Otwarty katalog ze wskazaniem na transport i planowanie

W myśl art. 12 ust. 1. u.z.m. związek metropolitalny wykonuje zadania publiczne w zakresie:

● kształtowania ładu przestrzennego,

● rozwoju obszaru związku,

● publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku,

● współdziałania w ustalaniu przebiegu dróg krajowych i wojewódzkich na obszarze związku,

● promocji obszaru metropolitalnego.

- Nie jest to katalog zamknięty. Związek metropolitalny może realizować bowiem, na podstawie porozumień, zadania publiczne należące do zakresu działalności innych jednostek samorządu terytorialnego lub koordynować realizację tych zadań, a także obowiązki należące do zakresu działania administracji publicznej. W celu wykonywania zadań związek metropolitalny może tworzyć jednostki organizacyjne bądź prowadzić działalność gospodarczą niewykraczającą poza obszar zadań o charakterze użyteczności publicznej - wyjaśnia profesor Marek Chmaj.

Zdaniem Anny Kudry każde z tych porozumień może różnić się, co do zakresu lub treści (np. kwestii finansowych). - W konsekwencji każda z jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład związku może powierzyć mu różny zakres swoich zadań oraz powiązanych z tym kompetencji. Może to znacząco utrudnić ich sprawne i skuteczne realizowanie - dodaje prawniczka.

W zakresie kształtowania ładu przestrzennego u.z.m. zmienia ustawę z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 199 ze. zm.; dalej u.p.z.p.). Dodaje ona m.in. w tej ostatniej regulacji nowy rozdział 2a, w którym ustalone zostało planowanie przestrzenne na obszarze metropolitalnym. Treść art. 38o ust. 1 u.p.z.p. przewiduje, że związek metropolitalny sporządzać będzie ramowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego (tzw. studium metropolitalne) dla całego obszaru metropolitalnego. Będzie ono musiało uwzględniać ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego województwa.

Związek ustalając maksymalne powierzchnie przeznaczone pod zabudowę, będzie musiał uwzględnić potrzeby i możliwości rozwojowe obszaru metropolitalnego, a w szczególności:

● analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne,

● prognozy demograficzne, w tym uwzględniające migracje w ramach obszaru metropolitalnego,

● możliwości finansowania przez gminy oraz związek metropolitalny wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych odpowiednio tych jednostek,

● bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę (dokonany zgodnie z przepisami dotyczącymi studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w gminie).

Wiążące ustalenia

Ustalenia studium metropolitalnego obejmować będą jedynie elementy niezbędne dla właściwego ukierunkowania polityki przestrzennej gmin należących do związku ze względu na spójność przestrzenną i społeczno-gospodarczą obszaru metropolitalnego. Jego zapisy będą jednak wiążące dla wójta, burmistrza albo prezydenta miasta przy sporządzaniu studium, jeżeli gmina wchodzi w skład związku metropolitalnego i takie ramowe studium zostało przyjęte.tabela 1, s. C24

Jeżeli rada gminy uchwalając studium, nie określi w nim obszarów rozmieszczenia inwestycji celu publicznego o znaczeniu m.in. metropolitalnym, ujętych w ramowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego, wojewoda, po podjęciu czynności zmierzających do uzgodnienia terminu realizacji tych inwestycji i warunków wprowadzenia tych inwestycji do studium, wzywa radę gminy do uchwalenia studium lub jego zmiany w wyznaczonym terminie. Po bezskutecznym upływie tego terminu wojewoda sporządza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego albo jego zmianę dla obszaru, którego dotyczy zaniechanie gminy, w zakresie koniecznym dla możliwości realizacji inwestycji celu publicznego oraz wydaje w tej sprawie zarządzenie zastępcze. Przyjęty w tym trybie plan wywołuje takie skutki prawne, jak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Zgodnie z art. 38o ust. 8 u.p.z.p. do studium metropolitalnego odpowiednio będzie się stosować wiele przepisów tej ustawy dotyczących gminnego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego a także planu miejscowego. tabela 2, s. C24

Jeżeli uchwalenie albo zmiana studium metropolitalnego spowoduje konieczność zmiany studium, to będzie można sporządzać projekty tych dokumentów jednocześnie. Uchwalenie gminnego studium lub jego zmiana następować jednak będzie po uchwaleniu studium metropolitalnego lub jego zmiany.

Marszałek województwa po podjęciu przez sejmik uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego województwa będzie musiał oprócz organów wymienionych w art. 41 ust. 2 u.p.z.p. wystąpić o opinię do zarządów związków metropolitalnych.

Ponadto ustawa o związkach metropolitalnych zmienia regulacje dotyczące miejskiego obszaru funkcjonalnego. W myśl dodanego art. 49g u.p.z.p. w przypadku utworzenia związku metropolitalnego na całości lub części obszaru objętego miejskim obszarem funkcjonalnym ośrodka wojewódzkiego w planie zagospodarowania przestrzennego województwa będzie trzeba określić granice obszaru związku metropolitalnego. Ponadto samorząd województwa będzie musiał niezwłocznie uchylić określenie tego obszaru.

