Pieniądze na ekologiczny transport i adaptację do zmian klimatu

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020 wspierać będzie przede wszystkim rozwój infrastruktury technicznej kraju. Środki przeznaczone na jego realizację posłużą do wsparcia projektów dotyczących gospodarki niskoemisyjnej, ochrony środowiska, przeciwdziałania i adaptacji do zmian klimatu, transportu i bezpieczeństwa energetycznego.

Najważniejszymi beneficjentami PO IiŚ będą podmioty publiczne, w tym jednostki samorządu terytorialnego (j.s.t.), oraz podmioty prywatne - przede wszystkim duże przedsiębiorstwa. Program sfinansowany zostanie ze środków Funduszu Spójności oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

PO IiŚ to kolejny program, który w perspektywie lat 2014-2020 realizować będzie zasady zintegrowanego podejścia terytorialnego. Zakłada ono wsparcie pochodzące z różnych źródeł i od różnych podmiotów oraz jego precyzyjne dostosowanie do potrzeb oraz uwarunkowań rozwojowych danego terytorium. Potwierdzają się więc wcześniejsze zapowiedzi, że wymiar miejski, jako integralna część wymiaru terytorialnego, w okresie programowania 2014-2020, zostanie znacznie wzmocniony.

Wytyczone kierunki

Główne kierunki działań w ramach PO IiŚ skierowane bezpośrednio do miast obejmą:

- poprawę połączeń transportowych pomiędzy głównymi ośrodkami miejskimi oraz komunikacyjnych relacji międzynarodowych,

- promowanie transportu publicznego,

- działania związane z ochroną środowiska, w tym adaptację do zmian klimatu, i wspieranie efektywności wykorzystywania zasobów, w tym rekultywację obszarów zdegradowanych,

- poprawę efektywności energetycznej z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (OZE),

- zmniejszenie zużycia zasobów naturalnych, energii i paliw oraz realizację niskoemisyjnych strategii dla obszarów miejskich,

- rozwijanie wybranych funkcji metropolitalnych o znaczeniu międzynarodowym i krajowym, takich jak np. funkcje kulturowe i symboliczne (obecność placówek kulturalnych najwyższej rangi, ważne wydarzenia kulturalne) oraz wybrane działania z zakresu infrastruktury społecznej (ochrony zdrowia i rozwoju zasobów kultury).

Priorytety w szczegółach

Program realizowany będzie w ramach ośmiu priorytetów. Siedem jest przeznaczonych bezpośrednio dla beneficjentów, ósmy zaś zapewnia wsparcie jako pomoc techniczna.

wPriorytet I ma dotyczyć promocji odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. W jego ramach możliwa będzie realizacja projektów dotyczących: produkcji, dystrybucji oraz wykorzystanie OZE, np. budowa, rozbudowa farm wiatrowych, instalacji na biomasę bądź biogaz. Beneficjentami będą też projekty poprawy efektywności energetycznej w sektorze publicznym i mieszkaniowym, a także dotyczące rozwoju i wdrażania inteligentnych systemów dystrybucji, np. budowa sieci dystrybucyjnych średniego i niskiego napięcia. W ramach priorytetu I dostępne będzie 1,263 mld euro. O środki będą mogły się ubiegać przede wszystkim j.s.t. oraz działające w ich imieniu jednostki organizacyjne, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, a także przedsiębiorcy i podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych j.s.t. niebędących przedsiębiorcami.

wPriorytet II będzie dotyczył wsparcia na ochronę środowiska, w tym adaptację do zmian klimatu. Przykładowymi projektami możliwymi do realizacji w ramach tego priorytetu będą: rozwój infrastruktury środowiskowej (np. oczyszczalnie ścieków, sieć kanalizacyjna oraz wodociągowa, instalacje do zagospodarowania odpadów komunalnych, w tym do ich termicznego przetwarzania), ochrona i przywrócenie różnorodności biologicznej, poprawa jakości środowiska miejskiego (polegająca np. na redukcji zanieczyszczenia powietrza i rekultywacji terenów zdegradowanych). Wsparcie będzie można również uzyskać na dostosowanie do zmian klimatu, np. zabezpieczenie obszarów miejskich przed niekorzystnymi zjawiskami pogodowymi, zarządzanie wodami opadowymi, projekty z zakresu małej retencji oraz systemy zarządzania klęskami żywiołowymi. Na powyższe działania przeznaczone będzie 3,458 mld euro. Ten priorytet głównie przeznaczony jest dla j.s.t., ich związków oraz podmiotów działających w ich imieniu.

