te nie działają w celu osiągnięcia zysku, nie przynależą także do sektora finansów publicznych oraz że taki status mogą mieć różne kościoły wyznaniowe.

Ustawa zakłada, że organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych, we współpracy z organizacjami pozarządowymi, które znajdują się na ich terenie.

Współpraca powinna się odbywać w formach:

● zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie;

● konsultowania z organizacjami pozarządowymi projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji;

● wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności;

● konsultowania projektów aktów normatywnych dotyczących sfery zadań publicznych z radami działalności pożytku publicznego, w przypadku ich utworzenia przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego;

● tworzenia wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, złożonych z przedstawicieli organizacji pozarządowych,

● umowy o wykonanie inicjatywy lokalnej na zasadach określonych w ustawie;

● umów partnerstwa określonych w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

Jednocześnie zasady i formy współpracy między administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi zostały wzmocnione przez wprowadzenie sankcji za nieuchwalenie, pomimo ustawowego obowiązku rocznych programów współpracy przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Wprowadzono również możliwość uchwalania wieloletnich programów współpracy z organizacjami pozarządowymi w zależności od potrzeb wspólnot lokalnych.

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi powinien zawierać m.in. cel główny i cele szczegółowe programu, zasady współpracy, przedmiot wspólnych działań, formy współpracy, okres i sposób realizacji, wysokość środków przeznaczonych na jego zrealizowanie, a także tryb i zasady powoływania komisji konkursowej do opiniowania ofert w otwartych konkursach.

Zgodnie z nowymi przepisami wykonanie zadania publicznego przez organizację pożytku publicznego odbywa się w otwartym konkursie ofert. Obsługa konkursu może być zlecona organizacjom pozarządowym, a powierzenie zadań może się odbywać na podstawie przepisów o partnerstwie publiczno-prywatnym. O konkursie należy poinformować w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronach internetowych i w siedzibie jednostki samorządu. Fakultatywnie ogłoszenie można zamieścić w dzienniku lub tygodniku lokalnym.

Oferta konkursowa powinna zawierać:

● zakres rzeczowy zadania publicznego,

● termin i miejsce realizacji zadania,

● kalkulację kosztów,

● informację o wcześniejszych dokonaniach organizacji,

● informację o zasobach własnych (rzeczowych i kadrowych),

● deklarację o zamiarze odpłatnego lub nieodpłatnego wykonania zadania.

Po dokonaniu wstępnej oceny projektu organ administracji powołuje komisję konkursową. W jej skład wchodzą, oprócz przedstawicieli samorządu, także organizacje pozarządowe niebiorące udziału w konkursie. Mogą też być do niej powołani eksperci. Do wykonania zadania komisja wybiera jedną lub kilka organizacji. Współpraca odbywa się na podstawie podpisanej następnie umowy.

Nowością jest możliwość wykonywania zadań przez organizacje pozarządowe bez konieczności organizowania konkursu przez jednostki samorządu terytorialnego. Bez konkursu na wniosek organizacji można zlecić zadanie lokalne, jeśli:

● wysokość dofinansowania nie przekracza 10 tys. zł,

● zadanie jest realizowane w terminie do 90 dni.

Wyjątkowo organ samorządu może odstąpić od konkursu w razie wystąpienia klęski żywiołowej, katastrofy naturalnej lub awarii technicznej (np. black-out - wyłączenie prądu na dużym obszarze). Od konkursu może też odstąpić prezes Rady Ministrów ze względu na ochronę życia lub zdrowia ludzkiego lub inny ważny interes państwa. Podobnie ministrowie bez konkursu powierzyć mogą zadanie straży pożarnej lub PCK.

Po wykonaniu zadania publicznego należy sporządzić w terminie 30 dni sprawozdanie z jego wykonania. Ważne jest, że tej samej organizacji samorząd nie może przekazać więcej niż 20 tys. zł dofinansowania na wykonanie zadania publicznego.

Nowe przepisy wprowadzają również nową formę współpracy samorządu ze społecznością lokalną i organizacjami pożytku publicznego. W ramach tzw. inicjatywy lokalnej mieszkańcy gminy czy powiatu mogą złożyć wniosek o realizację konkretnego zadania publicznego. Inicjatywa dotyczyć może działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych, takich jak np. budowa czy remont dróg lokalnych, kanalizacji, sieci wodociągowej albo też remont budynków należących do gminy. Zgodnie z ustawą inicjatywa ta może dotyczyć również kultury, działalności charytatywnej, pielęgnowania polskości czy aktywizacji mniejszości etnicznych i narodowych. Do zadań wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) będzie należało określenie warunków oceny wniosków o realizację zadania publicznego. Przede wszystkim znaczenie powinno mieć kryterium przydatności zgłoszonego zadania dla rozwoju społeczności lokalnej.

Po zaakceptowaniu inicjatywy organ wykonawczy podpisuje umowę na czas określony z wnioskodawcą. Zobowiązanie wykonawcy może polegać na świadczeniu pracy społecznej lub na świadczeniach rzeczowych. Równocześnie samorząd może wesprzeć inicjatywę poprzez użyczenie wnioskodawcom sprzętu albo wyposażenia, koniecznych do wykonania inicjatywy.

Zasadniczo wykonanie inicjatywy lokalnej opiera się na wykorzystaniu środków własnych stron porozumienia. Każda ze stron, realizując przypisane jej w umowie działania, zmierza do wykonania zadania publicznego, które jest wspólnym celem stron. Strony umowy samodzielnie rozporządzają środkami przeznaczonymi na wykonanie inicjatywy lokalnej. Wiążą je natomiast zobowiązania wynikające z umowy do wykonania poszczególnych działań, których suma składa się na wykonanie inicjatywy lokalnej oraz realizację zadania publicznego. Zmiany te umożliwiają gminie wykonanie zobowiązań wynikających z porozumienia o wykonaniu inicjatywy lokalnej przy udziale gminnych jednostek pomocniczych, zwłaszcza sołectw i dzielnic.

Nowym rozwiązaniem jest również ujęcie w ramy prawne odpowiedzialności członków organu zarządzającego oraz organu kontroli lub nadzoru wobec organizacji pożytku publicznego za szkodę wyrządzoną działaniem niezgodnym z prawem lub statutem.

● nieodpłatnej działalności pożytku publicznego,

● odpłatnej działalności pożytku publicznego lub

● działalności gospodarczej wymaga rachunkowego wyodrębnienia tych form działalności w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyników każdej z tych działalności, z zastrzeżeniem przepisów o rachunkowości.

katarzyna.zaczkiewicz@infor.pl

Ustawa z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego (Dz.U. nr 28, poz. 146).