SONDA. Urzędy wojewódzkie o komisarzach

● Alina Kucharzewska , ekspert ds. kontaktów z mediami Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego

Przepisy dotyczące zastosowania środka nadzoru w postaci komisarza rządowego są niejasne i nieprecyzyjne. Ustawodawca posługuje się pojęciami niedookreślonymi takimi jak: "nierokujący nadziei na szybką poprawę" czy "przedłużający się brak skuteczności". Brak konkretyzacji przesłanek warunkujących zawieszenie organów JST oraz ustanowienie zarządu komisarycznego mają wpływ na podjęcie działań zmierzających do dokonania tych czynności. Działania organu nadzoru zawsze bowiem wymierzone będą w wybrane w bezpośrednich wyborach organy i podważą ich kompetencje i skuteczność. Ponadto należy zwrócić uwagę, że często trudna sytuacja finansowa samorządów, przejawiająca się wręcz niemożnością regulowania zobowiązań zaciągniętych przez jej organy oraz brakiem zdolności finansowania podstawowych zadań publicznych, spowodowana jest efektem zaniedbań lub błędnych decyzji podjętych kilka lat wcześniej. Wreszcie, konieczne jest dokonanie oceny, czy sama zmiana organów reprezentujących daną JST na zarząd komisaryczny gwarantuje poprawę sytuacji. Orzecznictwo sądów administracyjnych również nie jest bogate w powyższym zakresie. Na uwagę zasługuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 693/07, zgodnie z którym: "Środek nadzoru określony w art. 97 ustawy o samorządzie gminnym ma charakter mieszany: prewencyjno-personalny. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów, oceniając, czy na terenie danej gminy występują przesłanki określone w ww. przepisie, musi brać pod uwagę zagrożenia, jakie stoją przed funkcjonowaniem danej jednostki samorządu terytorialnego, a więc czy zebrane na dany czas dowody wskazują, że może ona nie zrealizować w niedalekiej przeszłości swoich zadań oraz czy personalnie dany zespół osób kierujących daną jednostką samorządu terytorialnego jest w stanie podołać temu, aby widoczne zagrożenia usunąć. Ponadto wspomnieć należy, iż ustawy ustrojowe nie zawierają regulacji dotyczących formy i trybu przedstawienia zarzutów organom JST i przedłożenia programu poprawy sytuacji JST. Również kwestia określenia terminów dokonania określonych czynności (np. niezwłocznego przedłożenia programu) powoduje wątpliwości interpretacyjne, co w konsekwencji rodzi trudności w zastosowaniu tegoż środka. Obecnie nie jest prowadzone żadne postępowanie związane z zawieszeniem organów i ustanowieniem zarządu komisarycznego.

● Adrian Mól , rzecznik prasowy wojewody kujawsko-pomorskiego

Jeżeli gmina wykorzysta drogę sądową, od wydania rozstrzygnięcia do dnia jego uprawomocnienia upływa tyle czasu, ile trwa sprawa w sądach. Zwykle wiele miesięcy. Przesłanka braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych jest bardzo trudna do wykazania i udokumentowania między innymi dlatego, że sytuacja w gminie zazwyczaj jest zmienna. Należy też brać pod uwagę, iż wprowadzenie zarządu komisarycznego jest niezwykle poważną ingerencją nadzorczą w działalność samorządową. Zawieszeniu ulegają bowiem demokratycznie wybrane przez społeczeństwo organy gminy.

● Patrycja Spychalska , biuro prasowe wojewody dolnośląskiego

Najważniejszy wniosek, jaki wypływa z konstrukcji powołania komisarza jest taki, że przesłanką do jego ustanowienia jest niewykonywanie lub nieskuteczne czy też nieudolne wykonywanie zadań publicznych - zarówno zadań własnych, jak i zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Ponadto pretekstem może być też brak pomysłów organów samorządowych, jak realnie zaradzić problemom, np. przez nieprzedstawienie sensownego programu naprawczego. Sama procedura jest długa. Komisarza można powołać (wprowadzić do JST) dopiero z chwilą uprawomocnienia się rozstrzygnięcia nadzorczego w przedmiocie ustanowienia zarządu komisarycznego. Zwykle trzeba przejść przez obydwie instancje - wojewódzki sąd administracyjny oraz Naczelny Sąd Administracyjny.

● Diana Głownia , rzecznik prasowy wojewody świętokrzyskiego

Zgodnie z zasadą pomocniczości każdy szczebel organów władzy powinien realizować tylko te zadania, które nie mogą być skutecznie wykonane przez te niższego rzędu. Zatem ustanawianie zarządów komisarycznych powinno mieć miejsce wówczas, gdy inne środki nadzorcze względnie sanacyjne nie gwarantują uzyskania adekwatnych efektów. Dotyczy to w szczególności nadzoru sprawowanego przez wojewodów w trybie wskazanym w rozdziale 10 ustawy o samorządzie gminnym, nadzoru stosowanego przez organy administracji rządowej i samorządowe kolegia odwoławcze w trybie instancyjnym oraz nadzoru nad gospodarką finansową sprawowanego przez regionalne izby obrachunkowe. Stosowanie powyższych środków, przy braku szczególnych okoliczności, w większości przypadków odpowiednio wcześnie eliminuje zagrożenie wystąpienia przedłużającego się braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych przez organy gminy. W praktyce tutejszego urzędu w okresie ostatnich około trzech lat nie występowano z wnioskiem o ustanowienie zarządu komisarycznego. Miało natomiast miejsce wyznaczenie osoby pełniącej funkcję organów gminy na podstawie art. 67 ustawy z 15 września 2000 r. o referendum. W gminie Piekoszów przeprowadzono takie referendum w sprawie odwołania wójta i rady gminy. Ponadto doszło do wyznaczenia czterech osób przejmujących wykonywanie zadań i kompetencji wójta w trybie przewidzianym w art. 28 f i 28 g ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (przykład Starachowice - utrata prawa wybieralności, czy Wodzisław - przebywanie na zwolnieniu lekarskim przez okres dłuższy niż 30 dni).

● Zespół Prasowy Wojewody Mazowieckiego

Działania Wojewody Mazowieckiego prowadzone są na podstawie wyników przeprowadzonych w gminach kontroli. Dodatkowo w ramach postępowania ustanowienia zarządu komisarycznego podmiotem uprawnionym do ostatecznej oceny zasadności jego wprowadzenia jest Prezes Rady Ministrów. Zarząd komisaryczny na Mazowszu został wprowadzony w 2009 r. w gminie Parysów rozstrzygnięciem nadzorczym Prezesa Rady Ministrów 4 marca 2009 r. Na mocy powyższego rozstrzygnięcia zawieszone zostały organy gminy Parysów (rada i wójt) i ustanowiony został zarząd komisaryczny na okres do dwóch lat (to maksymalny okres trwania), nie dłużej jednak niż do wyboru rady oraz wójta na kolejną kadencję. Zawieszenie organów gminy i ustanowienie zarządu komisarycznego było spowodowane bezprawnością działań rady po 30 grudnia 2007 r. i brakiem jakichkolwiek możliwości przywrócenia legalnych czynności w JST.