wPriorytet III ma największy budżet - aż 14,688 mld euro. Będzie on przeznaczony na wsparcie rozwoju infrastruktury transportowej przyjaznej dla środowiska i ważnej w skali europejskiej. Przykładowymi projektami do realizacji będą: rozwój drogowej i kolejowej infrastruktury w sieci TEN-T (Trans-European Network-Transport), połączeń kolejowych poza tą siecią oraz w aglomeracjach. Może też objąć projekty dotyczące niskoemisyjnego transportu miejskiego, transportu śródlądowego, morskiego i intermodalnego. Będzie można z niego również finansować poprawę bezpieczeństwa w ruchu lotniczym. W obszarze transportu miejskiego beneficjentami będą mogły być j.s.t. (w tym ich związki i porozumienia) oraz działające w ich imieniu jednostki organizacyjne i spółki specjalnego przeznaczenia, a także zarządcy infrastruktury służącej transportowi miejskiemu oraz przewoźnicy świadczący usługi w zakresie transportu pasażerskiego.

wPriorytet IV z budżetem 2,905 mld euro posłuży wsparciu zwiększenia dostępności do transportowej sieci europejskiej. Z tej puli finansowane będą projekty poprawy przepustowości infrastruktury drogowej (w tym obwodnice, trasy wylotowe). Do składania wniosków na realizację projektów w ramach tego priorytetu uprawniony będzie zarządca krajowej infrastruktury drogowej.

wPriorytet V ma za zadanie wspierać działania dotyczące rozwoju infrastruktury bezpieczeństwa energetycznego. Środki w wysokości 642 mln euro posłużą realizacji projektów z zakresu rozwoju inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania i przesyłu gazu ziemnego i energii elektrycznej, np. budowa sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego lub energii elektrycznej. Z wnioskami na realizację takich projektów będą mogły występować przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące działalność przesyłu, dystrybucji, magazynowania gazu ziemnego oraz przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej.

wPriorytet VI wspierać będzie ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego. Środki na jego realizację to 400 mln euro. Przykładowymi projektami do realizacji w ramach tego priorytetu będą inwestycje w ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego oraz zasobów kultury, np. instytucji kultury czy szkół artystycznych. Konkursy w ramach priorytetu VI kierowane będą głównie do j.s.t., instytucji kultury oraz szkół i uczelni artystycznych.

wPriorytet VII posłuży finansowaniu wzmocnienia strategicznej infrastruktury ochrony zdrowia. Budżet priorytetu wynosić ma 500 mln euro. Środki te będą finansować projekty dotyczące wsparcia infrastruktury szpitali ponadregionalnych i współpracujących z nimi jednostek diagnostycznych w zakresie chorób zawodowych oraz opieki nad matką i dzieckiem. Obejmie także wsparcie infrastruktury systemu państwowego ratownictwa medycznego, np. szpitalnych oddziałów ratunkowych, lotnisk, lądowisk i baz lotniczego pogotowia ratunkowego. Wnioski o dofinansowanie projektów w ramach priorytetu VII składać będą mogły głównie podmioty lecznicze udzielające świadczeń zdrowotnych w zakresie ratownictwa medycznego oraz szpitale ponadregionalne, instytuty badawcze uczestniczące w systemie ochrony zdrowia i przedsiębiorcy powstali z przekształcenia ww. podmiotów leczniczych.

Dla samorządów

Z priorytetów wynika, że wiele konkursów w ramach PO IiŚ przeznaczonych będzie bezpośrednio dla j.s.t. bądź dla ich związków, porozumień czy jednostek organizacyjnych działających w ich imieniu. Należy się spodziewać, że podobnie jak w okresie programowania 2007-2013 wnioski składane w konkursach PO IiŚ wymagać będą wielu załączników i precyzyjnych studiów wykonalności. Warto więc już obecnie podjąć decyzje odnośnie do potrzeb regionu i przygotować swoje jednostki samorządowe do aplikowania o duże projekty PO IiŚ w ramach nowej perspektywy 2014-2020.

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, ekspertka powołana przez ministra rozwoju regionalnego do oceny wniosków w obszarze szkolnictwa wyższego