Rząd utworzy powiat metropolitalny po zasięgnięciu opinii samorządów

Na czym będzie polegała samodzielność powiatów metropolitalnych i ich ewentualna wyższość nad tzw. zwykłymi oraz jakie będą różnice między nimi?

Dyskusja na temat zarządzania obszarami metropolitalnymi trwa w naszym kraju co najmniej od 20 lat. Ścierali się w niej zwolennicy oparcia ustroju aglomeracji o dobrowolną współpracę komunalną oraz zwolennicy utworzenia na tych obszarach jednostek samorządu terytorialnego. Niestety przez te lata nie udało się stworzyć rozwiązań prawnych, które usprawniłyby zarządzanie w aglomeracjach i przyśpieszyły ich rozwój.

Wyciągnęliśmy wnioski z tej sytuacji i przygotowaliśmy projekt ustawy umożliwiającej utworzenie w najbardziej zintegrowanych aglomeracjach powiatów metropolitalnych. Będą one po prostu szczególną kategorią powiatów, obejmujących całe aglomeracje i wykonujących zadania związane z rozwojem tych obszarów. Istniejące w ich granicach miasta zachowają swoją niezależność. Pewna różnica będzie dotyczyła tylko podziału kompetencji. Skoro miasta na prawach powiatu wykonują również zadania powiatowe, to część z tych kompetencji zostanie przeniesiona na szczebel metropolitalny.

Jak będą powstawały powiaty metropolitalne?

Tak jak do tej pory o powstaniu nowej jednostki samorządu będzie decydowała Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W tej sprawie inicjatywa będzie należała do istniejących jednostek samorządu, które będą mogły wystąpić do rządu o powołanie na ich terenie powiatu metropolitalnego lub do samej Rady Ministrów. Wydanie rozporządzenia zawsze będzie wymagało zasięgnięcia opinii samorządów lub lokalnych społeczności. Powstanie metropolii jest dla naszego państwa tak ważną sprawą, że ostateczna decyzja powinna należeć do rządu.

Czy zorganizowanie takich powiatów będzie możliwe tylko na Śląsku, z uwagi na chęć zachowania tożsamości i odrębności ze względu na tradycję i historię poszczególnych miast?

Utworzenie powiatów metropolitalnych będzie możliwe w każdym regionie Polski, ale najpierw Rada Ministrów będzie musiała ocenić, czy powstanie takiej jednostki jest uzasadnione i czy poprawi zarządzanie aglomeracją. Zaproponowane przez nas rozwiązanie pozwala na upodmiotowienie aglomeracji i stworzenie instytucji odpowiedzialnej za jej rozwój. Jednocześnie bardzo ważną zaletą naszego projektu jest zachowanie niezależności miast, w których występują przecież silne więzi społeczne. Władze wchodzących w skład powiatu metropolitalnego miast w dalszym ciągu będą zajmować się wszystkimi sprawami lokalnymi i obsługą bieżących spraw mieszańców.

Na jakich obszarach w Polsce powinny powstać powiaty metropolitalne?

Projekt ustawy nie zawiera zamkniętej listy aglomeracji. Doświadczenia innych państw pokazują, że powstawanie metropolii jest procesem, który rozpoczyna się od dobrowolnej współpracy samorządów. Dopiero kolejnym krokiem jest budowa wspólnej jednostki samorządu. Tak samo powinno być w Polsce. Dobrowolną współpracę można rozpocząć opierająć się na związkach komunalnych, ale niestety dziś w naszym prawie nie ma rozwiązań, które można zastosować, gdy istniejące formy współpracy samorządów okażą się niewystarczające. Tę lukę powinna wypełnić możliwość utworzenia powiatów metropolitalnych w najbardziej zintegrowanych aglomeracjach.

Czy autorzy projektu nie obawiają się, że w związku z powstaniem powiatów metropolitalnych stracą te regiony, w których ich nie będzie?

