Większe środki unijne dla gmin i regionów w latach 2014-2020

Nowa perspektywa finansowa rozpoczyna się 1 stycznia 2014 r., jednak doświadczenia wcześniejszych okresów programowania wskazują, iż rok 2014 będzie raczej ubogi w konkursy - o ile takie w ogóle będą.

Porozumienie osiągnięte przez Radę Europejską w czasie ostatniego szczytu musi zyskać jeszcze aprobatę Parlamentu Europejskiego. Istotnym krokiem w procesie przyznania Polsce obiecanych funduszy będzie podpisanie umowy partnerstwa na lata 2014-2020. Rada Ministrów przyjęła już założenia umowy partnerstwa, gdzie określone zostały kierunki polskich przygotowań do perspektywy finansowej na lata 2014-2020. Wskazano w nich m.in. rodzaje inwestycji, które będą mogły liczyć na dofinansowanie, zaproponowano układ programów operacyjnych, zarys systemu ich wdrażania oraz podział odpowiedzialności za zarządzanie funduszami europejskimi pomiędzy władze krajowe i regionalne.

Województwa zadecydują

Lektura założeń wskazuje, że w nowym okresie programowania planowana jest większa decentralizacja wdrażania funduszy europejskich, co spowoduje, że na poziom regionalny skierowana zostanie znaczna część środków pochodzących z funduszy - samorządy wojewódzkie będą samodzielnie decydować o wielu kwestiach, które w perspektywie 2007-2013 rozstrzygane były na poziomie centralnym. Przykładowo w woj. śląskim priorytet X dotyczący wzmocnienia potencjału edukacyjnego przewiduje projekty kierunków zamawianych w uczelniach wyższych, które do tej pory realizowane były wyłącznie w ramach komponentu centralnego. Podstawą takich decyzji jest przekonanie, iż regiony mają lepszą świadomość swoich potrzeb.

W niektórych województwach można już zapoznać się ze wstępnymi projektami przyszłych regionalnych programów operacyjnych. Zarząd województwa śląskiego 21 grudnia 2012 r. zatwierdził wstępny projekt Regionalnego Programu Operacyjnego (RPO) na lata 2014-2020. Największa pula środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) przeznaczona zostanie na transport, a w dalszej kolejności na wzmocnienie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw oraz wzmacnianie nowoczesnej gospodarki, a także gospodarkę niskoemisyjną i odnawialne źródła energii. W przypadku priorytetu transport całość środków przeznaczonych zostanie na projekty kluczowe - nie przewiduje się trybów konkursowych. Z kolei w priorytecie wzmocnienia konkurencyjności MŚP, całość funduszy zostanie rozdystrybuowanych w drodze konkursów.

Środki Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) kierowane do woj. śląskiego w zdecydowanej większości zostaną przeznaczone na wsparcie regionalnego rynku pracy. Nieco mniejsze środki skierowane zostaną na wzmocnienie potencjału edukacyjnego regionu, dotacje w regionalne kadry gospodarki opartej na wiedzy oraz włączenie społeczne i rewitalizację.

Z konkursem i bez

Dotacje na lata 2014-2020 dystrybuowane będą między beneficjentów w dwóch podstawowych trybach: konkursowym oraz pozakonkursowym. Tryb pozakonkursowy może być realizowany w drodze wyboru indywidualnych projektów kluczowych, projektów systemowych realizowanych przez instytucję zarządzającą (IZ) lub instytucję pośredniczącą (IP) oraz poprzez Programy Rozwoju Subregionów (PRS) i Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT).

