Gmina może utworzyć radę seniorów

Powoływanie gminnych rad seniorów jest możliwe od 30 listopada 2013 r. Wtedy weszła w życie nowelizacja, która wprowadziła do ustawy o samorządzie gminnym (u.s.g.) art. 5c, na mocy którego rada gminy może je tworzyć.

Cel: pobudzić aktywność starszych

Nowelizacja ma związek z procesem starzenia się społeczeństwa polskiego. Zakłada się, że do 2035 r. ok. 25 proc. mieszkańców naszego kraju będzie miało ponad 65 lat. Zgodnie z poselskim uzasadnieniem do projektu noweli u.s.g. jednym z najważniejszych długofalowych wyzwań wobec osób starszych jest ich aktywizacja obywatelska w środowisku miejsca zamieszkania. Dlatego organy gminy powinny realizować zadania, które w coraz szerszym zakresie będą obejmować potrzeby starszych mieszkańców. Należy je jednak najpierw jak najlepiej zidentyfikować. Dlatego warto, aby seniorzy brali aktywny udział przy podejmowaniu strategicznych decyzji w ważnych dla nich sprawach, m.in. takich jak pomoc społeczna, opieka zdrowotna, kultura.

Dzięki wskazaniu ustawowej podstawy prawnej dla powołania gminnych rad seniorów prawodawca uznaje znaczenie tych gremiów dla rozwoju samorządu. Zgodnie bowiem z art. 5c ust. 1 u.s.g. gmina sprzyja solidarności międzypokoleniowej oraz tworzy warunki do pobudzania aktywności obywatelskiej osób starszych w społeczności lokalnej.

Przepis ten koresponduje z regulacjami prawa europejskiego, które także akcentują rolę aktywizacji osób starszych. Warto przywołać chociażby art. 25 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej z 30 marca 2010 r. (Dz.U. UE C nr 83, s. 389), w którym podkreśla się, iż UE uznaje i szanuje prawo osób w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia oraz do uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym. Nie ulega wątpliwości, iż polskie gminne rady seniorów przyczyniają się do realizacji tych treści. Warto też podkreślić, że debata publiczna nad ich utworzeniem toczyła się zwłaszcza w 2012 r., który - na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady - był Europejskim Rokiem Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej.

Przedstawiciele emerytów i organizacji

Radę seniorów może utworzyć rada gminy - z własnej inicjatywy lub na wniosek zainteresowanych środowisk. Tymi ostatnimi będą w szczególności organizacje, których statutowym zadaniem jest aktywizacja osób starszych. Niewykluczone jest jednak także złożenie wniosku np. przez grupę pensjonariuszy domu pomocy społecznej.

Gminna rada seniorów składa się z przedstawicieli osób starszych oraz podmiotów działających na ich rzecz. Najlepiej, aby w takim gremium zasiadały osoby, które będą reprezentowały obie te grupy, a więc zarówno sami seniorzy, jak i przedstawiciele organizacji pozarządowych czy uniwersytetów trzeciego wieku (którzy niekonieczne muszą być w dojrzałym wieku).

Rozstrzygnięcia rady seniorów mają dla włodarzy gminy wyłącznie charakter konsultacyjny, doradczy lub inicjatywny. Gremium to nie może bowiem finalnie podejmować wiążących decyzji, czyli wkraczać w kompetencje wyraźnie przewidziane jedynie dla organów samorządowych, tj. wójta (burmistrza, prezydenta miasta) czy też rady gminy (miasta).

Na niższym szczeblu w dzielnicach i sołectwach

Rada gminy, powołując gminną radę seniorów w drodze uchwały, nadaje jej statut określający tryb wyboru jej członków i zasady działania. Powinno w nim znaleźć wyraz dążenie do wykorzystania potencjału osób starszych oraz podmiotów działających na ich rzecz, a także zapewnienie sprawnego sposobu wyboru członków gminnej rady seniorów. Co ważne, uchwała ta ma charakter aktu prawa miejscowego. Rada gminy powinna tak zredagować statut, aby jak najwierniej odzwierciedlał specyfikę danego samorządu. Dlatego dokumenty te w poszczególnych gminach mogą i nawet powinny zawierać różne treści.

Ustawodawca przewidział również możliwość, aby w statucie jednostki pomocniczej (np. dzielnicy czy sołectwa) znalazł się zapis o utworzeniu jej rady seniorów. Statut jednostki pomocniczej uchwalany jest jednak przez radę gminę. Można zatem wskazać, iż i tak pierwotnie o ewentualnym powołaniu rady seniorów w dzielnicy czy sołectwie decyduje rada gminy.

W mojej ocenie utworzenie takiego gremium przy jednostce pomocniczej ma sens wyłącznie w dużych gminach. W samorządach wiejskich, liczących często kilka, kilkanaście tysięcy mieszkańców, powołanie takiego ciała nie odniesie spodziewanego rezultatu. W takiej sytuacji lepiej swe siły złączyć i powołać jedynie gminną radę seniorów.

Statut gminnej rady seniorów określa tryb wyboru jej członków i zasady działania

Marek Wocka

 dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 5c ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.).

Art. 1 ustawy z 11 października 2013 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 1318).