Negatywna ocena

Kompetencja kształtowania przez związek ładu przestrzennego na obszarze metropolitalnym negatywnie została oceniona przez zarządy: Śląskiego Związku Gmin i Powiatów oraz Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. We wspólnym stanowisku z 4 września 2015 r. do projektu ustawy o związkach metropolitalnych wskazywali, że regulacja ta będzie budziła w praktyce bardzo poważne wątpliwości i prawdopodobnie duże konflikty z powodu braku odpowiednio precyzyjnych unormowań z zakresu prawa materialnego.

Zdaniem ww. zarządów, "aby dokument ten [studium metropolitalne - red.] i znajdujące się w nim wytyczne nie stanowiły zbyt głębokiej ingerencji we władztwo planistyczne przysługujące od 25 lat gminom i w kierunki rozwoju przyjęte przez JST usytuowane na terenie działania obszaru metropolitalnego, konieczne jest zaprojektowanie jednoznacznych i precyzyjnych norm delimitacyjnych w tym zakresie, czego w projekcie ustawy z 4 sierpnia 2015 r. w zasadzie brak".

W stanowisku zwrócono uwagę, że projekt ustawy zawiera głównie przepisy o charakterze proceduralnym dotyczące relacji między samorządem gminnym i związkiem metropolitalnym, natomiast nie zawiera precyzyjnych regulacji prawa materialnego. Opinia ta jest aktualna wobec treści regulacji przyjętej ostatecznie 9 października 2015 r., ponieważ w zasadzie u.z.m. nie wprowadziła postulowanych przepisów.

Rozwój obszaru

Zadaniem związku metropolitalnego będzie rozwój obszaru związku. Potwierdzeniem tej kompetencji jest art. 69 u.z.m., który nowelizuje ustawę z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1649 ze zm.; dalej: u.z.p.p.r.). Zgodnie ze zmienionym art. 3 u.z.p.p.r. związek metropolitalny (obok Rady Ministrów, samorządu województwa, powiatu i gminy) będzie prowadził politykę rozwoju. Za tę uznaje się zespół wzajemnie powiązanych działań podejmowanych i realizowanych w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju kraju, spójności społeczno-gospodarczej, regionalnej i przestrzennej, podnoszenia konkurencyjności gospodarki oraz tworzenia nowych miejsc pracy w skali krajowej, regionalnej lub lokalnej.

System zarządzania krajowej polityki rozwoju obejmuje cztery podstawowe poziomy planowania i programowania:

● długookresową strategię rozwoju kraju, obejmującą całość zadań polityki rozwoju do roku 2030 (art. 9 pkt 1),

● średniookresowe strategie rozwoju kraju, określające zadania i cele polityki rozwoju do roku 2020 (art. 9 pkt 2),

● inne strategie.

Wśród tych ostatnich mieścić się będą dokumenty określające podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju odnoszące się do sektorów, dziedzin, regionów lub rozwoju przestrzennego, w tym obszarów metropolitalnych. Strategiami rozwoju dotyczącymi obszarów metropolitalnych są strategie rozwoju poszczególnych związków metropolitalnych. Projekt tego dokumentu opracuje zarząd związku w konsultacji z jednostkami samorządu terytorialnego z obszaru związku metropolitalnego oraz partnerami społecznymi i gospodarczymi.

Jeżeli gmina wchodzi w skład związku metropolitalnego, to przy sporządzaniu gminnego studium uwzględnia się również, o ile zostało przyjęte, ustalenia studium metropolitalnego.

Strategia rozwoju związku będzie musiała być zgodna ze strategią rozwoju województwa. A strategie rozwoju powiatów i gmin wchodzących w skład związku metropolitalnego oraz ich programy rozwoju trzeba będzie przygotować zgodnie ze strategią rozwoju związku metropolitalnego.

Studium metropolitalne nie będzie aktem prawa miejscowego.

RAMKA 4

Treść studium metropolitalnego

Ramowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego będzie określać:

● zasady i obszary rozwoju systemów komunikacji (w tym dróg publicznych z podziałem na klasy i kategorie), infrastruktury technicznej oraz rozmieszczenie innych inwestycji celu publicznego o znaczeniu metropolitalnym,

● zasady i obszary ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, ponadregionalnych i regionalnych korytarzy ekologicznych, ochrony uzdrowisk oraz dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, mających znaczenie dla całości obszaru metropolitalnego, w szczególności w odniesieniu do sposobów realizacji infrastruktury technicznej,

● ustalenia wynikające z powyższych zasad rozwoju i ochrony obszarów, położonych w granicach obszaru metropolitalnego,

● maksymalne powierzchnie przeznaczone pod zabudowę, z podziałem na rodzaje zabudowy oraz gminy.

