Rewitalizacja, czyli jak zagrożenia można skutecznie zamienić w atuty

Na obszarze województwa śląskiego dominują tereny poprzemysłowe i zdegradowane związane z górnictwem i przemysłem przeróbczym. Najczęstszymi przyczynami degradacji jest zanieczyszczenie chemiczne oraz degradacja morfologiczna, czyli deformacja powierzchni lub elementów ukształtowania terenu. Degradacja chemiczna może mieć wpływ na jakość środowiska oraz na zdrowie ludzi, natomiast degradacja fizyczna może obniżać możliwości realizacji funkcji gospodarczych.

Przedstawiciele władz województwa przekonują, że przekształcanie terenów poprzemysłowych przez przydzielanie im nowych funkcji gospodarczych, przyrodniczych czy rekreacyjnych stanowi wyzwanie dla całego regionu, w szczególności dla wszystkich poziomów administracji, oraz stwarza realną alternatywę dla zajmowania przez produkcję kolejnych terenów zielonych.

- Rewitalizacja jest to proces działań, w wyniku którego następuje ożywienie kryzysowych i zdegradowanych obszarów miast, które w wyniku przemian gospodarczych, społecznych i ekonomicznych utraciły częściowo swoje pierwotne przeznaczenie - wyjaśnia Tadeusz Adamski, dyrektor Wydziału Gospodarki Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego.

Podkreśla, że rewitalizacja to nie tylko remont, modernizacja, konserwacja, przebudowa, regeneracja, modernizacja obiektu budowlanego lub też rekultywacja, rewaloryzacja terenów zdegradowanych i poprzemysłowych, lecz przede wszystkim działania społeczne.

Rewitalizacja ma się przyczynić do poprawy jakości życia mieszkańców, przywrócenia nowych funkcji, odbudowy więzi między ludźmi.

Celem strategicznym rewitalizacji jest stworzenie przestrzennych warunków do jakościowego i zrównoważonego rozwoju miasta oraz poprawy jakości życia mieszkańców. Działania rewitalizacyjne mają więc na celu wyprowadzenie danego obszaru ze stanu kryzysowego poprzez usunięcie zjawisk, które spowodowały jego degradację.

- Perspektywą dla działań rewitalizacyjnych powinno być przejście od terenów zdegradowanych do obszarów o nowych funkcjach gospodarczych i społecznych - dodaje Tadeusz Adamski.

Rewitalizacja terenów poprzemysłowych napotyka jednak spore bariery, które można podzielić na kilka kategorii. Są to bariery prawne, własnościowe (rozproszona własność), informacyjne (brakuje kompleksowej informacji o stanie degradacji terenów) oraz finansowe.

Specjaliści przekonują, że z powodu braku wystarczającej ilości środków nie jest możliwe rozwiązanie wszystkich problemów związanych z terenami poprzemysłowymi, stąd konieczność hierarchizacji działań. Niezbędne są narzędzia umożliwiające ocenę stopnia degradacji w oparciu o dostępne źródła informacji. Pełne informacje są podstawowym narzędziem wspierającym procesy transformacji terenów poprzemysłowych.

W ramach Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej (RSIP) w Województwie Śląskim, stworzonego dla wsparcia planowania regionalnego i lokalnego oraz restrukturyzacji regionu oraz zarządzania w sytuacjach kryzysowych, stworzono podsystem masowej inwentaryzacji i waloryzacji terenów poprzemysłowych (TPP). W tej bazie znajdują się informacje o ponad 400 obszarach z terenu całego województwa śląskiego.

Obecnie Główny Instytut Górnictwa z Katowic wraz ze Śląskim Urzędem Marszałkowskim realizuje projekt Ogólnodostępna Platforma Informacji - Tereny Poprzemysłowe i Zdegradowane (OPI-TPP), którego celem jest utworzenie ogólnodostępnej, regionalnej bazy danych, zawierającej kompleksową informację o terenach poprzemysłowych oraz prowadzonej na nich działalności.

Leszek Janicki