Jak wystąpić o ocenę ryzyka i ile to kosztuje

W proces nadawania ratingu zaangażowane są dwie strony: zainteresowany oceną samorząd oraz agencja ratingowa, wybierana w drodze przetargu publicznego zgodnie z ustawą z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2004 r., nr 19, poz. 177 z późn. zm.). Współpracę między tymi podmiotami można podzielić na trzy etapy, które w praktyce sprowadzają się do następujących działań:

Wyłoniona agencja weryfikuje przekazane przez samorząd dane niezbędne do sporządzenia ratingu. Należą do nich m.in. ogólne informacje o sytuacji gospodarczej samorządu, sprawozdania z wykonania budżetu, budżet na rok bieżący, wieloletnia prognoza finansowa, sprawozdania przedkładane regionalnej izbie obrachunkowej, lista zobowiązań czy lista spółek, w których samorząd ma udziały.

Przedstawiciele agencji odwiedzają urząd miasta w celu pozyskania informacji związanych z jego rozwojem. Agencja sprawdza na miejscu, czy program rozwoju jest spójny oraz w jaki sposób samorząd zamierza sfinansować inwestycje.

W trakcie powyższego spotkania analityk omawia sytuację finansową samorządu i proponuje przyznanie konkretnej oceny. Potem odbywa się głosowanie, podczas którego zapada ostateczna decyzja komitetu co do oceny ratingowej. Cała procedura trwa zazwyczaj 6-10 tygodni. Czas ten może być krótszy w przypadku podmiotów, które o rating występują już kolejny raz.

Przy przyznawaniu samorządowi ratingu pod uwagę brane są różne czynniki. Agencja analizuje m.in. kondycję lokalnej gospodarki. Jeżeli samorząd ma interesującą wizję rozwoju, a gospodarka opiera się na dobrze prosperujących przedsiębiorstwach z wielu branż, jest większa szansa na lepszą ocenę. Prawdopodobieństwo upadku zakładów jest bowiem mniejsze, płacone są podatki, a także powstają nowe miejsca pracy. Znaczenie mają również planowane inwestycje. Wyżej ocenia się te generujące wpływy do budżetu, np. budowę hal sportowych, w których organizowane będą różne przedsięwzięcia przynoszące dochody.

Od 40 do 50 tysięcy

Decydując się na rating, samorząd musi również wziąć pod uwagę jego koszt i zastanowić się nad źródłem sfinansowania analizy. Zdarza się, że za rating płaci podmiot zainteresowany inwestowaniem na terenie danej j.s.t. W większości przypadków koszt takiej oceny pokrywany jest jednak z budżetu samorządu. Cena ratingu zależy od różnych czynników, m.in. od tego, czy przeprowadzany jest rating krajowy, czy międzynarodowy. Koszt nadania ratingu krajowego oraz jego roczny monitoring kształtuje się w granicach 40-50 tys. zł. Opłata za rating międzynarodowy jest jednak wyższa i wynosi na rynkach rozwiniętych ok. 40 tys. euro rocznie. - W związku z tym, że wykonawca ratingu wyłaniany jest w Polsce w drodze przetargu publicznego, ostateczna cena przedsięwzięcia jest nieznana. W przetargu mogą bowiem paść różne kwoty lub któryś z oferentów może być odrzucony ze względów formalnych - wskazuje Mirosław Dudziński. Dodaje, że przy wyborze agencji należy także brać pod uwagę ewentualne koszty dodatkowe. - Jeżeli np. przydzieleni analitycy nie mówią po polsku, to konieczne mogą być tłumaczenia przesyłanych materiałów i spotkań z analitykami. Możliwe, że trzeba będzie również pokryć koszty przyjazdu i pobytu analityków, którzy przyjadą z zagranicy - wylicza Mirosław Dudziński.

Najczęściej jednak cena analizy nie przekracza 100 tys. zł. - Coroczny koszt ratingu, który ponosi miasto, wynosi ok. 15 tys. dolarów - informuje Biuro Prasowe Łodzi. Podobnie ceny kształtują się w Częstochowie. Za rating Koszalina miasto płaci natomiast ok. 40 tys zł rocznie. Kielce wydają na rating ok. 100 tys. zł. Droższe są natomiast ratingi Warszawy, która podobnie jak wiele stolic europejskich posiada dwie oceny. - W związku z tym, że rating Warszawy przyznawany jest przez dwie agencje, jego łączny koszt wynosi ok. 200 tys. zł rocznie - wskazuje Arkadiusz Kamiński, dyrektor Biura Polityki Długu i Zarządzania Płynnością m.st. Warszawy.