W województwie śląskim, więcej środków dystrybuowanych będzie przez tryby pozakonkursowe. Są to m.in. projekty kluczowe dla regionu o łącznej wartości ponad 7,6 mld zł, m.in. ważne połączenia drogowe - w sumie osiem projektów za prawie 3,5 mld zł, zakup taboru kolejowego za ponad 273 mln zł, inwestycje w sieć energetyczną w Bielsku-Białej o wartości 200 mln zł, kompleksowy program likwidacji niskiej emisji w konurbacji śląsko-dąbrowskiej wartości 2,1 mld zł, inwestycja w instalację zagospodarowania odpadów pod Częstochową - kwota 677,3 mln zł, oraz budowa hali poligonowej centralnej szkoły pożarnictwa w Częstochowie za 21 mln zł. Wśród projektów kluczowych są też naukowe, w tym stworzenie Śląskiego Parku Nauki za ok. 250 mln zł. Planowany jest rozwój Centrum Czystych Technologii Węglowych - wartość przedsięwzięcia 35 mln zł, stworzenie Centrum Biotechnologii i Bioróżnorodności za 120 mln zł, powołanie Śląskiego Instytutu Medycyny Wieku Podeszłego, Chorób Środowiskowych i Cywilizacyjnych za 80 mln zł, projekt Centrum Efektywności Energetycznej za 27,7 mln zł oraz wspólny projekt w Zabrzu "Miasto nad kopalnią - kopalnia pod miastem" o wartości 177 mln zł.

Terytorialne kontrakty i inwestycje

Kwestie środków unijnych dla samorządów poszczególnych województw w okresie 2014-2020 regulowane będą w kontraktach terytorialnych, które rząd podpisywać będzie z samorządami poszczególnych województw. Dokument ten będzie się składać z dwóch części: ogólnej, takiej samej dla wszystkich województw, oraz części szczegółowej odzwierciedlającej strategiczne priorytety rozwojowe każdego z województw. W pierwszej części znajdą się informacje, na co będą kierowane fundusze, jak zostanie wyliczony algorytm ich podziału między województwa oraz między poziom krajowy i regionalny, a także dziedziny, na które kierowane będą środki w ramach krajowych polityk publicznych. Z kolei w części szczegółowej znajdzie się ogólna charakterystyka województwa, w tym analiza jego mocnych stron i barier rozwojowych oraz rekomendowane działania prorozwojowe w odniesieniu do całego obszaru. W części tej znajdą się też propozycje dziedzin, których wsparcie będzie priorytetem dla danego województwa, oraz propozycje priorytetowych inwestycji wraz z ich wstępną wyceną.

Ponadto na lata 2014-2020 Komisja Europejska zaproponowała nowe instrumenty wspierające rozwój terytorialny. Jednym z nich są Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT). Będzie to instrument zwiększający zaangażowanie miast i obszarów zurbanizowanych w zarządzaniu środkami unijnymi. Sama koncepcja ZIT rodzi jeszcze wiele wątpliwości natury instytucjonalnej i prawnej, ale podstawowym celem uruchomienia tego instrumentu jest konieczność wzmocnienia zintegrowanego podejścia terytorialnego tak, by lepiej dostosować interwencję do potrzeb i potencjałów terytoriów i wesprzeć rozwój lokalny. ZIT w woj. śląskim stanowić mają jeden z priorytetów RPO i zostaną włączone do dokumentu na etapie późniejszych prac.

Założenia wstępnego projektu nowego programu regionalnego woj. śląskiego na lata 2014-2020

