Udogodnienie w spłacie gmina określa w uchwale

Jednostki samorządu terytorialnego samodzielnie określają w drodze uchwały zasady, sposób i tryb w stosowaniu ulg w spłacie należności cywilnoprawnych stanowiących ich dochód własny. Do takich należności zaliczyć należy m.in. wpływy osiągane ze sprzedaży, opłat z tytułu użytkowania wieczystego, czynszu dzierżawnego i najmu nieruchomości lub lokali. Takiego charakteru nie ma natomiast opłata planistyczna, bowiem źródłem jej powstania są przepisy materialnego prawa administracyjnego zawarte w art. 36 ust. 4 ustawy 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 647), por. wyrok WSA w Krakowie z 8 listopada 2010 r. (II SA/Kr 1028/10, www.orzeczenia.nsa,gov.pl).

Do przypadających jednostkom samorządu terytorialnego należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym powstałych w związku z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych stosuje się odmienny tryb stosowania ulg, określony w art. 55 - 58 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej ustawa: Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Omawiamy go poniżej.

Warunki stosowania

Z art. 59 ustawy wynika, że stosowanie ulg w spłacie zobowiązań wobec samorządu można stosowć w dwóch trybach: na wniosek i z urzędu. Przy czym ulgi na wniosek muszą być obowiązkowo uregulowane w uchwale jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast te stosowane z urzędu mogą, ale nie muszą, być przez nie wprowadzone.

Możliwość zastosowania ulg w postaci umarzania, odraczania terminów lub rozkładania na raty spłat należności zależy od zaistnienia warunku w postaci ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego. Warunki te wiążąco określa art. 59 ust. 1 ustawy. Zatem jednostka samorządu nie może w uchwale ich inaczej określać, uściślać czy rozwijać (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody lubelskiego z 30 lipca 2010 r., NK.II. 0911/241/10, LexPolonica nr 2437933). Może ona jedynie doprecyzować pojęcie ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego, m.in. poprzez przykładowe wskazanie szczególnego rodzaju sytuacji, które z punktu widzenia rady mieszczą się w zakresie tych pojęć (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 24 lipca 2012 r., NK-N18.4131.230.2012.KT3, Lex nr 1211284).

Ustalenie, czy w konkretnej sytuacji występują powody uzasadniające zastosowanie ulgi, dotyczy różnorakich okoliczności odnoszących się do finansowej i osobistej sytuacji dłużników. Wobec czego ustalenie stanu faktycznego w postępowaniach prowadzonych w sprawie przyznania ulgi sprowadzać się będzie do określenia konkretnej sytuacji i możliwości finansowych dłużnika. W tym celu jednostki samorządowe muszą zebrać niezbędny materiał dowodowy, na postawie którego dokonają oceny zasadności złożonego przez dłużnika wniosku. Dopuszczalne jest więc żądanie od dłużnika wnioskodawcy złożenia oświadczenia majątkowego, w którym ten przedstawi swoją finansową i osobistą sytuację. Zbieranie takich informacji jest zgodne z ustawą o ochronie danych osobowych (wyrok WSA w Opolu z 28 kwietnia 2011 r., I SA/Op 147/11, Lex nr 1128444).

Określenie trybu

Szczegółowe zasady, sposób i tryb udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych przypadających jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym, warunki dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz organy lub osoby do tego uprawnione, określa organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w drodze uchwały. Wszystkie te elementy obowiązkowo muszą być w niej uregulowane. Z drugiej strony wyjście poza wskazaną treść może także być powodem stwierdzenie nieważności tej części uchwały.

W praktyce dość często niewłaściwe sformułowanie treści uchwały było powodem unieważnienia przez sądy administracyjne tych aktów prawa miejscowego. I tak na przykład olsztyński sąd stwierdził nieważność uchwały, która nie określała rodzaju pomocy publicznej, z którą będą utożsamiane ulgi, ani warunków dopuszczalności ich udzielania jako pomocy publicznej (wyrok z 19 kwietnia 2012 r., I SA/Ol 126/12, www.orzeczenia.nsa,gov.pl).

Należy także pamiętać, by nie powtarzać, a tym bardziej nie modyfikować wiążących regulacji o charakterze ustawowym. W jednej ze spraw rozpatrywanych w sądzie uchwała zmieniała regulacje kodeksu cywilnego dotyczące uchylania się od skutków złożonego oświadczenia woli. Sąd uznał to za niedopuszczalne i stwierdził nieważność tej części uchwały (wyrok WSA we Wrocławiu z 9 marca 2011 r., III SA/Wr 735/11,www.orzeczenia.nsa,gov.pl).

Wsparcie de minimis

Uchwała w sprawie stosowania ulg w stosunku do należności cywilnoprawnych stanowi program pomocowy w rozumieniu prawa unijnego, a warunkiem jej podjęcia jest uprzednie przedłożenie jej projektu do zaopiniowania prezesowi UOKiK (por. art. 12, art. 2 pkt 7 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.).

Natomiast jeśli z pomocy w postaci ulgi będą mogli również korzystać przedsiębiorcy rolni (np. ulga w czynszu dzierżawnym), projekt uchwały przed jego uchwaleniem będzie wymagał również opinii ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Projekty uchwał przyznających ulgi stanowiące pomoc de minimis przesyłane są (do wiadomości) prezesowi UOKiK.

Po ogłoszeniu uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wejściu jej w życie treść ostatecznie przyjętej uchwały jako program pomocowy należy przesłać prezesowi UOKiK lub ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi celem rejestracji.

OPINIA EKSPERTA

Michał Paprocki, wspólnik, radca prawny w Kancelarii Chmaj i Wspólnicy

@RY1@i02/2012/221/i02.2012.221.08800100f.802.jpg@RY2@

Ustawa nie określa szczegółowych warunków przyznawania ulg, pozostawiając tę kwestię do uregulowania organowi stanowiącemu j.s.t. Przypomnieć należy, że od przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest zobligowana do stosowania unijnych reguł konkurencji. W konsekwencji wszelka pomoc publiczna dopuszczalna jest jedynie wyjątkowo, jako odstępstwo od reguły wynikającej z art. 107 TFUE (Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) i stąd obowiązek określenia przez organ j.s.t. w treści uchwały takich warunków przyznawania wsparcia, by udzielana pomoc była zgodna z prawem. Pomoc przyznawana przez j.s.t. będzie zawsze pomocą publiczną, jeśli udzielane wsparcie: dotyczy przedsiębiorstwa (przedsiębiorcy) w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, jest przyznawane przez państwo lub pochodzi ze środków państwowych, udzielane jest na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku, ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów), grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

Organ j.s.t. może zapobiec zakwalifikowaniu ulg jako pomoc publiczną, jeśli wyłączy przedsiębiorców z kręgu potencjalnych beneficjentów. W przeciwnym razie musi zapoznać się z regulacjami dotyczącymi udzielania pomocy publicznej i obowiązkami związanymi z jej przyznawaniem.

W celu uniknięcia obowiązków notyfikacyjnych organ j.s.t. może skorzystać z możliwości udzielenia pomocy de minimis (do 200 tys. euro w ciągu 3 lat) lub udzielanej w zakresie tzw. wyłączeń grupowych (np. pomoc regionalna). Program pomocowy przewidujący udzielenie pomocy de minimis podlega jedynie zgłoszeniu prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, natomiast program pomocowy przewidujący przyznanie wsparcia w ramach wyłączeń grupowych musi być zaopiniowany przez prezesa UOKiK.

Konstruowanie innych programów pomocowych wymaga zachowania warunków określonych w ustawie z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl