Zakład budżetowy może być przekształcony w spółkę

Podstawą funkcjonowania samorządowych zakładów budżetowych jest ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Celem tych zakładów jest odpłatne wykonywanie zadań, a koszty ich działalności są pokrywane z przychodów własnych. Zakłady te mają obowiązek sporządzania rocznego planu finansowego obejmującego przychody, w tym dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego (j.s.t.), koszty i inne obciążenia, stan środków obrotowych, stan należności i zobowiązań na początek i koniec okresu oraz rozliczenia z budżetem j.s.t. Samorządowy zakład budżetowy wpłaca do budżetu j.s.t. nadwyżkę środków obrotowych, ustaloną na koniec okresu sprawozdawczego, chyba że organ stanowiący j.s.t. postanowi inaczej. Dodatkowo, w gestii organu stanowiącego leży decyzja o przekształceniu zakładu w inną formę organizacyjno-prawną.

Dotychczasowa reforma

Do końca 2010 r. likwidacji uległy wszystkie państwowe zakłady budżetowe oraz niektóre samorządowe zakłady budżetowe. Zachowane zostały jedynie zakłady budżetowe powołane przez j.s.t, i to wyłącznie w określonych dziedzinach zadań własnych. Do dziedzin tych należą głównie zadania z zakresu: gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi, dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz, lokalnego transportu zbiorowego, targowisk i hal targowych, zieleni gminnej i zadrzewień, kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, pomocy społecznej, reintegracji zawodowej i społecznej oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, utrzymywania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w tym w szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem, w celu ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania, a także z zakresu cmentarzy. [Przykład 1]

Zachowane zakłady budżetowe mogą ulegać przekształceniom, co umożliwia jednostkom samorządu terytorialnego dostosowanie form wykonywania zadań własnych do lokalnych potrzeb. Dosyć częstą praktyką spotykaną wśród władz samorządowych, które zdecydowały się na przekształcenie zakładu budżetowego, jest likwidacji zakładu i powołanie jednostki budżetowej albo likwidacja zakładu w celu wniesienia całości lub zorganizowanej części mienia do spółki prawa handlowego. Natomiast rzadziej wykorzystywaną formą przekształceń zakładów budżetowych jest likwidacja i utworzenie gospodarstwa pomocniczego albo likwidacja w celu wydzierżawienia całości lub zorganizowanej części mienia zakładu budżetowego. Oczywiście istnieje również możliwość likwidacji zakładu budżetowego bez powołania w jego miejsce innej jednostki organizacyjnej.

Akcyjna albo z o.o.

Przekształcenie samorządowego zakładu budżetowego w spółkę prawa handlowego następuje na podstawie art. 22 ustawy o gospodarce komunalnej. Zgodnie z tym przepisem organ stanowiący j.s.t. może, w drodze uchwały, zdecydować o likwidacji samorządowego zakładu budżetowego w celu zawiązania spółki akcyjnej albo spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zawiązanie tych spółek dochodzi do skutku poprzez wniesienie na pokrycie kapitału spółki wkładu w postaci mienia samorządowego zakładu budżetowego pozostałego po jego likwidacji. W przypadku przekształcenia samorządowego zakładu budżetowego mienie zakładu staje się mieniem tworzonej spółki komunalnej. Ponadto prawo zarządu gruntem samorządowego zakładu budżetowego przekształconego w spółkę staje się prawem użytkowania wieczystego spółki. Powstała w wyniku przekształcenia spółka wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki związane z działalnością samorządowego zakładu budżetowego. [Przykład 2]

Dodatkowo należy pamiętać, że mienie pozostałe po likwidacji samorządowego zakładu budżetowego może być także wniesione do zawiązanej przez j.s.t. spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 14 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym. Umowa o partnerstwie publiczno-prywatnym może przewidywać, że w celu jej wykonania podmiot publiczny i partner prywatny zawiążą spółkę kapitałową, spółkę komandytową lub komandytowo-akcyjną. Ponadto przepisy zastrzegają, że podmiot publiczny nie może być komplementariuszem.

Korzyści podatkowe

Samorządowe zakłady budżetowe mogą również ulec przekształceniu w jednostki budżetowe. Są to jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które nie posiadają osobowości prawnej. Wszystkie swoje wydatki pokrywają bezpośrednio z budżetu, natomiast wszystkie dochody odprowadzają odpowiednio albo na rachunek budżetu państwa, albo na rachunek j.s.t. Taka forma przekształcenia samorządowego zakładu budżetowego jest szczególnie korzystna pod względem podatkowym. Jak czytamy w piśmie departamentu podatków dochodowych Ministerstwa Finansów - przekształcenie zakładu budżetowego w jednostkę budżetową nie rodzi skutków podatkowych. Dochód z gospodarki zasobami mieszkaniowymi uzyskany przez likwidowany zakład budżetowy, a wydatkowany przez nowo powstałą samorządową jednostkę budżetową na cele związane z utrzymaniem tych zasobów, nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych (pismo z 14 czerwca 2011 r., DD6/033/47/MNX/11/PK3-679). [Przykład 3]

Księgi rachunkowe

Organ stanowiący j.s.t. powinien pamiętać, że likwidacja zakładu budżetowego w celu jego przekształcenia w inną jednostkę organizacyjno-prawną polega dodatkowo na zamknięciu rachunku bankowego. Trzeba także zamknąć księgi rachunkowe, zgodnie z przepisami ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.). Należy je zamknąć na dzień poprzedzający dzień postawienia jednostki w stan likwidacji, który to dzień powinien zostać wskazany w zarządzeniu/uchwale organu dokonującego przekształcenia. Czynności takich należy dokonać w ciągu trzech miesięcy od dnia poprzedzającego postawienie jednostki w stan likwidacji.

Decyzja o likwidacji zakładu budżetowego stanowi dla banku podstawę do zamknięcia rachunku oraz przekazania środków finansowych, pozostałych po dokonaniu rozliczeń likwidacyjnych, na dochody właściwego budżetu j.s.t.

Przykład 1

Cmentarze komunalne

Zarząd Terenów Zieleni Miejskiej i Cmentarzy Komunalnych w Słupsku zarządzał i administrował terenami zieleni miejskiej z wyjątkiem zieleni w pasach drogowych oraz zarządzał i administrował cmentarzami komunalnymi w Słupsku. Do 30 czerwca 2006 r. zarząd był zakładem budżetowym. Od 1 lipca 2006 r. został przekształcony uchwałą Rady Miejskiej w Słupsku w jednostkę budżetową. Jednostka, tak jak przed przekształceniem, prowadzi działalność statutową w identycznym zakresie. Całe mienie znajdujące się w użytkowaniu zakładu budżetowego według stanu na dzień 30 czerwca 2006r. zostało przekazane nowo powstałej jednostce budżetowej.

PRZYKŁAD 2

Uprawnienia pracowników

31 stycznia 2012 r. samorządowy zakład budżetowy zajmujący się zaopatrzeniem w wodę mieszkańców gminy K. został przekształcony w spółkę z o.o. W sferze pracowniczej przy przekształceniu samorządowego zakładu budżetowego w spółkę prawa handlowego, następuje przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę. Z mocy prawa nawiązał się stosunek pracy z nowym pracodawcą o identycznej treści, jaki istniał pomiędzy poprzednim pracodawcą (samorządowym zakładem budżetowym) a przejmowanymi pracownikami. W myśl bowiem art. 23¹ par. 1 kodeksu pracy, w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Nowo utworzona spółka z o.o. przejęła więc pracowników zakładu budżetowego i stała się ich nowym pracodawcą przy zachowaniu dotychczasowych warunków pracy i płacy, z tym jednak zastrzeżeniem, że pracownicy spółki utracili status pracowników samorządowych.

PRZYKŁAD 3

Hale Targowe w Łodzi

W Łodzi zlikwidowano zakład budżetowy Hale Targowe w celu jego przekształcenia w jednostkę budżetową Hale Targowe. Mienie znajdujące się w użytkowaniu zakładu budżetowego przejęła nowo utworzona jednostka budżetowa. Przejeła również należności i zobowiązania zakładu budżetowego. Pracownicy zakładu budżetowego stali się pracownikami jednostki budżetowej. Nowo utworzonej jednostce budżetowej Hale Targowe nadany został statut stanowiący załącznik do uchwały rady miejskiej. Hale Targowe są więc obecnie jednostką organizacyjną miasta Łodzi, funkcjonującą jako jednostka budżetowa. Jednostka podlega Prezydentowi Miasta Łodzi. Nadzór merytoryczny nad działalnością "Hal Targowych" w imieniu Prezydenta Miasta Łodzi sprawuje wydział gospodarowania majątkiem Urzędu Miasta Łodzi.

Mariusz Mosiołek

mariusz.mosiolek@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236). Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2009 r. nr 19, poz. 100 z późn. zm.).