RAMKA 5

Zadania organu stanowiącego związku

Do wyłącznej właściwości zgromadzenia, jeśli chodzi o związki metropolitalne, należy:

● uchwalanie strategii rozwoju,

● uchwalanie statutu,

● uchwalanie ramowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego,

● uchwalanie budżetu,

● rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu związku oraz sprawozdań finansowych,

● wybór i odwołanie zarządu oraz ustalanie wynagrodzenia przewodniczącego zgromadzenia,

● podejmowanie uchwały w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium zarządowi z tytułu wykonania budżetu,

● podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych związku metropolitalnego dotyczących:

- zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony. Uchwała zgromadzenia jest wymagana również w przypadku, gdy po umowie zawartej na czas oznaczony do 3 lat strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość. Do czasu określenia zasad zarząd może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą zgromadzenia,

- emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu,

- zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów,

- ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i kredytów krótkoterminowych zaciąganych przez zarząd oraz maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielanych przez zarząd w roku budżetowym,

- tworzenia spółek prawa handlowego lub spółdzielni i przystępowania do nich oraz określania zasad wnoszenia wkładów, a także obejmowania, nabywania i zbywania udziałów i akcji,

- tworzenia, przekształcania i likwidowania jednostek organizacyjnych związku metropolitalnego oraz wyposażania ich w majątek.

Tabela 1. Związanie zapisami studium metropolitalnego

art. 9 ust. 2	Wójt, burmistrz albo prezydent miasta, sporządzając studium zawierające część tekstową i graficzną, będzie musiał m.in. uwzględnić ustalenia ramowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego.
art. 11 pkt 4, pkt 6	Wójt, burmistrz albo prezydent miasta, po podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania studium sporządza projekt studium, rozpatrując wnioski. W trakcie tych czynności będzie musiał m.in.: uwzględnić ustalenia ramowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego, wystąpić o uzgodnienie projektu studium z zarządem związku metropolitalnego w zakresie jego zgodności z ramowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego.
art. 12 ust. 3	Jeżeli rada gminy uchwalając studium, nie określi w nim obszarów rozmieszczenia inwestycji celu publicznego o znaczeniu m.in. metropolitalnym, ujętych w ramowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego, wojewoda, po podjęciu czynności zmierzających do uzgodnienia terminu realizacji tych inwestycji i warunków wprowadzenia tych inwestycji do studium wzywa radę gminy do uchwalenia studium lub jego zmiany w wyznaczonym terminie. Po bezskutecznym upływie tego terminu wojewoda sporządza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego albo jego zmianę dla obszaru, którego dotyczy zaniechanie gminy, w zakresie koniecznym dla możliwości realizacji inwestycji celu publicznego oraz wydaje w tej sprawie zarządzenie zastępcze. Przyjęty w tym trybie plan wywołuje takie skutki prawne, jak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Tabela 2. Studium metropolitalne jak gminne

art. 5	Warunki, jakie muszą spełniać osoby sporządzające projekty aktów planistycznych.
art. 7	Niezaskarżalność do sądu administracyjnego rozstrzygnięć dotyczących nieuwzględnienia uwag do projektu studium i wniosków dotyczących studium.
art. 11-12	Etapy przyjęcia studium. Z tym że opinia o projekcie studium metropolitalnego jest wyrażana przez gminne i powiatowe komisje urbanistyczno-architektoniczne gmin i powiatów wchodzących w skład związku metropolitalnego. Wyłożenia projektu studium do publicznego wglądu dokonuje się w każdej z gmin wchodzących w skład związku metropolitalnego.
art. 13	Ponoszenie kosztów sporządzenia studium.
art. 15 ust. 1	Projekt studium musi zawierać część tekstową i graficzną.
art. 20	Część tekstowa planu stanowi treść uchwały, część graficzna oraz wymagane rozstrzygnięcia stanowią załączniki do uchwały. Uchwała wraz z załącznikami oraz dokumentacją planistyczną musi być przekazana wojewodzie.
art. 21	Podmioty obciążone kosztami sporządzenia planu.
art. 23	Organy zobowiązane do współpracy przy sporządzaniu projektu studium i projektu planu.
art. 24	Zasady opiniowania i uzgadniania projektu aktu planistycznego.
art. 25	Termin opinii i uzgodnień dotyczących projektu aktu planistycznego.
art. 26	Organy ponoszące koszty zmiany aktu planistycznego.
art. 27	Tryb zmiany aktu planistycznego.
art. 28	Nieważność aktu planistycznego.
art. 30	Wypisy i wyrysy z aktów planistycznych.
art. 32	Ocena aktualności aktów planistycznych.
art. 33	Wpływ zmiany przepisów na studium i plan miejscowy.