Uczniowie mogą aktywnie brać udział w pracach samorządu. Potrzebny jest jednak statut

W mediach i publikacjach naukowych podkreśla się ideę społeczeństwa obywatelskiego. Rozumie się przez nie przede wszystkim wspólnotę osób aktywnie uczestniczących w sferze społeczno-gospodarczo-politycznej, które zarazem w pełni biorą odpowiedzialność za wykonywane przez siebie zadania. Niezwykle ważną rolę w dążeniu do realizacji społeczeństwa obywatelskiego ma do odegrania młodzież. W ustawie o samorządzie gminnym (u.s.g.) przewidziano możliwość wzięcia przez nią udziału w procesie podejmowania przez organy gmin decyzji związanych z funkcjonowaniem danej wspólnoty.

Na wniosek zainteresowanych

Zgodnie z art. 5b ust. 1 u.s.g. gmina podejmuje działania na rzecz wspierania i upowszechniania idei samorządowej wśród mieszkańców, w tym zwłaszcza wśród młodzieży. Przepis ten rozwija kompetencję rady gminy określoną w art. 7 ust. 1 pkt 17 u.s.g. do wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych oraz wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej. Szczególną formą realizacji tego obowiązku gminy jest uprawnienie jej rady - na wniosek zainteresowanych środowisk - do wyrażenia zgody na utworzenie jej młodzieżowego odpowiednika, który ma jednak charakter wyłącznie konsultacyjny.

Impuls inicjujący ewentualne utworzenie młodzieżowej rady gminy powinien więc wyjść z zainteresowanych środowisk, które w przepisach nie zostały zdefiniowane. Oczywiste jest jednak, iż za takie można uznać w szczególności stowarzyszenie czy fundację działające na terenie gminy lub też nawet grupę uczniów miejscowej szkoły. Katalog wnioskodawców jest zatem bardzo pojemny.

Statut nadaje rada gminy

Podstawy funkcjonowania młodzieżowej rady gminy, tj. tryb wyboru jej członków oraz zasady działania, określane są w statucie. Ustanawia się go w drodze uchwały rady gminy. Ma ona dużą swobodę w ukształtowaniu tego dokumentu, tak aby jego treść w jak najlepszy sposób oddawała charakter i specyfikę danej gminy.

Uchwała ta jest aktem prawa miejscowego, gdyż upoważnienie do nadawania statutu młodzieżowej radzie gminy jest de facto umocowaniem do wydania przepisów powszechnie obowiązujących na danym terenie. Akt adresowany jest bowiem do obywateli (nieokreślonego kręgu adresatów), dotyczy ich praw oraz obowiązków i wywołuje skutki prawne poza strukturami organizacyjnymi gminy. Taka uchwała ma cechy ogólności i abstrakcyjności, które pozwalają uznać ją za normatywną i powszechnie obowiązującą, jest więc aktem prawa miejscowego (zob. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 19 stycznia 2010 r., znak: NK.II.PK1.0911-1/10 oraz z 15 kwietnia 2011 r., znak: NK-N.4131.351.2011.DP1).

Członkami młodzieżowych rad gmin mogą być np. uczniowie szkół gimnazjalnych oraz ponadgimnazjalnych. Ich zadaniem będzie konsultowanie decyzji oraz projektów rozstrzygnięć czy zamierzeń organów gminy, które są związane z działalnością młodzieży w gminie. Będą to zwłaszcza projekty związane z kulturą, rekreacją, sportem czy z oświatą.

Szczegóły tej współpracy są dookreślane w statucie młodzieżowej rady gminy. Dlatego też zadaniem radnych gminy jest stworzenie takiego dokumentu, który będzie uprawniał młodych do istotnej ingerencji, choć tylko w formie opiniotwórczej, w działalność organów samorządu. Ważne jest, aby uprawnienia nastolatków nie miały jedynie charakteru iluzorycznego.

Kuźnia przyszłych samorządowców

Włodarze gmin winni pamiętać, iż osoby, które wykażą się w młodzieżowej radzie gminy, mogą stanowić cenny narybek na kandydatów na radnych w kolejnych wyborach samorządowych. Zarówno czynne, jak i bierne prawo wyborcze przysługuje w nich osobom, które ukończyły 18 lat. Innymi słowy, członek młodzieżowej rady gminy może się stać w niedalekiej przyszłości normalnym radnym.

Także dla młodych interesujących się kwestiami samorządu terytorialnego udział w takim młodzieżowym gremium może się stać swoistym testem i zbieraniem doświadczeń przed wyborami samorządowymi, w których zamierzają wkrótce wziąć udział.

Na uwagę zasługuje również fakt, iż polski ustawodawca przewidział powołanie młodzieżowej rady wyłącznie na szczeblu gminnym. Nie uczynił tego już na poziomie powiatu czy województwa. Moim zdaniem ruch ten pokazuje po raz kolejny, iż to gmina jest zawsze najbliżej mieszkańca, w tym osoby młodej.

Zainteresowanie młodzieży sprawami lokalnej społeczności winno być jak najszerzej realizowane w praktyce, w szczególności poprzez funkcjonowanie opisanych rad. W Polsce działają one z sukcesem. A w tych gminach, w których ich nie ma, włodarze winni się nad ich utworzeniem poważnie zastanowić.

ponad 200 młodzieżowych rad gminy działa obecnie w Polsce

Marek Wocka

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 5b ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.).