1. Wzmacnianie nowoczesnej gospodarki	15 proc. EFRR	Konkursy 60 proc. Kluczowe 40 proc.	m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia	- Rozwój infrastruktury służącej rozwojowi gospodarki - Innowacje w przedsiębiorstwach - Wspieranie badań naukowych
2. Cyfrowe Śl@skie	2 proc. EFRR	Konkursy 100 proc.	m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia,	Rozwój usług elektronicznych
3. Wzmocnienie konkurencyjności MŚP	20 proc. EFRR	PRS* 50 proc. Konkursy 50 proc.	tylko mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa	- Inwestycje w MsP - Innowacje w MsP - Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu
4. Gospodarka niskoemisyjna i odnawialne źródła energii	15 proc. EFRR	Konkursy 14 proc. PRS 70 proc.	m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia	- Czyste powietrze i odnawialne źródła energii - Poprawa efektywności energetycznej
5. Ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego	7 proc. EFRR	Konkursy 5 proc. kluczowe 31 proc. PRS 64 proc.	m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia	- Gospodarka wodno-ściekowa - Gospodarka odpadami - Tereny zdegradowane i poprzemysłowe - Czysty transport publiczny - Dziedzictwo kulturowe i ochrona różnorodności biologicznej
6. Transport	27 proc. EFRR	Kluczowe 100 proc.	tylko j.s.t., ich związki i stowarzyszenia	- Budowa nowych odcinków dróg - Przebudowa dróg istniejących prowadząca do wzrostu przepustowości
7. Regionalny rynek pracy	29,8 proc. EFS	EFS**: systemowe 30 proc. konkursy 65 proc. inżynieria finansowa 5 proc.	Wszystkie podmioty z wyjątkiem osób fizycznych (nie dot. osób prowadzących działalność)	- Podejmowanie lokalnych inicjatyw na rzecz zatrudnienia i wspierania mobilności pracowników - Wsparcie osób rozpoczynających działalność gospodarczą - Fundusze doręczeniowe i pożyczkowe dla firm
8. Regionalne kadry gospodarki opartej na wiedzy	22 proc. EFS	EFS: Konkursy 85 proc. Systemowe 15 proc.	Wszystkie podmioty z wyjątkiem osób fizycznych (nie dot. osób prowadzących działalność)	- Diagnoza i realizacja potrzeb szkoleniowych firm i ich pracowników - Zwiększenie aktywności zawodowej osób 50+ - Rozwój warunków godzenia życia zawodowego i rodzinnego - Transfer wiedzy z nauki do gospodarki
9. Włączenie społeczne i rewitalizacja	9,16 proc. EFRR 21,2 proc. EFS	EFRR***: PRS 67 proc. Inżynieria finansowa 33 proc.	Środki EFRR: m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia Środki EFS: Wszystkie podmioty posiadające osobowość prawną z wyłączeniem osób fizycznych (nie dot. osób prowadzących działalność), np. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia	- Wsparcie rewitalizacji fizycznej, gospodarczej, i społecznej ubogich społeczności i obszarów miejskich i wiejskich - Wsparcie sektora ekonomii społecznej - Programy aktywizacji społeczno-zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem
10. Wzmocnienie potencjału edukacyjnego	2,84 proc. EFRR 23 proc. EFS	EFS: konkursy 55 proc. PRS 40 proc. systemowe 5 proc. EFRR: PRS 91,4 proc. Kluczowe 8,6 proc.	EFRR: m.in. j.s.t., ich związki i stowarzyszenia EFS: Wszystkie podmioty z wyjątkiem osób fizycznych (nie dot. osób prowadzących działalność)	- Wsparcie dla przedszkoli - Programy rozwojowe szkół oraz współpraca uczelni ze szkołami także realizacja inicjatyw edukacyjnych na obszarach wiejskich - Programy rozwojowe szkół i placówek prowadzących kształcenie zawodowe - Kierunki zamawiane na uczelniach wyższych - Kształcenie ustawiczne osób dorosłych w regionie (lifelong learning, brokering edukacyjny)
11. Sprawna administracja			j.s.t.	Wzmocnienie potencjału instytucjonalnego oraz skuteczności administracji publicznej
12. Pomoc techniczna	2 proc. EFRR 4 proc. EFS			Działania dot. przygotowania, zarządzania, wdrażania, monitorowania, ewaluacji i kontroli RPO oraz działania informacyjno-promocyjne

*PRS - program rozwoju subregionów (ścieżka pozakonkursowa)

**EFS - Europejski Fundusz Społeczny

***EFRR - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.088001000.802.jpg@RY2@

Ewa Nowińska pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, członek komisji ocen projektów w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w Warszawie

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, członek komisji ocen projektów w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w Warszawie