Zbyt dużo obowiązków

Rating samorządów wiąże się ściśle z ratingiem kraju, gdyż to właśnie z budżetu centralnego j.s.t. otrzymują dotacje i subwencje na działalność. Dlatego też miasto nie może mieć wyższego ratingu niż kraj, w którym się znajduje. Zwiększenie deficytu budżetowego państwa przekłada się również na kondycję finansową samorządów, które muszą utrzymywać większą dyscyplinę finansową. Jak wynika z opublikowanego kilka miesięcy temu raportu agencji Fitch, obniżaniu ratingu samorządów sprzyja również zwiększenie przez organy centralne liczby zadań, które j.s.t. muszą realizować. Chodzi tu przykładowo o obowiązki z ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz.U. z 2011 r., nr 149, poz. 887) oraz ustawy z 25 kwietnia z 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. 2011 r., nr 112, poz. 654), zgodnie z którą samorządy mają pokrywać ujemny bilans finansowy samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej lub podejmować decyzję o likwidacji tych placówek. Innym przykładem jest również podwyższanie płac nauczycieli na szczeblu rządowym bez pokrycia w przeznaczonych na ten cel środkach. Nie wszędzie jednak dodatkowe obowiązki stanowią barierę nie do pokonania. - Zwiększenie zadań samorządów nie wpłynęło bezpośrednio na rating Łodzi. Niewątpliwie jednak wspieranie rodziny i pieczy zastępczej to kolejne w ostatnich latach zadanie przekazywane samorządom bez zabezpieczenia środków na ich realizację, co ma wpływ na kondycję finansową wszystkich miast - mówi Jakub Jakubowski z Urzędu Miasta Łodzi.

Alternatywą Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych

Zdecydowana większość samorządów nie decyduje się jednak na przeprowadzenie ratingu. Niektóre z nich zrezygnowały z niego w momencie, w którym taka analiza nie była im już potrzebna. - W 2009 i 2010 roku staraliśmy się o środki na realizację zadania "Poprawa gospodarki wodno-ściekowej miasta Sochaczew" ze środków Unii Europejskiej. Do montażu finansowego miasto potrzebowało ratingu. Ostatecznie beneficjentem projektu została miejska spółka Zakład Wodociągów i Kanalizacji, wobec czego ocena nie była nam już potrzebna - mówi Jolanta Brzóska, skarbnik Sochaczewa. Natomiast Ruda Śląska zrezygnowała z ratingu po kilku latach jego posiadania. - W latach 2006-2009 regularnie zlecaliśmy przeprowadzanie analiz, które utrzymywały się na poziomie A- (pol). W 2010 roku sytuacja finansowa miasta była trudna. Od tego czasu rating nie był już przeprowadzany - mówi rzecznik prasowy Urzędu Miasta w Rudzie Śląskiej Adam Nowak.

Nie tylko rating może pomóc samorządom w przyciągnięciu inwestorów. W tym celu j.s.t. mogą np. współpracować z Polską Agencją Informacji i Inwestycji Zagranicznych (PAIiIZ). W jej strukturach działa departament rozwoju regionalnego zajmujący się współpracą z samorządami. - W zakresie obsługi inwestorów zagranicznych Agencja najczęściej współpracuje ze specjalnymi strefami ekonomicznymi oraz z centrami obsługi inwestora - regionalnymi partnerami PAIiIZ. Ponadto PAIiIZ został beneficjentem jednego z działań Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej i w tym zakresie ściśle współdziała z urzędami marszałkowskimi i urzędami miast pięciu wschodnich województw - mówi Bożena Czaja, wiceprezes PAIiIZ. Agencja podpisała również umowy o współpracy z 21 miastami, ostatnio z Zambrowem.

Źródło: Fitch Ratings.

23 miasta 3 województwa 5 spółek komunalnych posiada aktualnie ocenę ratingową

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2012/216/i02.2012.216.08800070r.803.jpg@RY2@

Marcin Wojniak, dyrektor departamentu zarządzania ryzykiem kredytowym Banku Gospodarstwa Krajowego

Banki oferują samorządom szerokie spektrum instrumentów, dzięki którym gminy, powiaty czy województwa mogą sfinansować swoje inwestycje. W związku z tym, że niewielka część z prawie 3 tys. jednostek samorządu terytorialnego w Polsce posiada oceny przyznawane przez agencje ratingowe, nie są one zwykle podstawą decyzji kredytowej, a jedynie jedną z informacji dodatkowych, analizowanych przez bank. Natomiast banki przy przyznawaniu kredytów dokonują własnych ocen ratingowych i można zauważyć tu zbieżność ocen z ratingami przyznawanymi przez agencje. Rating pomaga we właściwej ocenie ryzyka kredytowego samorządu, różnicuje lepsze finansowo samorządy od gorszych, pozwala ustandaryzować i przyspieszyć proces kredytowy oraz odpowiednio dobrać cenę kredytu (marżę kredytową). W związku z tym, że większość samorządów charakteryzuje się dobrą lub bardzo dobrą wiarygodnością kredytową (niskie ryzyko kredytowe), dostęp do kredytowania z wykorzystaniem modelu jest bardzo szeroki. Wśród instrumentów przeznaczonych dla samorządów są zarówno kredyty, jak i obligacje, w tym m.in. wieloletnie kredyty lub obligacje na inwestycje, kredyty na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań, jak również kredyty na finansowanie przejściowego deficytu w ciągu roku lub kredyty pomostowe.