Powiaty metropolitalne mają pomóc rozwiązywać problemy, które występują w aglomeracjach i usprawnić zarządzanie nimi. Na ich utworzeniu nikt nie straci. W regionach mniej zurbanizowanych powinniśmy rozwijać formy współpracy komunalnej. Integracja w obszarach metropolitalnych jest procesem, który wymaga czasu i akceptacji społecznej. Nie przewidujemy powołania z dnia na dzień kilkunastu powiatów metropolitalnych, a jednocześnie nie zamykamy przed żadną aglomeracją drogi do utworzenia takiej jednostki samorządu. Pamiętajmy również, że metropolie nie mogą być odcięte od swojego otoczenia. Dlatego w naszym projekcie zaproponowaliśmy bardzo szerokie możliwości współpracy komunalnej powiatów metropolitalnych z otaczającymi je powiatami ziemskimi i gminami.

Jakimi sprawami będzie się zajmował powiat metropolitalny?

Będą to zadania ważne dla całej aglomeracji i wykraczające poza możliwości finansowe i organizacyjne istniejących jednostek samorządu terytorialnego. Powiat metropolitalny powinien przejąć sprawy związane z organizacją transportu publicznego, zarządzaniem drogami o znaczeniu ponadlokalnym, ochroną środowiska oraz promocją całej aglomeracji. Dziś są to zadania powiatowe, które realizują samorządy tworzące aglomeracje. Proponujemy przeniesienie ich na szczebel metropolitalny. Nową kompetencją będzie udział w planowaniu przestrzennym.

Proponujemy także podział niektórych zadań powiatowych, tak aby sprawy związane z obsługą mieszkańców pozostały w gestii miast. Dzięki temu sprawy związane na przykład z wydawaniem praw jazdy czy dowodów rejestracyjnych będziemy załatwiać w tym urzędzie, w którym robiliśmy to dotychczas.

Dziś zadania, które zamierzamy przekazać metropolii, są równolegle realizowane w kliku samorządach. W przypadku aglomeracji górnośląskiej to aż 14 miast na prawach powiatu! Zebranie w jednym miejscu zadań dotyczących całej aglomeracji poprawi efektywność ich realizacji i zmniejszy koszty. Pozwoli to także ograniczyć konkurencję pomiędzy sąsiadującymi ze sobą miastami.

Jakie będą źródła dochodów, skąd takie powiaty będą czerpać pieniądze?

Brak stabilnego źródła finansowania to jedna z najważniejszych barier, na jaką natrafiają samorządy chcące realizować wspólne przedsięwzięcia w formie związków komunalnych, których budżety są tworzone ze składek ich członków. Naszym zdaniem rozwiązaniem tego problemu jest oparcie ustroju aglomeracji na rozwiązaniach przewidzianych w obecnie obowiązującej ustawie o samorządzie powiatowym. Dzięki temu powiat metropolitalny będzie miał zapewnione stabilne źródło dochodów w postaci udziału w podatkach PIT i CIT. W związku z tym, iż proponujemy podział niektórych zadań powiatowych pomiędzy metropolię i tworzące ją miasta, to środki przeznaczone na ich realizację będą musiały zostać proporcjonalnie rozdzielone.

Z jakich funduszy dodatkowo, poza ogólnie dostępnymi, będą mogły korzystać takie powiaty?

Dodatkowe fundusze zawsze budzą duże kontrowersje. Szukaliśmy rozwiązania, które nie sprowokuje oskarżeń o faworyzowanie powiatów metropolitalnych w stosunku do innych jednostek samorządu terytorialnego. Dlatego wybraliśmy rozwiązania, które już występują w polskim prawie. Obowiązująca obecnie ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego przewiduje w przypadku połączenia powiatów przyznanie na okres pięciu lat dodatkowych 5 proc. udziału w podatku PIT. Chcemy, aby te przepisy miały zastosowanie do tworzenia powiatów metropolitalnych. Proponujemy również czasowe zwolnienie metropolii oraz tworzących je miast z płacenia tzw. janosikowego. Powiaty metropolitalne będą realizowały przedsięwzięcia o znaczeniu aglomeracyjnym, powinny więc być istotnym beneficjentem środków unijnych.

@RY1@i02/2013/191/i02.2013.191.08800020b.802.jpg@RY2@

MAT. PRASOWE

Marek Wójcik, poseł, współautor projektu ustawy o powiecie metropolitalnym

Zebranie w jednym miejscu zadań dotyczących całej aglomeracji poprawi efektywność ich realizacji i zmniejszy koszty

Rozmawiała Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz