Komórki audytu wewnętrznego na wysokim szczeblu

Ostania zmiana ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) wprowadziła nowe rozwiązania prawno - organizacyjne w systemie audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego (j.s.t.). Zgodnie z definicją z art. 272 ust. 1 wymienionej ustawy audyt wewnętrzny jest działalnością niezależną i obiektywną, która ma za zadanie wspieranie ministra kierującego działem lub kierownika jednostki w realizacji celów i zadań przez systematyczną ocenę kontroli zarządczej. Działalność współczesnego audytu wewnętrznego powinna być ukierunkowana w większym stopniu na sferę usług doradczych.

Zakres doradztwa audytu w samorządzie terytorialnym obejmuje różne obszary. Zazwyczaj są to usługi dotyczące problematyki prowadzenia gospodarki finansowej, rachunkowości czy też funkcjonowania systemu zamówień publicznych. Ukierunkowanie działalności audytu wewnętrznego w stronę oceny ex - ante stwarza szansę na identyfikację ryzyka niepowodzenia jeszcze przed wdrożeniem danego procesu czy działania lub podjęciem decyzji. Z ekonomicznego punktu widzenia przeprowadzenie takiej ewaluacji może zapobiec ponoszeniu przez j.s.t. zbędnych wydatków, co przy pogłębiającym się kryzysie finansowym ma duże znaczenie.

Zgodnie z art. 274 ust. 3 ustawy o finansach publicznych obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego w jednostkach samorządu terytorialnego jest obligatoryjny, jeżeli ujęta w uchwale budżetowej kwota dochodów i przychodów lub kwota wydatków i rozchodów przekroczyła wysokość tzw. kwoty progowej, czyli 40 mln zł. Ustawa o finansach publicznych z 2009 r. nie wskazuje sztywnego terminu, od którego ma nastąpić wprowadzenie do j.s.t. audytu wewnętrznego, jeżeli zostanie przekroczona kwota progowa. Z uwagi iż realizacja budżetu jest procesem dynamicznym to zachodzące w nim zmiany budżetowe mogą przysporzyć pewnych trudności przy procedurze wdrażania audytu. Chodzi tu o sytuację, gdy w ciągu roku obrachukowego budżet samorządowy przekroczy kwotę progową, a za chwilę nastąpi istotna redukcja np. wydatków i wówczas obowiązek taki ustanie.

Sytuacja taka może prowadzić do uzasadnionej opieszałości przy podejmowaniu decyzji o prowadzeniu audytu. Takie wahania kwot ujętych w budżecie mogą również negatywnie wpłynąć na zachowanie ciągłości, efektywności i stabilności działań audytu w j.s.t. Określenie terminu w przepisach ustawy dyscyplinowałoby kierowników j.s.t. do podejmowania skuteczniejszych działań, których efektem byłoby wdrożenie audytu wewnętrznego. Co za tym idzie zwiększyłoby to transparentność finansów publicznych oraz ułatwiłoby rozliczanie osób odpowiedzialnych za podejmowane decyzje angażujące pieniądze publiczne.

Ustawa o finansach publicznych dopuszcza możliwość prowadzenia audytu w j.s.t. bez przekroczenia w budżecie kwoty progowej. W takim wypadku prowadzenie audytu zależy od decyzji kierownika jednostki. Należy podkreślić, iż zaniechanie obowiązku prowadzenia audytu w j.s.t. do tego zobowiązanej wskutek niezatrudnienia audytora albo niezawierania umowy z usługodawcą w myśl art. 18a ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowi przesłankę naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Działalność audytu wewnętrznego powinna być całkowicie niezależna zarówno w sferze organizacyjnej, jak i operacyjnej. Według wytycznych standardów audytu wewnętrznego dla jednostek sektora finansów publicznych ogłoszonych komunikatem nr 4 z dnia 20 maja 2011 r. (Dz. Urz. MF z 2011 r. nr 5, poz.23) niezależność pozostaje zachowana wówczas, jeżeli brak jest okoliczności, które mogłyby zagrozić bezstronnemu przeprowadzaniu audytu wewnętrznego. Przyjmuje się, że działania audytu będą wówczas niezależne, jeżeli zostanie on odpowiednio wysoko usytuowany w strukturze organizacyjnej danej jednostki. Standard Praktyki Zawodowej Audytu Wewnętrznego oznaczony jako nr 1110 - Niezależność organizacyjna stanowi, iż " zarządzający audytem wewnętrznym musi podlegać takiemu szczeblowi zarządzania w organizacji, który pozwoli audytorowi wewnętrznemu wypełnić jego obowiązki (...)". Zapewnienie bezpośredniej podległości pod najwyższy szczebel zarządzania organizacją, czyli kierownika j.s.t., jest ustawowym obowiązkiem wynikającym z art. 280 ustawy o finansach publicznych. Wysokie usytuowanie komórki audytu wewnętrznego w strukturze organizacyjnej ma zapewnić m.in. pełną niezależność podczas identyfikacji czynników ryzyka oraz dobór obszarów audytu. Ma to również zapobiec przypadkom angażowania audytora wewnętrznego w sferę zadań, które nie są związane z celami i zadaniami przewidzianymi dla audytu.

Jednym z wielu obowiązków przewidzianych dla kierownika jednostki sektora finansów publicznych w zakresie audytu jest zapewnienie organizacyjnej odrębności takiej komórki. Ponadto kierownik j.s.t. ma również zapewnić warunki niezbędne do niezależnego i efektywnego prowadzenia audytu. Oznacza to, iż komórka audytu wewnętrznego nie powinna być organizacyjnie oraz operacyjnie połączona z innymi komórkami. Najczęściej zasada niezależności organizacyjnej w j.s.t. jest realizowana przez wydzielenie w strukturze organizacyjnej komórki audytu lub wyodrębnienie samodzielnego stanowiska pracy do tych spraw. Łączenie w strukturze organizacyjnej audytu wewnętrznego z innymi komórkami organizacyjnymi, np. kontrolą wewnętrzną, może świadczyć o dualizmie organizacyjnym. Jest to sprzeczne z przepisami oraz standardami.

Ważne

Ustawa o finansach publicznych daje możliwość prowadzenia audytu bez przekroczenia w budżecie kwoty progowej

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.08800030a.803.jpg@RY2@

dr Piotr Sołtyk, audytor wewnętrzny Urzędu Miasta Sandomierza

dr Piotr Sołtyk

audytor wewnętrzny Urzędu Miasta Sandomierza

Podstawa opracowania

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm). Komunikat nr 4 ministra finansów z 20 maja 2011 r. w sprawie standardów audytu wewnętrznego dla jednostek sektora finansów publicznych (Dz. Urz. MF z 2011 r. nr 5, poz. 23).